Muốn huy động vốn trái phiếu hiệu quả, doanh nghiệp phải vượt qua những 'cửa ải' nào?

Ảnh minh họa

Chuẩn hóa "sức khỏe" tài chính và nguyên tắc kiểm toán

Nghị định 200 thiết lập màng lọc kỹ thuật rõ ràng để đảm bảo chất lượng của doanh nghiệp phát hành (DNPH). Cụ thể, tổ chức phát hành phải duy trì hệ số nợ phải trả (bao gồm cả giá trị trái phiếu dự kiến huy động) không được vượt quá 05 lần vốn chủ sở hữu. Điểm đáng chú ý là tiêu chí này phải được căn cứ trên báo cáo tài chính năm đã được kiểm toán, chấm dứt việc sử dụng báo cáo tài chính bán niên hoặc quý IV như giai đoạn trước.

Để thích ứng, bộ phận tài chính của các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình cơ cấu lại nguồn vốn, tăng vốn chủ hoặc giảm nợ vay nhằm đáp ứng trần đòn bẩy trước thời điểm nộp hồ sơ.

Bên cạnh đó, thời điểm phát hành nên được thiết kế chiến lược (thường vào đầu năm) ngay sau khi hoàn tất kiểm toán năm để hồ sơ hợp lệ. Quy định về giới hạn nợ này áp dụng chung, chỉ loại trừ một số tổ chức đặc thù có nhu cầu vốn lớn như doanh nghiệp nhà nước, dự án bất động sản, tổ chức tín dụng hay doanh nghiệp bảo hiểm.

Thiết kế phương án vốn linh hoạt và kịch bản dự phòng

Dưới hành lang pháp lý mới, mục đích phát hành TPDN được quy định rất tập trung: chỉ dùng để thực hiện các dự án đầu tư, cơ cấu lại khoản nợ của chính doanh nghiệp hoặc theo pháp luật chuyên ngành. Tuy nhiên, điểm mở giá trị nhất cho doanh nghiệp là cơ chế tối ưu hóa dòng tiền rỗi. Trong trường hợp huy động xong nhưng chưa đến tiến độ giải ngân, doanh nghiệp được phép dùng nguồn vốn này để gửi tiền hoặc mua chứng chỉ tiền gửi tại các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Hơn thế nữa, Nghị định 200 cho phép doanh nghiệp được thay đổi mục đích sử dụng vốn và các điều khoản cơ bản của trái phiếu nếu có sự biến động từ thị trường. Để kích hoạt quyền này, doanh nghiệp phải được cấp có thẩm quyền thông qua và lấy được sự chấp thuận của số nhà đầu tư đại diện từ 65% tổng số trái phiếu lưu hành trở lên. Kịch bản dự phòng bắt buộc ở đây là DNPH phải chuẩn bị sẵn nguồn tiền để thực hiện nghĩa vụ mua lại trái phiếu trước hạn đối với nhóm nhà đầu tư không đồng ý với phương án thay đổi.

Giải bài toán huy động vốn từ nhà đầu tư cá nhân

Việc tiếp cận dòng tiền từ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân đòi hỏi doanh nghiệp phải vượt qua những tiêu chuẩn quan trọng. Theo phân luồng mới, nhà đầu tư cá nhân chỉ được mua trái phiếu chuyển đổi hoặc kèm chứng quyền của nhóm công ty đại chúng, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ.

Đối với các đợt phát hành trái phiếu thông thường khác, cá nhân chỉ được tham gia khi trái phiếu đó đáp ứng "tiêu chuẩn kép": Vừa phải có kết quả xếp hạng tín nhiệm, vừa phải có tài sản bảo đảm (TSBĐ) hoặc bảo lãnh thanh toán từ tổ chức tín dụng. Ràng buộc cốt lõi là giá trị TSBĐ hoặc bảo lãnh phải thanh toán đủ 100% nợ gốc, và doanh nghiệp tuyệt đối không được dùng cổ phần, cổ phiếu hay trái phiếu của chính mình làm tài sản thế chấp. Do đó, để chào bán thành công cho cá nhân, doanh nghiệp buộc phải chuẩn bị tài sản thực chất, chủ động thực hiện xếp hạng tín nhiệm thay vì chờ đợi, và hợp tác chặt chẽ với ngân hàng để lấy thư bảo lãnh thanh toán.

Nâng cấp hệ thống tuân thủ và minh bạch thông tin

Thị trường TPDN bước vào kỷ nguyên minh bạch với sự giám sát liên thông và phân cấp mạnh mẽ. Nghị định quy định chỉ có công ty chứng khoán mới được làm đại lý phát hành, đồng thời tổ chức đại diện người sở hữu trái phiếu chịu trách nhiệm chính trong việc nhận và quản lý TSBĐ. Nghĩa vụ công bố thông tin (CBTT) của doanh nghiệp được duy trì liên tục cho đến khi dư nợ bằng 0 hoặc giải ngân xong vốn. Mọi biến động pháp lý hoặc tài chính như: nhận bản án của tòa, bị phạt thuế, thay đổi đại diện pháp luật, hay chậm trả gốc/lãi đều phải báo cáo bất thường.

Đặc biệt, cơ sở dữ liệu trên Chuyên trang thông tin TPDN (Cbonds) do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội vận hành sẽ thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin trực tiếp đến UBCKNN và Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh. UBND cấp tỉnh được cấp tài khoản để theo dõi, tổng hợp và có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm đối với các doanh nghiệp đóng trụ sở trên địa bàn. Điều này buộc các doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và quan hệ nhà đầu tư (IR) chuyên nghiệp, bảo đảm thông tin được báo cáo tức thời, chính xác để tránh các rủi ro pháp lý.

Các chuyên gia cho rằng, Nghị định 200/2026/NĐ-CP được kiến tạo nhằm củng cố niềm tin, thúc đẩy một thị trường trái phiếu phát triển an toàn, bền vững và thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung, dài hạn đắc lực. Doanh nghiệp am hiểu và tuân thủ kỷ luật minh bạch, chuẩn bị kỹ lưỡng về tài sản và cấu trúc vốn sẽ là những người làm chủ cuộc chơi huy động vốn trong giai đoạn kinh tế mới.

Trần Hương