Mỹ thay đổi chiến thuật với Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời câu hỏi của các phóng viên tại Nhà Trắng hôm 17-8. Ảnh: Sipa USA

Theo CNN, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ thị các quan chức trong chính quyền tạm dừng các cuộc đàm phán với Iran, dù trước đó Washington và Tehran được cho là đã có một số cuộc thảo luận tích cực. Các nguồn tin cho biết ông Trump đã yêu cầu nhóm phụ trách đàm phán, trong đó có Phó Tổng thống JD Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, không tiếp tục tiếp xúc với Tehran trong thời gian tới. Nhà lãnh đạo Mỹ được cho là không hài lòng vì Iran chưa sẵn sàng đáp ứng những yêu cầu của Washington và muốn chờ đến khi Tehran phát tín hiệu rõ ràng về việc chấp nhận một thỏa thuận trước khi nối lại đối thoại.

Trên mạng xã hội Truth Social ngày 18-8, ông Trump cũng khẳng định Mỹ hiện không tiến hành và không có kế hoạch tiến hành đàm phán với Iran. Tuyên bố này đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý so với những phát biểu trước đó, khi Tổng thống Mỹ nhiều lần cho rằng các cuộc tiếp xúc đang diễn ra thuận lợi và một thỏa thuận có thể sớm đạt được.

Theo một quan chức Mỹ, Nhà Trắng đã thông báo với các đồng minh về sự điều chỉnh chiến lược, chuyển từ chủ trương gia tăng áp lực mạnh trong thời gian ngắn sang cách tiếp cận “siết chặt” Iran theo thời gian. Chính quyền Mỹ tin rằng sức ép kinh tế kéo dài, kết hợp với các biện pháp phong tỏa và trừng phạt, cuối cùng có thể buộc Tehran chấp nhận các điều kiện do Washington đặt ra.

Tín hiệu về sự thay đổi này đã xuất hiện từ đầu tháng 8. Trong cuộc trả lời phỏng vấn Axios ngày 9-8, ông Trump cho biết Mỹ đang giảm mức độ căng thẳng và chỉ duy trì các cuộc tiếp xúc hạn chế với Iran. Ông nhấn mạnh Washington đang theo dõi chặt chẽ những khó khăn kinh tế của Tehran, trong đó có lạm phát cao và tình trạng tài chính suy yếu.

Theo ông Trump, việc phong tỏa đường biển và các biện pháp gây sức ép khác đã làm gia tăng khó khăn đối với nền kinh tế Iran. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng tác động của cuộc xung đột đối với thị trường năng lượng Mỹ đã giảm bớt khi giá dầu hạ xuống hơn 75 USD/thùng, đồng thời khẳng định ông không chịu áp lực phải nhanh chóng tìm lối thoát cho cuộc chiến.

Một trong những điểm nóng lớn nhất hiện nay vẫn là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược mà trong điều kiện bình thường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu được vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Washington khẳng định eo biển vẫn “mở cửa và hoạt động”, song trên thực tế lưu lượng tàu thuyền qua đây vẫn ở mức hạn chế và nguy cơ xảy ra các vụ tấn công tiếp tục đè nặng lên hoạt động hàng hải.

Mỹ đặc biệt lo ngại khả năng Iran và Oman đạt thỏa thuận mới về quản lý lưu lượng tàu thuyền tại khu vực. Theo các thông tin được tiết lộ, hai nước được cho là đã thảo luận về phương án phân chia quyền kiểm soát đối với các luồng tàu đi vào và rời Vịnh Ba Tư, cũng như khả năng áp một số loại phí đối với tàu quá cảnh. Washington phản đối những phương án này, cho rằng việc bất kỳ quốc gia nào được trao thêm quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm. Tổng thống Trump được cho là muốn khôi phục hoàn toàn trạng thái tự do hàng hải như trước xung đột và không chấp nhận việc thu phí đối với tàu thuyền, dù dưới danh nghĩa phí an ninh hay môi trường.

Trong khi đó, Tehran vẫn giữ lập trường cứng rắn. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf tuyên bố nước này sẽ không mở hoàn toàn eo biển Hormuz nếu Washington chưa đáp ứng một loạt yêu cầu, bao gồm dỡ bỏ phong tỏa các cảng, chấm dứt trừng phạt dầu mỏ, giải phóng tài sản bị đóng băng và ngừng các hoạt động quân sự chống Iran.

Thời hạn 60 ngày của bản ghi nhớ mà hai bên đạt được hồi tháng 6 đã kết thúc mà không tạo ra bước đột phá. Mỹ và Iran tiếp tục cáo buộc lẫn nhau khiến thỏa thuận đổ vỡ, làm gia tăng nguy cơ tình trạng bế tắc kéo dài. Căng thẳng trên thực địa cũng chưa có dấu hiệu giảm. Ngày 18-8, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cáo buộc Iran phóng 2 tên lửa đạn đạo nhằm vào hoạt động hàng hải ở Vùng Vịnh. Bộ Quốc phòng UAE cho biết các tên lửa đều rơi xuống biển và chưa có thông tin về thương vong hay thiệt hại. Tehran đã bác bỏ cáo buộc, cho rằng thông tin này có thể làm tổn hại lòng tin và những nỗ lực bảo đảm an ninh khu vực. Trong một diễn biến khác, truyền thông Anh dẫn các nguồn tin cho biết Iran đã tính đến khả năng mở rộng phạm vi đáp trả nếu Mỹ tái khởi động các cuộc tấn công. Các mục tiêu có thể bao gồm cơ sở hoặc trang thiết bị quân sự của Mỹ bên ngoài Trung Đông, trong khi một số nguồn tin cũng đề cập nguy cơ hoạt động trả đũa lan sang châu Âu.

Dù các thông tin này chưa được xác nhận chính thức, chúng cho thấy nguy cơ xung đột vượt ra ngoài phạm vi hiện nay vẫn là mối quan ngại lớn. Với việc Washington tạm dừng ngoại giao và đặt cược vào chiến lược gây sức ép dài hạn, trong khi Tehran tiếp tục duy trì các điều kiện cứng rắn liên quan đến Hormuz, triển vọng sớm đạt được một thỏa thuận giữa hai bên vẫn còn rất mong manh.

AN BÌNH