Lượng hóa các-bon rừng để biến 'tài nguyên xanh' thành nguồn thu bền vững

Thông điệp này được nhấn mạnh tại Hội nghị phổ biến Nghị định số 180/2026/NĐ-CP quy định về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức sáng 2/7.

Trọng tâm triển khai trong giai đoạn đầu không phải xúc tiến mua bán tín chỉ các-bon, mà là xây dựng hệ thống dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực quản lý để mỗi tấn các-bon hấp thụ hoặc giảm phát thải đều có thể được đo đạc, kiểm chứng và giao dịch minh bạch.

Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, khác với các sản phẩm lâm nghiệp truyền thống được xác định bằng diện tích hoặc sản lượng gỗ, tín chỉ các-bon chỉ được hình thành khi chứng minh được lượng khí nhà kính giảm phát thải hoặc lượng các-bon được hấp thụ bổ sung theo các phương pháp được công nhận.

Để tạo ra tín chỉ các-bon, một dự án phải trải qua đầy đủ các bước gồm xây dựng dự án, đăng ký, thực hiện quy trình đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV), xác định kết quả giảm phát thải hoặc hấp thụ các-bon, cấp tín chỉ và chỉ được giao dịch sau khi được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.

Việc trao đổi tín chỉ có thể thực hiện thông qua hợp đồng hoặc sàn giao dịch các-bon, đồng thời phải bảo đảm không ảnh hưởng đến việc thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam.

Đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết, mỗi tín chỉ các-bon phải được xây dựng trên cơ sở dữ liệu hoạt động, phương pháp tính toán, kết quả kiểm chứng độc lập và quy trình quản lý thống nhất nhằm tránh tính trùng hoặc phát sinh tín chỉ không bảo đảm chất lượng.

Để thống nhất quy trình kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về tín chỉ các-bon rừng, quy định các yêu cầu đối với dự án các-bon, phương pháp đo đạc, báo cáo, thẩm định, xác minh cũng như các nguyên tắc bảo đảm an toàn môi trường và xã hội.

Quang cảnh Hội nghị.

Theo Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Phạm Hồng Lượng, sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành kế hoạch triển khai Nghị định số 180/2026/NĐ-CP, các địa phương cần sớm tham mưu UBND cấp tỉnh xây dựng kế hoạch thực hiện, đồng thời phổ biến quy định đến các chủ rừng và tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực triển khai.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là các địa phương phải chủ động đánh giá hiện trạng và tiềm năng hấp thụ các-bon của rừng. Chỉ khi xác định được lượng các-bon hiện có, khả năng hấp thụ trong tương lai và mức giảm phát thải có thể đạt được, địa phương mới có cơ sở xác định quy mô dự án, lượng tín chỉ có thể hình thành và định hướng tham gia thị trường các-bon.

Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm kê khí nhà kính, theo dõi diễn biến rừng và xác định lượng hấp thụ các-bon. Kết quả điều tra, kiểm kê rừng trong thời gian tới không chỉ phục vụ quản lý tài nguyên, mà còn là căn cứ xác định mức tham chiếu và lượng hấp thụ các-bon theo từng giai đoạn.

Các địa phương cũng cần chuẩn bị nguồn nhân lực, năng lực xây dựng dự án và hệ thống giám sát ngay từ bây giờ, bởi khi thị trường các-bon vận hành, số lượng tín chỉ mà mỗi khu rừng có thể tạo ra sẽ được quyết định bằng các số liệu đã được đo đạc và kiểm chứng, thay vì dựa trên kỳ vọng.

Ông Phạm Hồng Lượng cũng lưu ý, các-bon rừng cần được nhìn nhận là nguồn tài chính bổ sung, không phải “mỏ vàng” mới. Nguồn thu từ các-bon sẽ góp phần tạo thêm nguồn lực để bảo vệ, phát triển rừng và duy trì quản lý rừng bền vững.

Diệu Hoa