Iran linh hoạt để thích nghi với các lệnh trừng phạt

Một chiếc drone Shahed xuất hiện tại một cuộc mít tinh ở thủ đô Terhran, Iran vào tháng 2-2026 (Ảnh: NURPHOTO/GETTY IMAGES)

Ngày 20-8, Hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin nước này cáo buộc Mỹ tiến hành “khủng bố kinh tế” sau khi Washington tuyên bố gia tăng các biện pháp trừng phạt lên Tehran. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho rằng động thái của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm vào Iran chỉ hòng đánh lạc hướng dư luận khỏi các vấn đề nội bộ của Mỹ, đồng thời dùng sức ép kinh tế để bù đắp cho thất bại trên chiến trường. Theo giới quan sát, Washington sử dụng "vũ khí kinh tế” để buộc Tehran nhượng bộ các yêu cầu của Mỹ, trong đó có mở lại eo biển Hormuz.

Báo Les Echos (Pháp) dẫn lời chuyên gia về Iran Clément Therme của Viện Quan hệ quốc tế Pháp (IFRI) cho biết Iran đang nắm giữ kỷ lục về các lệnh trừng phạt chồng chéo. Hiện Mỹ và nhiều nước phương Tây đang áp dụng các lệnh trừng phạt gồm phong tỏa; cấm mua bán dầu mỏ, khí đốt của Tehran; cấm cung cấp vũ khí, xuất khẩu thiết bị và phần mềm cho Tehran; hạn chế các khoản giao dịch tài chính, ngân hàng...

Theo nhà nghiên cứu Julia Tomasso, ngoài việc tận dụng tối đa những gì đang có, Iran còn rất nhạy bén trong việc nắm bắt tình hình địa chính trị. Trước năm 2024, Iran tận dụng thời cơ Mỹ và Israel bị phân tâm vì nhiều vấn đề để củng cố hệ thống phòng không Zoubin trong nước tự phát triển (được ví như hệ thống Vòm sắt của Israel) cho phép phát hiện drone bay tầm thấp.

Quỹ Tiền tệ quốc tế dự báo do tác động của xung đột, GDP của Iran năm nay sẽ giảm 5,4%. Chuyên gia Thierry Coville của Viện Quan hệ quốc tế và chiến lược Pháp (IRIS) nhận định trong 15 năm trở lại đây, tuy gặp nhiều khó khăn vì các lệnh trừng phạt nhưng Iran vẫn cầm cự được là nhờ dầu khí và quốc phòng.

Trở ngại lớn nhất đối với Iran là chính sách trừng phạt liên tiếp hạn chế nước này phát triển và tiếp cận công nghệ mới. Nhưng điểm mạnh của quốc gia Trung Đông này chính là khả năng thích nghi. Đầu những năm 2000, Iran đẩy mạnh trao đổi mậu dịch với các nước trong khu vực, sau đó Iraq nhanh chóng trở thành đối tác thương mại quan trọng nhất của Tehran. Bên cạnh đó, Iran cũng mở rộng ảnh hưởng tới Afghanistan và các quốc gia Trung Á. Từ năm 2018, sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, Tehran thắt chặt quan hệ với nhiều nước khác như Trung Quốc, Nga.

Cũng chính vì không tiếp cận được những công nghệ mới, Iran linh hoạt chuyển sang chế tạo máy bay không người lái (drone) giá rẻ và dễ sử dụng, không tốn quá nhiều chi phí sản xuất và nhất là không cần công nghệ tối tân. Nhà nghiên cứu Julia Tomasso của IRIS cho hay với giá thành chỉ vài ngàn USD/chiếc, drone của Iran hiện được nhiều nước như Sudan, Ethiopia ưa chuộng.

MINH CHÂU