Cần cơ chế nào để bảo vệ giáo viên và bảo đảm an toàn học đường?

Vụ nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo ngay trong giờ học tại Hà Nội khiến dư luận phẫn nộ và đặt ra một câu hỏi cấp thiết: Khi bạo lực xảy ra, nhà trường có đủ năng lực bảo vệ người dạy và những học sinh chứng kiến hay không?

Một trường học an toàn phải nhận diện nguy cơ trước khi sự việc vượt khỏi tầm kiểm soát và biết cách chăm sóc con người sau biến cố.

Lỗ hổng của hệ thống ứng phó

Sự việc bạo lực xảy ra ngày 19/10/2026 tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi đã khiến nam sinh bị khởi tố để điều tra về hành vi cố ý gây thương tích.

Nhìn từ góc độ quản lý giáo dục, một hành vi tấn công ngay giữa lớp học khiến nhiều bên cùng chịu tác động tiêu cực: Giáo viên bị thương tổn, học sinh chứng kiến hoảng sợ và cả tập thể mất đi cảm giác an toàn.

Tiếp cận dưới góc độ quản lý, câu hỏi đặt ra là: Tín hiệu bạo lực trước đó được tiếp nhận ra sao, ai hỗ trợ khi có tình huống nguy hiểm và ai theo dõi quá trình phục hồi?

Học sinh lớp 12 Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) đánh cô giáo ngay tại lớp học. Ảnh chụp màn hình

Ở lứa tuổi cuối vị thành niên, nhu cầu được tôn trọng, tính nhạy cảm khi "mất mặt" trước bạn bè và khả năng kiểm soát cảm xúc hạn chế dễ dẫn đến những hành vi bộc phát. Áp lực học tập, mâu thuẫn tích lũy hay khó khăn gia đình có thể thúc đẩy cơn bùng phát cảm xúc.

Tuy nhiên, không yếu tố nào có thể biện hộ cho hành vi bạo lực, đặc biệt là bạo lực với nhà giáo - hành vi vi phạm nghiêm trọng đạo đức học sinh, kỷ luật nhà trường và truyền thống văn hóa dân tộc. Cảm xúc tức giận cần được giải tỏa và giúp đỡ, nhưng hành vi gây thương tích phải bị ngăn chặn và xử lý nghiêm minh.

Việc phát hiện sớm, xử lý nguy cơ bạo lực, bảo vệ nạn nhân và hỗ trợ sau khủng hoảng hiện nay vẫn để lại khoảng trống lớn.

Biến quyền được bảo vệ thành quy trình thực thi

Luật Nhà giáo có hiệu lực từ đầu năm 2026 ghi nhận quyền được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự và nhân phẩm của nhà giáo. Nghị định 80/2017/NĐ-CP đặt yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục an toàn, phòng ngừa bạo lực học đường.

Vấn đề của quản lý cơ sở là phải chuyển những nguyên tắc ấy thành quy trình cụ thể, được tập huấn và thực hành, gắn rõ trách nhiệm của hiệu trưởng, giáo viên, bộ phận y tế và đầu mối tư vấn.

Mỗi trường cần xây dựng quy chế ứng phó khẩn cấp với hành vi đe dọa hoặc tấn công giáo viên: Giáo viên gọi hỗ trợ bằng cách nào? Ai có quyền tiếp cận và cách ly các bên xung đột? Khi nào gọi cấp cứu hoặc lực lượng công an?

Trong tình huống nguy hiểm, ưu tiên hàng đầu là chấm dứt ngay lập tức hành vi bạo lực, tạo khoảng cách an toàn và chăm sóc y tế. Các bước này cần được quy trình hóa trong xử lý khủng hoảng và diễn tập định kỳ.

Sau sự việc, khâu xử lý hậu khủng hoảng giữ vai trò quyết định. Hiệu trưởng phải phân công người hỗ trợ để giáo viên có thời gian điều trị, nghỉ ngơi và ổn định tâm lý; bố trí giáo viên dạy thay, tuyệt đối không ép nạn nhân sớm trở lại lớp hoặc đối thoại với người gây hại.

Nhà trường cũng cần ổn định tâm lý lớp học, bảo vệ thông tin cá nhân, hạn chế phát tán hình ảnh và thông tin nhất quán với phụ huynh. Các biện pháp hỗ trợ tâm lý và giáo dục cần tiến hành đồng thời, nhưng không được thay thế trách nhiệm pháp lý của cá nhân gây ra vi phạm.

Tư vấn học đường phải đi trước một bước

Thông tư 18/2025/TT-BGDĐT đã hướng dẫn công tác tư vấn học đường và công tác xã hội, trong đó có rà soát, phát hiện sớm, hỗ trợ và kết nối dịch vụ phù hợp.

Muốn quy định đi vào đời sống, mỗi trường cần một đầu mối chuyên trách hoạt động thực chất, có hệ thống chuyển gửi đến các dịch vụ sức khỏe tâm thần khi vượt quá năng lực nhà trường. Một phòng tư vấn "chỉ có biển tên" sẽ không thể tạo ra sự phòng ngừa thực chất.

Việc phát hiện sớm dựa vào sự thay đổi hành vi và bối cảnh, không phải dán nhãn học sinh. Dấu hiệu đáng chú ý gồm: Đe dọa cụ thể, liên tiếp xung đột, mất kiểm soát cảm xúc hoặc có biểu hiện mang vũ khí đến lớp.

Giáo viên cần ghi nhận khách quan, báo cáo người phụ trách để đánh giá mức độ cấp bách, lập kế hoạch hỗ trợ hoặc chuyển tuyến can thiệp khẩn cấp. Bảo mật thông tin là nguyên tắc, nhưng không có nghĩa giữ kín một nguy cơ gây hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe của thầy và trò.

Bảo vệ giáo viên và giáo dục học sinh không phải hai mục tiêu đối nghịch. Một nhà trường có giới hạn kỷ cương rõ ràng, người lớn được hậu thuẫn kịp thời và học sinh được hỗ trợ trước khi mất kiểm soát sẽ xử lý vi phạm công bằng hơn.

Chỉ khi giáo viên an tâm bước vào lớp và học sinh biết mình được lắng nghe trong giới hạn an toàn, kỷ cương học đường mới có nền tảng bền vững.

PGS.TS. Hoàng Trung Học