Xã, phường nào trong diện tiếp tục sáp nhập?

Hơn 700 đơn vị cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn

Sau 1 năm vận hành chính quyền 3 cấp, một trong những kết quả rõ nét là tổ chức bộ máy hành chính nhà nước được tinh gọn mạnh mẽ.

Sau sắp xếp, hiện cả nước hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, gồm 28 tỉnh, 6 thành phố; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 cấp huyện.

Hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp cũng được sắp xếp lại với 467 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 10.066 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã.

Cả nước hiện có 3.321 đơn vị hành chính cấp xã.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định. Theo bà, hiện nay vẫn còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng lưu ý, việc sắp xếp vẫn phải bám sát những yêu cầu cơ bản, đó là phải phù hợp với đặc thù về văn hóa, lịch sử, truyền thống, dân tộc, tôn giáo, địa lý.

Trên cơ sở kết luận của Bộ Chính trị, Chính phủ sẽ hướng dẫn cụ thể và hoàn thành dứt điểm trong năm nay. Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ nghiên cứu, phối hợp Ban Tổ chức Trung ương và địa phương xây dựng khung tiêu chí, tiêu chuẩn phòng chuyên môn cấp xã để đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét bảo đảm hợp lý, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 112/2025 về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, trong đó quy định tiêu chuẩn của đơn vị hành chính xã, phường. Có hiệu lực từ đầu năm 2026, Nghị quyết đã quy định cụ thể các tiêu chuẩn của đơn vị hành chính xã, phường.

Về quy mô dân số, tiêu chuẩn với xã miền núi từ 5.000 người trở lên; xã ở hải đảo từ 2.500 người trở lên; các xã còn lại có từ 16.000 người trở lên.

Về diện tích tự nhiên: Xã miền núi từ 100 km2 trở lên; xã ở hải đảo từ 15 km2 trở lên; xã còn lại có từ 30 km2 trở lên.

Đối với cấp phường: Quy mô dân số từ 21.000 người trở lên và diện tích tự nhiên từ 5,5 km2 trở lên.

Tiêu chuẩn quan trọng khác là tỷ lệ quy mô dân số đô thị trên quy mô dân số của đơn vị hành chính từ 50% trở lên.

Về cơ cấu và trình độ phát triển, tiêu chuẩn với cấp phường là tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt từ 70% trở lên; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên;

Thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm của tỉnh, thành phố mà mình trực thuộc trong 3 năm gần nhất.

Vừa qua, sau gần 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một số tỉnh, thành đã đề xuất tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã để mở rộng không gian phát triển.

Xây dựng đội ngũ ngang tầm nhiệm vụ

Cùng với việc sắp xếp xã, phường, Chính phủ cũng đặc biệt quan tâm tới việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ngang tầm nhiệm vụ.

Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ngang tầm nhiệm vụ. Ảnh minh họa.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, cấp ủy, chính quyền địa phương cần chú trọng lựa chọn đội ngũ lãnh đạo, nhất là bí thư, chủ tịch cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực. Cùng với đó, cần đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng quản trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Trao đổi với PV Tiền Phong, TS. Trần Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ - cho rằng, mục tiêu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là tinh gọn bộ máy mà là chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính đơn thuần sang tư duy quản trị, kiến tạo và phục vụ.

“Chúng ta đang thiếu một cơ chế tuyển dụng, đánh giá và quản lý cán bộ công chức thực sự đổi mới để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bên cạnh đó, việc bố trí cán bộ vẫn chưa đúng chuyên môn, sở trường, dẫn đến tình trạng vừa thừa, vừa thiếu”, ông Tuấn nói và cho rằng cần phải chuyển triệt để từ quản lý công chức theo chức nghiệp sang quản trị công vụ theo vị trí việc làm. Cấp trên chỉ quản lý kết quả, sản phẩm cuối cùng thay vì kiểm soát chặt chẽ mọi khâu.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - cho rằng, để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả, cần phân định thật rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã.

"Chúng ta cần xác định rõ việc nào xã quyết, việc nào tỉnh quyết, trách nhiệm chậm trễ thuộc về ai. Tinh thần là cấp tỉnh mạnh về kiến tạo, hướng dẫn, giám sát, còn cấp xã phải đủ năng lực thực thi và phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp”, bà Nga chia sẻ.

Luân Dũng