Tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực qua thị trường vốn

Thị trường chứng khoán - bệ đỡ cho quá trình cổ phần hóa

Doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, đặc biệt ở những ngành, lĩnh vực then chốt, góp phần điều tiết vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và an ninh quốc gia. Vì vậy, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính) nhận định, cổ phần hóa và thoái vốn không đồng nghĩa với thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước mà là giải pháp để phân bổ lại nguồn lực, đưa dòng vốn nhà nước tập trung vào những lĩnh vực cốt lõi, tạo dư địa cho tăng trưởng mới.

Ở góc độ thị trường vốn, lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng thị trường chứng khoán và tiến trình cổ phần hóa có mối quan hệ tương hỗ. Trước hết, thị trường chứng khoán là cơ chế định giá minh bạch đối với doanh nghiệp nhà nước khi thực hiện cổ phần hóa và thoái vốn. Thông qua đấu giá công khai, giá trị doanh nghiệp được xác lập theo nguyên tắc thị trường, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các nhà đầu tư, qua đó hạn chế thất thoát vốn và tài sản nhà nước.

Tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực qua thị trường vốn (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Không chỉ đóng vai trò là kênh định giá, việc niêm yết trên thị trường chứng khoán còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới quản trị. Khi trở thành doanh nghiệp đại chúng, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công bố thông tin, xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và từng bước áp dụng các chuẩn mực quản trị theo thông lệ quốc tế. Đây cũng là nền tảng giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh trong dài hạn.

Bên cạnh đó, thị trường chứng khoán còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa cơ cấu sở hữu, thu hút các cổ đông chiến lược, tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm quản trị hiện đại, đồng thời huy động thêm nguồn vốn xã hội, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, qua đó tối ưu hóa cơ cấu tài chính.

Ở chiều ngược lại, quá trình cổ phần hóa cũng mang lại nguồn hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán. Theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, hiện có khoảng 780 doanh nghiệp cổ phần hóa đang giao dịch trên thị trường chứng khoán, chiếm gần một nửa tổng số công ty đại chúng. Nhiều doanh nghiệp quy mô lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, Tổng công ty Khí Việt Nam, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam, Lọc hóa dầu Bình Sơn... đang đóng góp khoảng 30% giá trị vốn hóa thị trường và giữ vai trò trụ cột trong các chỉ số quan trọng.

Tháo gỡ điểm nghẽn để tận dụng cơ hội

Sau gần 30 năm phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt nhiều bước tiến quan trọng. Đến cuối năm 2025, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 407 tỷ USD, tương đương 77,6% GDP; tổng vốn huy động qua thị trường đạt khoảng 1,22 triệu tỷ đồng, tăng 32% so với năm trước. Đặc biệt, việc Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp và chính thức được đưa vào bộ chỉ số toàn cầu của FTSE Russell mở ra cơ hội thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, theo đánh giá của lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, kết quả cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn vừa qua vẫn còn rất khiêm tốn. Mục tiêu cổ phần hóa 30 doanh nghiệp giai đoạn 2022-2025 chưa hoàn thành, chưa có doanh nghiệp nào thực hiện theo kế hoạch đề ra.

Phân tích nguyên nhân của tình trạng này, lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng ngoài những vướng mắc về cơ chế, nhất là trong xử lý đất đai và xác định giá trị doanh nghiệp, một trong những điểm nghẽn lớn là tâm lý e ngại, sợ sai và chậm triển khai ở một số bộ, ngành, địa phương cũng như doanh nghiệp. Đây là rào cản cần sớm được tháo gỡ để tận dụng cơ hội phát triển của thị trường chứng khoán trong giai đoạn mới.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, ông Hoàng Văn Thu cho rằng trước hết cần thực hiện nghiêm việc cổ phần hóa gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán. Theo quy định hiện hành, sau khi hoàn thành cổ phần hóa, doanh nghiệp đủ điều kiện phải đăng ký giao dịch hoặc niêm yết trong thời hạn quy định nhằm bảo đảm tính minh bạch và phát huy hiệu quả của quá trình tái cơ cấu.

Cùng với đó, cần mạnh dạn giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các ngành, lĩnh vực không còn cần nắm giữ chi phối. Việc mở rộng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng sẽ giúp tăng thanh khoản, thu hút nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam trong bối cảnh hướng tới các tiêu chuẩn của thị trường mới nổi.

“Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới, cổ phần hóa và niêm yết không nên được nhìn nhận là áp lực, mà cần được xem là cơ hội để doanh nghiệp nhà nước đổi mới quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Đưa doanh nghiệp nhà nước vận hành theo các chuẩn mực của thị trường vốn cũng chính là con đường hiệu quả để chuyển hóa nguồn lực công thành động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế” ông Hoàng Văn Thu nhấn mạnh.

Trà Giang