Siết điều kiện phát hành, thị trường trái phiếu vẫn thiếu nền tảng định giá rủi ro

Theo báo cáo vừa được CTCP Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) công bố, Nghị định 200 có hiệu lực từ ngày 5/6/2026 đang tạo tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm nhờ siết chặt điều kiện phát hành, tăng tính minh bạch và bảo vệ tốt hơn cho nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu riêng lẻ.

Khung pháp lý mới giúp sàng lọc các tổ chức phát hành (TCPH) có năng lực tài chính yếu, nâng mặt bằng chất lượng tín nhiệm và từng bước khôi phục niềm tin thị trường sau giai đoạn biến động 2022-2023.

VIS Rating đánh giá, Nghị định 200 giúp nhà đầu tư nhận diện rủi ro tốt hơn thông qua yêu cầu công bố chi tiết về khả năng trả nợ, đòn bẩy tài chính, tài sản bảo đảm, mục đích sử dụng vốn và kế hoạch cơ cấu nợ. Đồng thời, việc hợp nhất các quy định trước đây vào một khung pháp lý thống nhất cũng tạo nền tảng rõ ràng hơn cho hoạt động phát hành và giám sát thị trường.

Bên cạnh đó, giới hạn tổng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu dưới 5 lần góp phần hạn chế các doanh nghiệp có đòn bẩy cao tiếp cận thị trường, qua đó nâng chất lượng chung của các đợt phát hành mới. Tuy nhiên, tác động này chưa đồng đều do một số nhóm doanh nghiệp như doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tài chính hoặc doanh nghiệp thực hiện dự án bất động sản được miễn áp dụng quy định trên.

Ảnh minh họa.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được tăng cường. Theo đó, trái phiếu chào bán cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp phải được xếp hạng tín nhiệm và có tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc. Nghị định cũng không cho phép doanh nghiệp dùng chính cổ phiếu hoặc trái phiếu của mình làm tài sản bảo đảm, góp phần hạn chế các hình thức bảo đảm kém chất lượng.

Tuy vậy, VIS Rating cho rằng hiệu quả thực thi vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Việc hạn chế tổ chức tín dụng tham gia quản lý tài sản bảo đảm đang ảnh hưởng đến hoạt động phát hành, trong khi cơ chế đại diện người sở hữu trái phiếu vẫn ở giai đoạn đầu và cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả.

Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là cơ chế định giá theo rủi ro. Xếp hạng tín nhiệm mới được áp dụng ở phạm vi hạn chế, còn phần lớn trái phiếu phát hành cho nhà đầu tư tổ chức vẫn chưa được xếp hạng. Bên cạnh đó, Việt Nam chưa hình thành được đường cong lợi suất trái phiếu doanh nghiệp theo mức độ tín nhiệm và kỳ hạn, khiến việc định giá chủ yếu dựa trên thương lượng.

Thực tế giai đoạn 2022-2023 cho thấy lãi suất của nhiều trái phiếu chậm trả không cao hơn đáng kể so với các trái phiếu hoạt động bình thường. Điều này phản ánh khả năng phân hóa và định giá rủi ro trên thị trường vẫn còn hạn chế, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp bất động sản có đòn bẩy tài chính cao.

VIS Rating nhận định, Nghị định 200 là bước tiến quan trọng trong quá trình củng cố nền tảng thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Tuy nhiên, để thị trường phát triển theo chiều sâu, cần mở rộng phạm vi xếp hạng tín nhiệm, xây dựng đường cong lợi suất đáng tin cậy và nâng cao hiệu quả thực thi các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

"Giai đoạn tới, trọng tâm cần chuyển từ các biện pháp khắc phục sau giai đoạn thị trường khó khăn sang phát triển hạ tầng phục vụ đo lường, định giá và giao dịch dựa trên rủi ro tín nhiệm. Thiếu bước chuyển này, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam có thể an toàn hơn nhưng vẫn thiếu chiều sâu và hiệu quả cần thiết để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn", VIS Rating khuyến nghị.

Thu An