Tạo nền tảng phát triển bền vững cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

PV: Theo số liệu của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đến giữa tháng 6/2026, giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt khoảng 148.800 tỷ đồng, tương đương cùng kỳ năm trước. Kết quả này phản ánh điều gì về nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp cũng như mức độ phục hồi của thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện nay, thưa ông?

Ông Vương Hoàng Sơn

Ông Vương Hoàng Sơn: Theo tôi, con số 148.800 tỷ đồng nên được nhìn nhận ở cả hai góc độ. Ở chiều tích cực, thị trường đã vượt qua giai đoạn suy giảm mạnh của các năm 2022 - 2023 và bước vào trạng thái ổn định hơn, dù chưa có sự bứt phá rõ nét. Theo báo cáo của VIS Rating, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp lưu hành đến tháng 5/2026 đạt khoảng 1.443 triệu tỷ đồng, tương đương 10,9% GDP danh nghĩa. Đáng chú ý, kỳ hạn phát hành bình quân trong tháng 5 tăng lên 4,7 năm, cao hơn mức 3,6 năm của tháng trước. Dù mới là diễn biến trong ngắn hạn, nếu xu hướng này tiếp tục được duy trì, đây sẽ là tín hiệu tích cực cho thấy nhà đầu tư dần sẵn sàng nắm giữ trái phiếu kỳ hạn dài hơn.

Ở chiều ngược lại, quy mô phát hành đi ngang cũng cho thấy quá trình phục hồi vẫn mang tính chọn lọc và chưa lan tỏa rộng. Hoạt động phát hành hiện vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng và bất động sản, trong khi phát hành ra công chúng chỉ chiếm khoảng 4%, còn lại là phát hành riêng lẻ. Các đợt phát hành quy mô lớn đầu năm cũng chủ yếu đến từ một số doanh nghiệp lớn trong hai lĩnh vực này.

Điều đó phản ánh nhu cầu huy động vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp vẫn rất lớn, đặc biệt là nhu cầu bổ sung vốn cấp 2 của các ngân hàng và nhu cầu tái cơ cấu nợ của doanh nghiệp bất động sản. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận kênh trái phiếu của doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các doanh nghiệp phi tài chính ngoài lĩnh vực bất động sản vẫn còn hạn chế. Có thể nói, thị trường đang phục hồi trước hết về chất lượng phát hành với kỳ hạn dài hơn, mặt bằng lãi suất hợp lý hơn và kỷ luật trả nợ được cải thiện, trước khi phục hồi mạnh về quy mô.

Nghị định 200/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo nền tảng cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển minh bạch và bền vững. Trong ảnh: Nhà máy Nestle tại Hưng Yên. Ảnh: Đức Thanh

PV: Trong bối cảnh thị trường đang từng bước phục hồi, Chính phủ đã ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế (Nghị định 200) nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Theo ông, những điểm mới của nghị định được kỳ vọng sẽ tạo tác động như thế nào đối với thị trường?

Ông Vương Hoàng Sơn: Theo đánh giá của chúng tôi, Nghị định 200 thay thế đồng thời các Nghị định 153/2020, 65/2022 và 08/2023, qua đó hoàn thiện đáng kể khung pháp lý đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Thứ nhất, nghị định mở rộng và làm rõ mục đích phát hành, đồng thời siết chặt việc sử dụng vốn đúng mục đích. Doanh nghiệp được huy động vốn cho các hoạt động đầu tư theo Luật Đầu tư 2025, cơ cấu lại nợ hoặc các mục đích chuyên ngành khác, nhưng phải theo dõi riêng dòng vốn theo từng mục đích đã đăng ký, kể cả khi ủy thác cho bên thứ ba sử dụng. Trong thời gian chưa giải ngân, nguồn vốn nhàn rỗi được phép gửi ngân hàng hoặc đầu tư chứng chỉ tiền gửi nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Thứ hai, nghị định phân định rõ hơn giữa nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư tổ chức. Nhà đầu tư chuyên nghiệp là cá nhân chỉ được mua một số loại trái phiếu khi đáp ứng các điều kiện về xếp hạng tín nhiệm, tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán của tổ chức tín dụng; tài sản bảo đảm không được là cổ phiếu hoặc phần vốn góp của chính tổ chức phát hành. Đồng thời, tiêu chí xác định nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng được nâng lên nhằm hạn chế tình trạng “hợp thức hóa” nhà đầu tư cá nhân và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư.

Thứ ba, nghị định tăng cường quyền của trái chủ. Việc thay đổi điều kiện, điều khoản hoặc mục đích phát hành phải được tối thiểu 65% tổng số trái phiếu cùng loại đang lưu hành chấp thuận. Trường hợp trái chủ không đồng ý, doanh nghiệp phải mua lại trước hạn. Đây là cơ chế bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư rõ ràng hơn so với trước.

Bên cạnh đó, nghị định cũng tách bạch quy trình chào bán theo từng nhóm đối tượng phát hành và tăng cường phân cấp cho UBND cấp tỉnh trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Nhìn tổng thể, Nghị định 200 chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng phát hành, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các chủ thể tham gia thị trường. Dù vậy, một số nội dung liên quan đến điều kiện, hồ sơ, trình tự phát hành và quản lý dòng vốn vẫn cần được hướng dẫn cụ thể hơn trong quá trình triển khai để bảo đảm thực thi thống nhất.

PV: Nghị định 200 được kỳ vọng vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn, vừa nâng cao chất lượng tổ chức phát hành và tăng cường minh bạch trên thị trường. Theo ông, những thay đổi này sẽ tác động như thế nào đến niềm tin của nhà đầu tư cũng như chi phí huy động vốn của doanh nghiệp trong thời gian tới?

Ông Vương Hoàng Sơn: Tôi cho rằng tác động đối với niềm tin của nhà đầu tư sẽ theo hướng tích cực, dù cần thêm thời gian để phát huy đầy đủ hiệu quả. Ba cơ chế quan trọng của Nghị định 200 gồm yêu cầu theo dõi riêng dòng vốn theo mục đích phát hành, quy định về xếp hạng tín nhiệm và tài sản bảo đảm khi phân phối trái phiếu cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp, cùng cơ chế tối thiểu 65% trái chủ chấp thuận khi thay đổi điều khoản trái phiếu, đều hướng tới khắc phục những bất cập từng làm suy giảm niềm tin của thị trường trong giai đoạn 2022 - 2023.

Nếu được triển khai nghiêm túc, các quy định này sẽ góp phần hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích, bảo đảm quyền lợi của trái chủ và nâng cao tính minh bạch của thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để thu hút sự trở lại của các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Đối với chi phí huy động vốn, tác động sẽ có sự phân hóa theo từng giai đoạn. Trong ngắn hạn, chi phí tuân thủ có thể tăng do doanh nghiệp phải đáp ứng thêm các yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm, quản lý tài sản bảo đảm, công bố thông tin và tư vấn phát hành. Điều này có thể khiến chi phí huy động vốn của một số doanh nghiệp, nhất là những đơn vị có nền tảng tài chính còn hạn chế hoặc chưa từng được xếp hạng tín nhiệm, tăng lên.

Tuy nhiên, về trung và dài hạn, khi chất lượng phát hành được cải thiện đồng đều, mức độ minh bạch tăng lên và rủi ro của thị trường giảm xuống, mặt bằng lợi suất yêu cầu của nhà đầu tư sẽ có cơ sở thu hẹp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp đáp ứng tốt các chuẩn mực mới. Tôi cho rằng đây sẽ là nền tảng quan trọng để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững hơn trong thời gian tới.

PV: Xin cảm ơn ông!

Thu Hương