Hoàn thiện thể chế, tạo động lực mới cho thị trường chứng khoán

Hoàn thiện thể chế gắn với cải cách

Tập trung hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống chính sách phát triển thị trường; đẩy nhanh tiến độ xây dựng Luật Chứng khoán sửa đổi cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn, qua đó tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho sự phát triển của thị trường trong giai đoạn mới là nhiệm vụ trọng tâm đã được Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của UBCKNN.

Việc sửa đổi Luật lần này nhằm luật hóa phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đồng thời cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng. Ảnh: An Thư

Theo Bộ Tài chính, việc cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh được xây dựng trên nguyên tắc chỉ bãi bỏ những quy định đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành khác hoặc những thông tin cơ quan quản lý có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Cụ thể, tại dự thảo Luật, đề xuất bãi bỏ một số điều kiện đối với hoạt động lưu ký chứng khoán của ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, như yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, hoạt động kinh doanh có lãi trong năm gần nhất hay điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ hoạt động lưu ký. Tương ứng với đó, nhiều thành phần hồ sơ cũng được cắt giảm, như tài liệu chứng minh điều kiện tài chính, báo cáo tài chính đã được kiểm toán hay bản thuyết minh về cơ sở vật chất, kỹ thuật.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiếp tục phát triển về quy mô, thanh khoản, cơ sở hàng hóa và số lượng nhà đầu tư; từng bước khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế. Đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng, tăng 6% so với cuối năm 2025, tương đương 82,3% quy mô GDP năm 2025. Thanh khoản duy trì ở mức cao với giá trị giao dịch bình quân đạt gần 29.300 tỷ đồng/phiên.

Ở nhóm điều kiện cấp phép thành lập và hoạt động của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, dự thảo cắt giảm nhiều điều kiện và thành phần hồ sơ không còn phù hợp. Đồng thời, tiếp tục rà soát, đơn giản hóa nhiều thủ tục liên quan đến hoạt động phát hành chứng khoán ra công chúng. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư trong đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Quan điểm của Bộ Tài chính là điều kiện IPO, thành phần hồ sơ đăng ký chào bán thêm cổ phiếu ra công chúng không cần thiết quy định là điều kiện, thành phần hồ sơ thực hiện tiền kiểm, mà thực hiện hậu kiểm để bảo đảm điều kiện thành công của đợt chào bán; doanh nghiệp, tổ chức phát hành thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin sau chào bán

Chuyển đổi số tạo nền tảng cho quản lý hiện đại

Song hành với cải cách thủ tục hành chính là quá trình hiện đại hóa phương thức quản lý thông qua chuyển đổi số. Trong quá trình góp ý hoàn thiện dự thảo Luật, nhiều cơ quan, tổ chức đề nghị cần tiếp tục làm rõ các giải pháp về xây dựng cơ sở dữ liệu, kết nối và chia sẻ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát thị trường.

Theo Bộ Tài chính, hệ thống pháp luật hiện hành đã hình thành cơ chế quản lý dữ liệu tương đối đầy đủ giữa UBCKNN, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam cùng các thành viên thị trường. Vì vậy, thay vì bổ sung các quy định mang tính nguyên tắc trong Luật, cơ quan soạn thảo sẽ tập trung hoàn thiện các văn bản hướng dẫn và đầu tư hệ thống công nghệ thông tin để tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ, khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý, giám sát.

Đại diện UBCKNN cho biết sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý, giám sát thị trường, đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ phục vụ công tác quản lý, giám sát.

Trên thực tế, cải cách hành chính đã được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Chứng khoán. Trong 6 tháng đầu năm 2026, UBCKNN tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý, giám sát, đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ. Theo Nghị quyết số 24/2026/NQ-CP của Chính phủ, đã có 31 thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng khoán được cắt giảm, đơn giản hóa, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Việc tiếp tục hoàn thiện các quy định về cải cách thủ tục hành chính trong dự thảo Luật Chứng khoán được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý thị trường vốn. Không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục, những cải cách này còn góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng khả năng giám sát, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và tiệm cận các thông lệ quốc tế.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để thị trường chứng khoán Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn trong và ngoài nước, đóng góp hiệu quả hơn cho mục tiêu phát triển kinh tế nhanh và bền vững của đất nước.

Tấn Minh