Thị trường các-bon vận hành: Thêm 'mảnh ghép' cho hệ sinh thái tài chính xanh

Doanh nghiệp thêm công cụ giảm phát thải

Sau nhiều năm chuẩn bị về thể chế, hạ tầng và công nghệ, Việt Nam đã chính thức đưa Sàn giao dịch các-bon trong nước vào vận hành. Đây được xem là bước đi quan trọng trong lộ trình phát triển thị trường các-bon theo cơ chế thị trường, đồng thời là một trong những công cụ hỗ trợ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Theo ông Nguyễn Anh Phong - Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), việc đưa Sàn giao dịch các-bon vào hoạt động thể hiện quyết tâm của Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan trong thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Ngày 29/6/2026, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ khai trương Sàn giao dịch các-bon trong nước. Ảnh: Đức Thanh

Để chuẩn bị cho ngày vận hành, HNX dưới sự chỉ đạo của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Ngân hàng BIDV và nhiều đơn vị liên quan xây dựng khung pháp lý, quy trình nghiệp vụ, hệ thống đăng ký, giao dịch và thanh toán.

Đến nay, hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa HNX, VSDC, Cục Biến đổi khí hậu và ngân hàng thanh toán đã được thử nghiệm ổn định; toàn bộ quy trình nghiệp vụ đã được ban hành. Thị trường có 6 công ty chứng khoán là thành viên giao dịch đầu tiên cùng hơn 100 cơ sở phát thải đủ điều kiện tham gia.

“Có thể khẳng định, các điều kiện cần thiết để đưa Sàn giao dịch các-bon trong nước vào vận hành đã được chuẩn bị đầy đủ, đồng bộ và sẵn sàng” - ông Nguyễn Anh Phong nhấn mạnh.

Điểm đáng chú ý là sàn giao dịch không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn tạo ra cơ chế để doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon. Thay vì chỉ coi giảm phát thải là nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp có thêm công cụ thị trường để cân đối chi phí, đầu tư công nghệ sạch và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo lãnh đạo HNX, sau khi thị trường đi vào hoạt động, các đơn vị vận hành sẽ tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý, đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận loại hình giao dịch mới nhằm từng bước hình thành thanh khoản và mở rộng quy mô thị trường.

Động lực mới cho tăng trưởng xanh và tài chính xanh

Không chỉ tạo thêm công cụ cho doanh nghiệp, việc đưa Sàn giao dịch các-bon vào vận hành còn đánh dấu bước phát triển mới của thị trường tài chính Việt Nam theo hướng xanh, minh bạch và bền vững.

Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở thành thách thức toàn cầu, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là xu hướng tất yếu. Việc hình thành thị trường các-bon sẽ tạo lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon công khai, minh bạch, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải.

Đối với thị trường tài chính, đây là cấu phần mới của hệ sinh thái tài chính xanh, góp phần hình thành kênh huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững, đồng thời từng bước đưa Việt Nam tiếp cận các thông lệ quốc tế về phát triển thị trường vốn gắn với mục tiêu bảo vệ môi trường.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, để thị trường phát triển bền vững, các đơn vị vận hành cần tiếp tục bảo đảm hệ thống giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán hoạt động an toàn, thông suốt; đồng thời tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các hành vi thao túng, gian lận, bảo đảm tính công khai, minh bạch của thị trường.

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp, đào tạo các định chế trung gian và tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả vận hành của thị trường trong giai đoạn đầu.

Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) Lương Hải Sinh khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý để bảo đảm Sàn giao dịch các-bon vận hành an toàn, ổn định, thông suốt và bảo mật; mọi giao dịch được thực hiện công khai, minh bạch theo quy định của pháp luật. Theo ông Lương Hải Sinh, việc khai trương Sàn giao dịch các-bon mới chỉ là điểm khởi đầu của quá trình phát triển một thị trường hoàn toàn mới tại Việt Nam. Trong thời gian tới, cùng với việc mở rộng quy mô thị trường và hoàn thiện cơ chế vận hành, thị trường các-bon được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Mai Tấn