Báo Giáo dục và Thời đại phát động Cuộc thi 'Người mở đường số nơi bản làng' năm 2026

Các đại biểu phát động Cuộc thi “Người mở đường số nơi bản làng” năm 2026.

Tham dự Lễ phát động có nhà báo Triệu Ngọc Lâm - Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, Phó trưởng Ban thường trực Ban tổ chức cuộc thi; ông Doãn Hồng Hà - Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Bộ GD&ĐT; ông Trần Thanh Đạm - Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT); ông Phạm Quỳnh - Phó Tổng Biên tập Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam; bà Nguyễn Phương Huyền - Phó Chủ nhiệm khoa Quản lý giáo dục Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Để chuyển đổi số thực sự có ý nghĩa nơi bản làng

Phát biểu tại lễ phát động, nhà báo Triệu Ngọc Lâm – Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại nhấn mạnh, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ được ứng dụng để giải quyết những vấn đề cụ thể, giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và cơ hội phát triển thuận lợi hơn.

Theo nhà báo Triệu Ngọc Lâm, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc nâng cao kỹ năng số, khả năng tiếp cận pháp luật và năng lực ứng dụng công nghệ cần gắn với điều kiện sống, nhu cầu sản xuất, học tập và đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng.

Vì vậy, Cuộc thi không hướng tới những thành tích chung chung hay chỉ giới thiệu chủ trương, chính sách, dự án, mà tập trung phản ánh những nhân vật cụ thể, việc làm có thật, sáng kiến được triển khai trong thực tế và kết quả có thể kiểm chứng.

Nhân vật của các tác phẩm có thể là những người hướng dẫn đồng bào sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, định danh điện tử; giáo viên ứng dụng công nghệ vào dạy học, hỗ trợ xóa mù chữ, bảo tồn tiếng nói và văn hóa dân tộc; những người đưa nền tảng số vào sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm địa phương, phát triển du lịch cộng đồng, mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập.

Nhà báo Triệu Ngọc Lâm - Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, Phó trưởng Ban thường trực Ban tổ chức Cuộc thi phát biểu tại lễ phát động.

Cuộc thi cũng hướng tới những cá nhân, nhóm cá nhân đổi mới cách phổ biến, giáo dục pháp luật; hỗ trợ người dân tiếp cận trợ giúp pháp lý, phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng hoặc xây dựng các mô hình hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông tin tại cơ sở.

“Chúng tôi tin rằng, đằng sau những thay đổi trong đời sống cộng đồng có thể là những việc làm bền bỉ, thầm lặng của cán bộ cơ sở, giáo viên, người có uy tín, đoàn viên, hội viên, người dân, thành viên hợp tác xã, doanh nhân và nhiều cá nhân khác. Họ có thể không phải những người nổi tiếng, nhưng những việc làm cụ thể của họ có ý nghĩa đối với cộng đồng nơi mình sinh sống, công tác”- nhà báo Triệu Ngọc Lâm chia sẻ.

Xây dựng hệ sinh thái việc làm và sinh kế

Tại lễ phát động, ông Trần Thanh Đạm – Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT) – cho rằng, Cuộc thi “Người mở đường số nơi bản làng” gợi mở một khía cạnh quan trọng của hệ sinh thái việc làm và sinh kế.

Theo ông Trần Thanh Đạm, tại vùng sâu, vùng xa, kỹ năng số có thể giúp thanh niên tiếp cận thông tin học nghề, tìm kiếm việc làm, giới thiệu sản phẩm địa phương và kết nối thị trường. Ông bày tỏ mong muốn Cuộc thi ghi nhận những con người, sáng kiến thiết thực đang đưa tri thức và công nghệ đến cộng đồng, góp phần bảo đảm cơ hội học tập, tạo sinh kế không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Các đại biểu tham dự lễ phát động.

Để những giá trị này đi vào thực tiễn, ông Trần Thanh Đạm đề nghị các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở rộng hoạt động trải nghiệm nghề, công khai thông tin đào tạo và tăng cường kết nối với doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần chia sẻ nhu cầu kỹ năng, đồng hành trong đào tạo, thực tập và tuyển dụng. Các tổ chức hỗ trợ việc làm, chính quyền địa phương, đoàn thể và cơ quan truyền thông cũng cần phối hợp tư vấn, kết nối cơ hội học tập, việc làm và khởi nghiệp cho thanh niên.

Theo ông Trần Thanh Đạm, khi mỗi chủ thể thực hiện tốt vai trò của mình, người trẻ sẽ có thêm những con đường lập nghiệp phù hợp và bền vững.

Đối với học sinh, sinh viên và thanh niên, ông Trần Thanh Đạm mong muốn các em mạnh dạn tham gia, chia sẻ trải nghiệm và những kỹ năng cần thiết để theo đuổi nghề nghiệp. Quá trình tìm hiểu nghề cũng là cơ hội để người trẻ tự đánh giá bản thân, học hỏi, điều chỉnh mục tiêu và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Ông Trần Thanh Đạm đồng thời đề nghị Ban Tổ chức và các cơ quan truyền thông tiếp tục lan tỏa những câu chuyện có giá trị sau Cuộc thi, để mỗi tác phẩm trở thành nguồn thông tin hữu ích phục vụ công tác hướng nghiệp.

Bắt đầu từ những việc thiết thực nơi bản làng

Ông Phạm Quỳnh – Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát biểu.

Nhấn mạnh chuyển đổi số nơi bản làng không nhất thiết phải bắt đầu từ những đề án lớn hay việc làm vĩ mô, ông Phạm Quỳnh – Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam – cho rằng, quá trình này có thể khởi đầu từ những việc cụ thể, vừa sức, đáp ứng đúng nhu cầu của người dân. Những định hướng lớn chỉ thực sự đi vào đời sống khi được triển khai bằng những cách làm thiết thực, giúp từ một người biết sử dụng công nghệ đến nhiều người có thể làm theo và nhận thấy hiệu quả.

Theo ông Phạm Quỳnh, tại cơ sở, người mở đường có thể là cán bộ kiên nhẫn hướng dẫn người dân tra cứu thông tin, chuẩn bị và nộp hồ sơ đối với những thủ tục đã có thể thực hiện trực tuyến. Việc cùng người dân thực hiện từng bước, giải thích những nội dung chưa rõ, hướng dẫn theo dõi kết quả để họ dần tự thực hiện là đóng góp thiết thực. Giá trị không chỉ nằm ở việc giải quyết công việc thuận tiện hơn mà còn ở khả năng chủ động của người dân được nâng lên.

Trong giáo dục, người mở đường có thể là giáo viên chuẩn bị bài học để học sinh xem lại bằng thiết bị sẵn có, hướng dẫn các em tìm kiếm tài liệu phù hợp hoặc trao đổi với phụ huynh về việc học tập của con. Những cách làm này cần tính đến điều kiện kết nối và khả năng sử dụng công nghệ của từng gia đình, bảo đảm công nghệ thực sự hỗ trợ việc học, trong đó có những học sinh còn gặp khó khăn.

Trong sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi số có thể bắt đầu từ những việc gần gũi như hướng dẫn một hộ gia đình chụp ảnh sản phẩm, cung cấp chính xác thông tin về nguồn gốc, giá cả, cách liên hệ; tiếp nhận đơn hàng, trao đổi với khách hàng và ghi chép hoạt động mua bán.

Với việc gìn giữ văn hóa, người mở đường có thể là nghệ nhân cùng thanh niên ghi lại làn điệu dân ca, câu chuyện, tiếng nói hoặc nghề truyền thống mà cộng đồng mong muốn lưu giữ. Trong sinh hoạt hằng ngày, đó có thể là người hướng dẫn bà con tra cứu thông tin từ nguồn đáng tin cậy, nhận diện những lời mời đáng ngờ, bảo vệ mật khẩu và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vướng mắc trên môi trường số.

Theo ông Phạm Quỳnh, những việc làm này cần được thực hiện đến nơi đến chốn và duy trì trong sinh hoạt, công việc hằng ngày. Việc hướng dẫn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân có thể hỏi lại lúc cần, được thực hành và từng bước tự thực hiện. Người mở đường cũng cần lắng nghe, điều chỉnh cách làm, đồng thời hỗ trợ thêm những người có khả năng tham gia giúp đỡ cộng đồng. Quá trình này cần sự phối hợp của chính quyền, nhà trường, các tổ chức và người dân nhằm tháo gỡ những trở ngại về thiết bị, kết nối và nguồn lực.

Nhà báo Dương Thanh Hương - Phó Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại thông tin về thể lệ Cuộc thi.

Đó cũng là điều ông Phạm Quỳnh mong muốn Cuộc thi viết “Người mở đường số nơi bản làng” làm nổi bật: phát hiện những con người đang giải quyết các vấn đề của cộng đồng bằng những cách làm cụ thể, thiết thực.

Theo ông, nhân vật trong tác phẩm có thể là người đang thực hiện những công việc bình dị trong một gia đình, lớp học hay nhóm sản xuất. Sức thuyết phục của tác phẩm nằm ở việc làm rõ nhu cầu thực tế, hành động cụ thể và những thay đổi mà người trong cuộc có thể cảm nhận, kể lại.

Với tư cách thành viên Ban Giám khảo, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam mong muốn các tác giả dành thời gian tìm hiểu nhân vật, trực tiếp quan sát công việc và lắng nghe những người tham gia, thụ hưởng kết quả. Tác phẩm cần làm rõ nhân vật bắt đầu từ đâu, gặp những trở ngại gì, đã hỗ trợ ai và kết quả có được duy trì hay không. Số liệu, chi tiết và lời kể cần được kiểm chứng; câu chuyện cần phản ánh cả khó khăn, giới hạn và những điều kiện để cách làm có thể được tham khảo, vận dụng ở nơi khác.

Ông cũng lưu ý, mỗi tác phẩm cần thể hiện sự tôn trọng đối với nhân vật và cộng đồng. Người dân cần có cơ hội chia sẻ nhu cầu, kinh nghiệm và sáng kiến của mình. Chính họ là người lựa chọn cách sử dụng công nghệ phù hợp với cuộc sống. Vì vậy, người viết cần làm rõ vai trò chủ động của cộng đồng, đồng thời sử dụng hình ảnh và thông tin với sự đồng ý của nhân vật.

Văn nghệ chào mừng.

Minh Phong. Ảnh: Đình Tuệ