“Chiến tranh kinh tế toàn diện” ông Trump vừa tuyên bố với Iran sẽ diễn ra thế nào?

Hôm 19/8, Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố sẽ phát động chiến dịch gây sức ép kinh tế mạnh chưa từng có nhằm vào Iran. Ảnh: EPA.

So với những tuyên bố trước đây, giọng điệu của ông lần này cứng rắn hơn đáng kể, trong bối cảnh thị trường dầu mỏ đang đặc biệt nhạy cảm với những diễn biến mới tại Trung Đông.

Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho rằng Iran đã nhiều lần có cơ hội đạt được thỏa thuận nhưng không tận dụng. Vì vậy, Mỹ sẽ khởi động điều mà ông mô tả là “biện pháp kinh tế nghiêm khắc nhất từng được áp dụng đối với một quốc gia”.

Ông Trump đồng thời tái khẳng định Mỹ sẽ không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Mở rộng đòn đánh sang các nước và tổ chức thứ ba

Điểm đáng chú ý nhất trong tuyên bố lần này là Mỹ không chỉ nhắm vào Iran mà còn mở rộng sức ép sang các bên thứ ba có khả năng giúp Tehran duy trì nền kinh tế.

Ông Trump cảnh báo bất kỳ quốc gia nào cho phép ngân hàng, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp “phao cứu sinh” cho Iran dưới bất kỳ hình thức nào đều có thể phải chịu hậu quả nghiêm trọng.

Ông đặc biệt yêu cầu chấm dứt các kênh như: buôn lậu dầu mỏ, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, hoạt động của các tổ chức đổi tiền, đăng ký tàu biển, sử dụng công ty vỏ bọc.

Điều này cho thấy trọng tâm thực thi của Mỹ có thể chuyển từ việc trực tiếp trừng phạt các thực thể của Iran sang đánh vào cả mạng lưới trung gian giúp Iran xuất khẩu dầu, thanh toán quốc tế và duy trì thương mại xuyên biên giới.

Ông Trump cũng kêu gọi các đồng minh tham gia chiến dịch cô lập Iran và gọi đây là một “Ngày D kinh tế” (economic D-Day), nhấn mạnh rằng Mỹ đang phát động một cuộc tổng tấn công trên mặt trận kinh tế, thay vì chỉ áp dụng những biện pháp trừng phạt riêng lẻ.

Dầu mỏ trở thành tâm điểm

Thị trường dầu mỏ là nơi chịu tác động trực tiếp nhất từ tuyên bố mới của ông Trump. Tình hình Trung Đông vốn đã căng thẳng, trong khi hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và diễn biến xung đột Mỹ-Iran liên tục tác động tới giá dầu.

Nếu Mỹ tiếp tục trừng phạt các bên thứ ba hỗ trợ Iran vận chuyển dầu, thanh toán hoặc duy trì xuất khẩu, thì ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn hoạt động bình thường, lượng dầu Iran thực sự có thể đưa ra thị trường quốc tế cũng có nguy cơ giảm mạnh.

Đặc biệt, nếu các biện pháp mới nhằm vào những tổ chức trung gian tại Trung Quốc, Nga hoặc các nước vùng Vịnh đang hỗ trợ giao dịch dầu Iran, thị trường có thể nhanh chóng gia tăng lo ngại về nguy cơ nguồn cung dầu thực tế bị thắt chặt.

Như vậy, rủi ro đối với giá dầu không còn chỉ đến từ khả năng phong tỏa Hormuz hay xung đột quân sự, mà đang mở rộng sang trừng phạt thứ cấp và phong tỏa tài chính.

Tuyên bố của ông Trump được đăng tải trên Truth Social. Ảnh: Sohu.

Mạng lưới “ngầm” xuất khẩu dầu của Iran chịu sức ép

Việc ông Trump trực tiếp đề cập đến buôn lậu dầu, đăng ký tàu và công ty vỏ bọc khiến giới đầu tư đặc biệt chú ý đến “mạng lưới bóng tối” (shadow network) mà Iran sử dụng lâu nay để duy trì xuất khẩu dầu bất chấp lệnh trừng phạt.

Trong môi trường bị cấm vận, dầu Iran thường được đưa ra thị trường thông qua một mạng lưới phức tạp gồm các công ty trung gian, cơ chế sở hữu tàu biển, đăng ký tàu tại nước thứ ba và những phương thức thanh toán phi truyền thống.

Nếu Mỹ mở rộng hoạt động thực thi sang các mạng lưới trung gian này, dầu Iran dù vẫn có thể được đưa lên tàu cũng sẽ phải đối mặt với chi phí vận chuyển, bảo hiểm, thanh toán và giao nhận cao hơn đáng kể.

Các ngân hàng, công ty vận tải biển, tổ chức đổi tiền và doanh nghiệp đăng ký tàu tham gia những giao dịch này cũng sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị Mỹ áp dụng trừng phạt thứ cấp.

Rủi ro địa chính trị có thể tiếp tục tăng

Tuyên bố mới của ông Trump cũng có thể đẩy “phần bù rủi ro địa chính trị” trên thị trường dầu lên cao hơn.

Trong những phiên gần đây, giá dầu đã chịu tác động từ tình trạng bất ổn quanh eo biển Hormuz và cuộc xung đột Mỹ-Iran. Nếu Washington tiếp tục mở rộng sức ép từ lĩnh vực quân sự, hàng hải sang mạng lưới tài chính và thương mại toàn cầu, thị trường sẽ phải đánh giá lại khả năng Iran duy trì xuất khẩu dầu ở mức hiện nay.

Đồng thời, sức ép kinh tế ngày càng mạnh cũng làm tăng nguy cơ Iran đưa ra các biện pháp đáp trả. Do đó, trong những ngày tới, giới đầu tư sẽ đặc biệt theo dõi hai vấn đề: Mỹ có công bố danh sách trừng phạt mới hay không và Iran sẽ phản ứng thế nào, đặc biệt liên quan tới eo biển Hormuz, hoạt động vận tải dầu và các động thái quân sự trong khu vực.

Ông Trump tuyên bố năng lực quân sự và kinh tế Iran đã bị tổn hại nghiêm trọng

Trong tuyên bố, ông Trump cũng đưa ra những đánh giá rất mạnh mẽ về tình trạng hiện tại của Iran. Ông cho rằng hải quân Iran đã biến mất, không quân bị phá hủy, các cơ sở sản xuất quân sự bị san phẳng, đồng tiền mất giá nghiêm trọng, đồng thời mô tả Iran đang ở trạng thái hết sức mong manh.

Những tuyên bố này chính là cơ sở chính trị để chính quyền Trump tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế. Nhìn từ chiến lược của Washington, Mỹ dường như đang đồng thời sử dụng nhiều công cụ – từ sức ép quân sự, kiểm soát hàng hải đến trừng phạt tài chính – nhằm làm suy yếu khả năng duy trì chiến tranh và các hoạt động đối ngoại của Iran.

Giá dầu sẽ phụ thuộc vào mức độ thực thi

Đối với thị trường, tuyên bố của ông Trump chắc chắn đã làm tăng mức độ rủi ro, nhưng yếu tố quyết định giá dầu trong thời gian tới vẫn là Mỹ sẽ thực thi các biện pháp này mạnh đến đâu.

Nếu Mỹ chỉ tăng cường các biện pháp trừng phạt hiện có, tác động chủ yếu có thể dừng ở việc tạo thêm “phần bù rủi ro” trong giá dầu.

Nhưng nếu Mỹ bắt đầu áp đặt trên diện rộng các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngân hàng, công ty vận tải biển, tổ chức đổi tiền, công ty đăng ký tàu và các thực thể tại nước thứ ba liên quan đến xuất khẩu dầu Iran, lượng dầu thực tế Iran có thể đưa ra thị trường quốc tế sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn.

Vì vậy, giới đầu tư sẽ đặc biệt chú ý xem Mỹ có công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào những mạng lưới này hay không, và liệu chúng có thực sự làm gián đoạn dòng dầu Iran ra thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh tình hình tại eo biển Hormuz vẫn chưa hoàn toàn ổn định, việc ông Trump mở rộng đe dọa trừng phạt sang cả các nước và tổ chức thứ ba cho thấy cuộc khủng hoảng Trung Đông đang chuyển từ một vấn đề quân sự đơn thuần sang một vấn đề rộng hơn, bao gồm cả tài chính và thương mại toàn cầu. Đối với thị trường dầu mỏ, đây có thể trở thành một trong những biến số quan trọng nhất trong giai đoạn tới.

Theo Sohu, Creaders

Thu Thủy