Hướng dòng vốn vào doanh nghiệp có năng lực tài chính và khả năng trả nợ tốt

PV: Thưa ông, vừa qua Chính phủ đã ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP (Nghị định 200) quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế, thay thế các nghị định trước đây về lĩnh vực này. Theo ông, việc ban hành nghị định này có ý nghĩa như thế nào trong quá trình hoàn thiện khung khổ pháp lý và phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp?

Ông Phùng Xuân Minh

Ông Phùng Xuân Minh: Nghị định 200 có ý nghĩa quan trọng khi không chỉ thay thế các quy định trước đây mà còn đánh dấu bước chuyển trong tư duy quản lý thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Có hiệu lực từ ngày 5/6/2026, Nghị định gồm 8 chương, 51 điều, thay thế các Nghị định 153/2020/NĐ-CP, 65/2022/NĐ-CP và 08/2023/NĐ-CP (trừ một số quy định chuyển tiếp), đồng thời cụ thể hóa các nội dung sửa đổi của Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp liên quan đến nhà đầu tư, giới hạn vốn vay và trách nhiệm quản lý nhà nước tại địa phương.

Theo tôi, Nghị định 200 mang ba ý nghĩa nổi bật. Trước hết, Nghị định thiết lập khung pháp lý thống nhất, ổn định hơn khi hệ thống hóa toàn diện các quy định về điều kiện phát hành, đối tượng nhà đầu tư, sử dụng vốn, giao dịch, công bố thông tin, giám sát và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, Nghị định tạo sự cân bằng giữa quyền huy động vốn của doanh nghiệp và yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư. Nguyên tắc doanh nghiệp tự vay, tự trả và tự chịu trách nhiệm tiếp tục được duy trì, đồng thời gắn với yêu cầu nâng cao minh bạch tài chính, trách nhiệm giải trình, sử dụng vốn đúng mục đích và bảo đảm khả năng thanh toán.

Đồng thời, Nghị định tạo tiền đề để thị trường phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững hơn. Theo báo cáo phục vụ xây dựng Nghị định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, giai đoạn 2021 - 2024, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt khoảng 1,68 triệu tỷ đồng. Trong 10 tháng đầu năm 2025, giá trị phát hành đạt 441,7 nghìn tỷ đồng, trong đó tổ chức tín dụng chiếm 66,3%, doanh nghiệp bất động sản chiếm 26,1% và các ngành khác chỉ chiếm 7,6%, cho thấy cơ cấu phát hành còn tập trung cao. Trong bối cảnh Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đặt mục tiêu dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đạt tối thiểu 25% GDP, Nghị định 200 được kỳ vọng tạo nền tảng để nâng cao chất lượng hàng hóa, quản trị rủi ro tín dụng và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Nghị định 200/2026/NĐ-CP được kỳ vọng góp phần khơi thông kênh huy động vốn cho doanh nghiệp. Ảnh: Đức Thanh

PV: Một trong những điểm mới của Nghị định 200 là siết chặt việc quản lý mục đích sử dụng vốn và theo dõi dòng tiền sau phát hành. Theo ông, quy định này sẽ tác động như thế nào đến kỷ luật sử dụng vốn của doanh nghiệp?

Ông Phùng Xuân Minh: Theo tôi, đây là một trong những thay đổi có ý nghĩa thực chất nhất của Nghị định 200 bởi rủi ro không chỉ phát sinh tại thời điểm phát hành mà còn trong suốt quá trình doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn huy động.

Theo quy định mới, doanh nghiệp phải xác định rõ mục đích phát hành, theo dõi riêng nguồn vốn huy động và sử dụng đúng phương án đã công bố với nhà đầu tư. Trường hợp vốn được chuyển qua bên thứ ba để triển khai dự án, doanh nghiệp phải có cơ chế quản lý, giám sát việc sử dụng vốn đúng mục đích.

Quy mô phát hành cũng phải gắn với nhu cầu thực tế. Nếu phát hành để đầu tư dự án, giá trị phát hành phải căn cứ tổng mức đầu tư được phê duyệt; nếu để cơ cấu nợ thì phải dựa trên giá trị khoản nợ cần cơ cấu. Trong thời gian chưa giải ngân, nguồn tiền tạm thời nhàn rỗi chỉ được gửi tại ngân hàng hoặc mua chứng chỉ tiền gửi theo phương án đã công bố.

Đáng chú ý, báo cáo sử dụng vốn phải được kiểm toán cho đến khi giải ngân hết hoặc trái phiếu không còn dư nợ. Khi thay đổi mục đích phát hành hoặc điều kiện, điều khoản của trái phiếu, doanh nghiệp phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt, tối thiểu 65% trái chủ cùng loại chấp thuận và mua lại trước hạn trái phiếu của nhà đầu tư không đồng ý.

Theo tôi, các quy định này sẽ nâng cao trách nhiệm lập kế hoạch tài chính, tăng yêu cầu đối với hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị dòng tiền, qua đó hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích. Trong ngắn hạn, chi phí tuân thủ có thể tăng, nhưng về dài hạn sẽ góp phần giảm rủi ro tín dụng, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ tư duy huy động vốn sang quản trị hiệu quả nguồn vốn và bảo đảm khả năng trả nợ.

PV: Nghị định 200 cũng nâng điều kiện phát hành và phân luồng rõ hơn đối với nhà đầu tư chuyên nghiệp. Theo ông, các quy định này sẽ tác động như thế nào đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và chất lượng hàng hóa trên thị trường?

Ông Phùng Xuân Minh: Bên cạnh việc siết chặt quản lý dòng tiền sau phát hành, Nghị định 200 cũng bổ sung nhiều điều kiện đối với doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư. Theo tôi, những quy định này sẽ tác động đến thị trường trên cả hai phương diện là khả năng huy động vốn trong ngắn hạn và chất lượng phát triển trong trung, dài hạn.

Đối với doanh nghiệp không phải công ty đại chúng, công ty chứng khoán hoặc công ty quản lý quỹ, Nghị định bổ sung điều kiện tổng nợ phải trả, bao gồm cả giá trị trái phiếu dự kiến phát hành, không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu; đồng thời yêu cầu có báo cáo tài chính năm liền trước được kiểm toán và về nguyên tắc phải hoàn thành nghĩa vụ đối với các khoản nợ đến hạn trong ba năm liên tiếp trước đợt phát hành.

Đối với nhà đầu tư, Nghị định phân định rõ nhà đầu tư chuyên nghiệp là tổ chức và cá nhân, đồng thời siết điều kiện tham gia đối với nhiều loại trái phiếu riêng lẻ thông qua yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm, tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán.

Trong ngắn hạn, một số doanh nghiệp có thể gặp khó khăn hơn khi phát hành, nhất là các doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính cao, dòng tiền chưa ổn định hoặc phụ thuộc nhiều vào nhà đầu tư cá nhân. Chi phí phát hành cũng có thể gia tăng do phải đáp ứng các yêu cầu về kiểm toán, xếp hạng tín nhiệm và thẩm định tài sản.

Về trung và dài hạn, các quy định mới được kỳ vọng tạo cơ chế sàng lọc hiệu quả hơn, giúp dòng vốn tập trung vào các doanh nghiệp có năng lực tài chính, quản trị minh bạch và khả năng trả nợ tốt, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của nhà đầu tư tổ chức. Tuy nhiên, xếp hạng tín nhiệm và tài sản bảo đảm chỉ là công cụ đánh giá, giảm thiểu rủi ro chứ không phải sự bảo đảm tuyệt đối cho việc thanh toán nghĩa vụ nợ.

Nhìn tổng thể, Nghị định 200 có thể khiến hoạt động huy động vốn của một số doanh nghiệp gặp nhiều yêu cầu hơn trong ngắn hạn, nhưng sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển minh bạch, bền vững hơn.

PV: Xin cảm ơn ông!

Thu Hương