Mỹ phát động 'chiến tranh kinh tế' chống Iran

“Chiến lược” giữ thể diện

Trước đó, hôm 19/8, trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump đã cam kết thực hiện "Chiến dịch kinh tế hủy diệt nhất từ trước đến nay” nhằm vào Iran. Trong một bài đăng sau đó trên mạng xã hội, ông cam kết sẽ trừng phạt bất kỳ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ sống còn nào cho Iran.

Nhiều nhà phân tích tỏ ra hoài nghi về việc liệu giới cầm quyền tại Tehran có chịu lùi bước trong cuộc chiến sinh tử với Mỹ hay không. Suy cho cùng, họ đã trụ vững qua nhiều thập kỷ hứng chịu các lệnh trừng phạt kinh tế khắc nghiệt nhất thế giới. "Tôi cho rằng những ai tin rằng Iran sẽ sụp đổ dưới áp lực này đều đã lầm, bất chấp tình hình kinh tế hiện tại", chuyên gia Daniel Citrinowicz, từng phục vụ trong Cơ quan Tình báo Quốc phòng Israel, nhận định. Ông Citrinowicz cho biết không có dấu hiệu nào cho thấy Iran đang nới lỏng chiến lược gây áp lực lên ông Trump thông qua thị trường quốc tế. Ông nói thêm rằng mặc dù áp lực kinh tế có thể gây ra những tổn thất nặng nề cho Iran, nhưng "xét cho cùng, tôi không thấy sự thay đổi nào trong toan tính của Iran chỉ vì áp lực này."

Các con tàu neo đậu ở eo biển Hormuz, ngoài khơi Bandar Abbas, Iran, ngày 10/8/2026. Ảnh: Ali Saeedi/Getty

Để đạt được bất kỳ tiến bộ nào, ông Trump sẽ không chỉ phải thay đổi tính toán đó ở Tehran. Đầu tiên ông phải tự mình thay đổi.

Phá hủy nền kinh tế Iran sẽ mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Nó sẽ đòi hỏi sự kiên nhẫn chiến lược mà ông Trump gần như chưa bao giờ thể hiện. Iran sẽ không đơn độc nếu đánh cược rằng Tổng thống Mỹ sẽ mệt mỏi với kế hoạch mới của mình rất lâu trước khi nhìn thấy kết quả.

Cách tiếp cận mới của ông Trump cũng có thể phụ thuộc vào sự thay đổi ngoại giao. Nhà Trắng đang đặt niềm tin rất lớn vào sức mạnh quân sự để thực thi lệnh phong tỏa các tàu và cảng của Iran. Nhưng một nỗ lực thực sự hiệu quả nhằm cô lập Iran đòi hỏi một nỗ lực lớn, trải dài khắp vùng Vịnh, châu Âu và châu Á.

Có nhiều cách hợp lý để chính quyền Mỹ có thể gây ra tổn thất thực sự cho Iran. Các chuyên gia phân tích Mỹ cho rằng Washington cần siết chặt nguồn thu của Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo trong khu vực và quốc tế cũng như một động thái mới chống lại mạng lưới ủy quyền khu vực của lực lượng này. Một bài xã luận gần đây của Wall Street Journal kêu gọi tăng cường mối quan hệ của Mỹ với các chính phủ ở Baghdad và Beirut để thách thức quyền lực của Tehran trên khắp Trung Đông và khuyên Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tăng cường sức ép kinh tế đối với Trung Quốc, một khách hàng lớn mua dầu của Iran. Bài xã luận lập luận rằng áp lực kinh tế kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm lạm phát và tình trạng tháo chạy vốn, gây ra một cuộc khủng hoảng ngân hàng có thể gây tổn thất thật sự.

Một cuộc phong tỏa sẽ đạt hiệu quả cao hơn nữa nếu Mỹ huy động được các đồng minh cùng hợp sức triệt phá mạng lưới các thỏa thuận kinh tế ngầm và những tuyến đường thương mại mà Tehran đã thiết lập nhằm né tránh lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, kiểu hợp tác này dường như không phải là thế mạnh của chính quyền Mỹ hiện tại. Hoạt động ngoại giao của Washington đối với Iran - dưới sự dẫn dắt của các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff - thường bộc lộ sự thiếu thực tế.

Hơn nữa, Tổng thống Trump đã khiến các đồng minh xa lánh khi khơi mào một cuộc chiến đe dọa trực tiếp đến lợi ích an ninh quốc gia và kinh tế của họ, rồi sau đó lại quay sang chỉ trích gay gắt vì họ không chịu tham gia. Mới đây, ông còn đe dọa ném bom Oman do lập trường của nước này trong các cuộc đàm phán với Iran về việc mở lại eo biển chiến lược.

Việc phong tỏa toàn diện nền kinh tế Iran sẽ đặt ông Trump trước những lựa chọn đầy cam go. Chẳng hạn, một động thái có sức nặng là áp đặt trừng phạt lên các ngân hàng Trung Quốc có dính líu đến những giao dịch liên quan đến hoạt động bán dầu bất hợp pháp của Iran. Thế nhưng, ông Trump lại đang chuẩn bị đón tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm cấp nhà nước vào tháng 9 - sự kiện được coi là điểm nhấn trong năm của ông. Sẽ là một bất ngờ lớn nếu ông làm xấu đi bầu không khí quan hệ song phương trước thời điểm đó.

Iran sẵn sàng đáp trả

Ngay cả khi ông Trump sẵn sàng chờ đợi để cuộc chiến tranh kinh tế của mình bóp nghẹt Iran, vẫn còn một biến số thứ ba: Tehran có quyền đáp trả.

Họ hiểu rằng ông Trump đang ở thế dễ bị tổn thương khi chỉ còn hơn hai tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Và dường như họ quyết tâm làm ông bẽ mặt triệt để, hệt như cách họ từng làm nhục Tổng thống Jimmy Carter trong cuộc khủng hoảng con tin trước thềm cuộc bầu cử năm 1980.

Do đó, Iran có lý do chính trị mạnh mẽ để bác bỏ nỗ lực của ông Trump nhằm làm dịu tình hình xung đột trong giai đoạn vận động tranh cử vào mùa thu năm nay. Họ cũng có động cơ địa chính trị để leo thang căng thẳng nhằm bảo toàn lợi thế chiến lược quan trọng mà mình đang nắm giữ: khả năng làm chậm tốc độ tàu bè qua lại eo biển Hormuz. Những vụ tấn công mới bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa nhắm vào tàu thuyền sẽ làm tăng chi phí kinh tế đối với cử tri Mỹ, đồng thời nhắc nhở họ về nỗi chán ghét chiến tranh. Mới đây, ngày 24/8, Iran đã công bố danh sách các tàu thuyền không được phép qua lại eo biển Hormuz do vi phạm các quy định do Tehran đặt ra. Nếu Tổng thống Trump đáp trả, ông sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng; còn nếu kiềm chế, ông sẽ bị coi là yếu thế.

An Châu