Tìm kiếm những người tiên phong đưa công nghệ đến bản làng

Các đại biểu phát động Cuộc thi "Người mở đường số nơi bản làng" năm 2026. (Ảnh: BTC)

Tôn vinh những đóng góp bình dị, thiết thực

Phát biểu tại lễ phát động, nhà báo Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức cuộc thi nhấn mạnh, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ được ứng dụng để giải quyết những vấn đề cụ thể, giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và cơ hội phát triển thuận lợi hơn.

Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc nâng cao kỹ năng số, khả năng tiếp cận pháp luật và năng lực ứng dụng công nghệ cần gắn với điều kiện sống, nhu cầu sản xuất, học tập và đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng.

Vì vậy, cuộc thi không hướng tới những thành tích chung chung hay chỉ giới thiệu chủ trương, chính sách, dự án, mà tập trung phản ánh những nhân vật cụ thể, việc làm có thật, sáng kiến được triển khai trong thực tế và kết quả có thể kiểm chứng.

Nhà báo Triệu Ngọc Lâm - Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, Phó trưởng Ban thường trực Ban tổ chức Cuộc thi phát biểu tại lễ phát động. (Ảnh: BTC)

Nhân vật của các tác phẩm có thể là những người hướng dẫn đồng bào sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, định danh điện tử; giáo viên ứng dụng công nghệ vào dạy học, hỗ trợ xóa mù chữ, bảo tồn tiếng nói và văn hóa dân tộc; hay những người đưa nền tảng số vào sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm địa phương, phát triển du lịch cộng đồng, mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập.

Cuộc thi cũng tìm kiếm những cá nhân, nhóm cá nhân đổi mới cách phổ biến, giáo dục pháp luật; hỗ trợ người dân tiếp cận trợ giúp pháp lý, phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng hoặc xây dựng các mô hình ứng dụng công nghệ thông tin tại cơ sở.

“Chúng tôi tin rằng, đằng sau những thay đổi trong đời sống cộng đồng có thể là những việc làm bền bỉ, thầm lặng của cán bộ cơ sở, giáo viên, người có uy tín, đoàn viên, hội viên, người dân, thành viên hợp tác xã, doanh nhân và nhiều cá nhân khác. Họ có thể không phải những người nổi tiếng, nhưng những việc làm cụ thể của họ có ý nghĩa đối với cộng đồng nơi mình sinh sống, công tác”, nhà báo Triệu Ngọc Lâm chia sẻ.

Theo ông Trần Thanh Đạm, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên ( Bộ GD&ĐT), cuộc thi gợi mở một khía cạnh quan trọng của hệ sinh thái việc làm và sinh kế. Tại vùng sâu, vùng xa, kỹ năng số có thể giúp thanh niên tiếp cận thông tin học nghề, tìm kiếm việc làm, giới thiệu sản phẩm địa phương và kết nối thị trường.

Ông mong muốn cuộc thi ghi nhận những con người, sáng kiến thiết thực đang đưa tri thức và công nghệ đến cộng đồng, góp phần bảo đảm cơ hội học tập, tạo sinh kế không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Để những giá trị này đi vào thực tiễn, ông Trần Thanh Đạm đề nghị các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở rộng hoạt động trải nghiệm nghề, công khai thông tin đào tạo và tăng cường kết nối với doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chia sẻ nhu cầu kỹ năng, đồng hành trong đào tạo, thực tập và tuyển dụng. Các tổ chức hỗ trợ việc làm, chính quyền địa phương, đoàn thể và cơ quan truyền thông cũng cần phối hợp tư vấn, kết nối cơ hội học tập, việc làm và khởi nghiệp cho thanh niên.

Đối với học sinh, sinh viên và thanh niên, ông khuyến khích các em mạnh dạn chia sẻ trải nghiệm, những kỹ năng cần thiết để theo đuổi nghề nghiệp. Quá trình tìm hiểu nghề cũng là cơ hội để người trẻ tự đánh giá bản thân, học hỏi, điều chỉnh mục tiêu và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Ông đồng thời đề nghị Ban Tổ chức và các cơ quan truyền thông tiếp tục lan tỏa những câu chuyện có giá trị sau cuộc thi, để mỗi tác phẩm trở thành nguồn thông tin hữu ích phục vụ công tác hướng nghiệp.

Chuyển đổi số bắt đầu từ những việc gần gũi

Nhấn mạnh chuyển đổi số nơi bản làng không nhất thiết phải bắt đầu từ những đề án lớn hay việc làm vĩ mô, ông Phạm Quỳnh, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, cho rằng quá trình này có thể khởi đầu từ những việc cụ thể, vừa sức và đáp ứng đúng nhu cầu của người dân.

Theo ông, người mở đường có thể là cán bộ kiên nhẫn hướng dẫn người dân tra cứu thông tin, chuẩn bị và nộp hồ sơ trực tuyến; giáo viên giúp học sinh tiếp cận tài liệu học tập phù hợp; hay người hỗ trợ các hộ sản xuất chụp ảnh sản phẩm, cung cấp thông tin nguồn gốc, tiếp nhận đơn hàng và kết nối khách hàng.

Ông Phạm Quỳnh - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát biểu. (Ảnh: BTC)

Trong lĩnh vực bảo tồn văn hóa, đó có thể là nghệ nhân cùng thanh niên ghi lại làn điệu dân ca, câu chuyện, tiếng nói hoặc nghề truyền thống mà cộng đồng mong muốn gìn giữ. Trong sinh hoạt hằng ngày, người mở đường có thể hướng dẫn bà con tìm kiếm thông tin từ nguồn đáng tin cậy, nhận diện những lời mời đáng ngờ, bảo vệ mật khẩu và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vướng mắc trên môi trường số.

Ông Phạm Quỳnh cho rằng, giá trị của những việc làm này không chỉ nằm ở sự thuận tiện trước mắt, mà còn ở khả năng giúp người dân từng bước làm chủ công nghệ. Việc hướng dẫn chỉ thực sự hiệu quả khi người dân được thực hành, có thể hỏi lại khi cần và dần tự thực hiện công việc. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp của chính quyền, nhà trường, các tổ chức và người dân để tháo gỡ những trở ngại về thiết bị, kết nối và nguồn lực.

Đó cũng là điều ông mong muốn cuộc thi làm nổi bật: phát hiện những con người đang giải quyết vấn đề của cộng đồng bằng những cách làm cụ thể, thiết thực. Sức thuyết phục của tác phẩm không nằm ở những lời giới thiệu thành tích, mà ở việc làm rõ nhu cầu thực tế, hành động cụ thể và những thay đổi mà người trong cuộc có thể cảm nhận, kể lại.

Thông tin về thể lệ cuộc thi, nhà báo Dương Thanh Hương, Phó Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, cho biết công dân Việt Nam ở trong nước và nước ngoài đều có thể tham gia. Đối tượng dự thi bao gồm cán bộ, công chức, viên chức, giáo viên, học sinh, sinh viên, học viên, lực lượng vũ trang và người lao động. Tác giả dưới 18 tuổi phải có xác nhận của cha, mẹ hoặc người giám hộ. Mỗi tác phẩm do một tác giả hoặc một nhóm tác giả thực hiện.

Cuộc thi có cơ cấu giải thưởng gồm 1 giải Nhất trị giá 30 triệu đồng; 2 giải Nhì, mỗi giải 15 triệu đồng; 3 giải Ba, mỗi giải 10 triệu đồng; 10 giải Khuyến khích, mỗi giải 5 triệu đồng. Ngoài ra, Ban Tổ chức xem xét trao các giải phụ và giải Nhân vật xuất sắc, mỗi giải trị giá 5 triệu đồng. Các mức thưởng đã bao gồm thuế thu nhập cá nhân theo quy định.

Thời gian nhận tác phẩm kéo dài từ ngày phát động đến hết ngày 30/11/2026. Tác giả gửi bài trực tuyến tại chuyên trang cuộc thi: http://nguoimoduongso.vn

Uyên Na