Mỹ - Iran gia tăng căng thẳng trước hạn chót trừng phạt

Reuters cho biết, theo kế hoạch, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ tổ chức họp báo lúc 14 giờ (theo giờ miền Đông nước Mỹ) ngày 24-8 để công bố “các biện pháp trừng phạt cứng rắn nhất trong lịch sử" nhắm vào Iran, đồng thời kêu gọi Trung Quốc hợp tác với Washington. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã kêu gọi các bên giải quyết vấn đề thông qua ngoại giao thay vì những lệnh trừng phạt.

Lực lượng Hải quân Mỹ làm việc trên boong tàu sân bay USS George Washington khi tàu di chuyển qua biển Arab để hỗ trợ các hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, ngày 20-8-2026. Ảnh: Reuters 

Phản ứng về tuyên bố của Mỹ, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 22-8 cho biết, việc Mỹ sắp công bố các biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Iran không chỉ đơn thuần là tiếp diễn “cuộc chiến kinh tế” bất hợp pháp nhằm vào một quốc gia, mà đây còn là sự áp đặt chủ quyền vượt ra ngoài lãnh thổ đối với các quốc gia thành viên Liên hợp quốc. Ông nhấn mạnh không quốc gia nào có quyền ép buộc các ngân hàng, doanh nghiệp hay thực thể nước ngoài phải từ bỏ quan hệ thương mại với Iran. "Các biện pháp trừng phạt thứ cấp như vậy không có cơ sở trong luật pháp quốc tế”, ông Baghaei viết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.

Giới chức quân sự và lập pháp Iran cũng đồng loạt đưa ra những tuyên bố cứng rắn khẳng định quyết tâm bảo vệ lợi ích quốc gia và bác bỏ khả năng đàm phán với Mỹ trong bối cảnh hiện nay. Tư lệnh Hải quân Iran Shahram Irani nêu rõ, Tehran đã chuẩn bị sẵn sàng phương án bảo vệ các tuyến đường thủy và eo biển chiến lược để bảo đảm lợi ích quốc gia và an ninh đất nước. Ông Irani khẳng định các lực lượng vũ trang Iran sẽ dồn toàn lực để đối phó với những hành động gây hấn và quyết không lùi bước trước kẻ thù.

Cùng ngày, ông Mahmoud Nabavian, thành viên Ủy ban An ninh quốc gia và Chính sách đối ngoại của Quốc hội Iran, cũng đưa ra những tuyên bố cứng rắn về triển vọng hòa bình với Washington. Ông khẳng định trong bối cảnh căng thẳng hiện nay, việc chấp nhận các điều kiện hòa bình từ phía Mỹ đồng nghĩa với “đầu hàng”. Nhà lập pháp Iran lập luận các phản ứng quân sự và chính trị của Tehran hiện nay chỉ đơn thuần là những biện pháp tự vệ chính đáng nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Trong một động thái khác có liên quan, Chính phủ Iran xác nhận đã hoàn tất các nội dung của Hiệp định thương mại ưu đãi (PTA) với Oman. Đây được xem là nỗ lực mới nhất của Tehran nhằm bảo vệ nền kinh tế trước áp lực ngày càng lớn từ các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Trả lời phỏng vấn hãng thông tấn chính thức IRNA ngày 21-8, ông Abdolamir Rabihavi, Vụ trưởng Vụ Tây Á thuộc Tổ chức Xúc tiến thương mại Iran (TPO) cho biết Quốc hội nước này dự kiến sẽ tiến hành xem xét và phê chuẩn PTA với Oman trong tháng tới.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục siết chặt các biện pháp trừng phạt tài chính đối với Tehran. Ông chủ Nhà Trắng đã chỉ thị Bộ Tài chính Mỹ “gây sức ép tối đa đối với chính quyền Iran”, đồng thời đưa ra cảnh báo cứng rắn rằng bất kỳ quốc gia nào duy trì quan hệ thương mại với Tehran sẽ phải đối mặt với những hậu quả kinh tế nghiêm trọng từ phía Washington. Mỹ dự kiến kết hợp nhiều biện pháp gây sức ép, từ các thiệt hại do xung đột gây ra đến phong tỏa đường biển và các lệnh trừng phạt, với mục tiêu “đè bẹp” và “làm tê liệt” nền kinh tế của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, đằng sau những lời đe dọa của chính quyền Mỹ là một thông điệp quan trọng: Ông Trump không muốn quay trở lại xung đột quân sự. Bởi thực tế là sau nhiều tuần không kích Iran hồi đầu năm, Tổng thống Mỹ đã nhiều lần đưa ra cảnh báo về khả năng tiếp tục sử dụng vũ lực nhằm vào Tehran, nhưng sau đó không thực hiện.

Theo các chuyên gia, điều này khiến Washington rơi vào thế khó khi gây sức ép với Tehran nhưng không có nhiều lựa chọn. Trong khi đó, Iran dù phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt hàng hóa và lạm phát vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể. Ông Trump cũng ngày càng chịu nhiều sức ép chính trị khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, trong khi chiến dịch quân sự nhằm vào Iran không nhận được sự ủng hộ rộng rãi và giá xăng tại Mỹ vẫn ở mức cao. Đây có thể trở thành một điểm yếu chính trị của ông Trump khi cuộc xung đột mà ông từng mô tả là một “chuyến phiêu lưu nhỏ” kéo dài vài tuần đang tiến gần mốc 6 tháng mà chưa có dấu hiệu kết thúc.

HÙNG HÀ