Làm rõ thẩm quyền, bảo đảm tính khả thi trong ký kết thỏa thuận quốc tế

Chủ tọa điều hành phiên thảo luận tại Tổ 10

Làm rõ khái niệm, phạm vi điều chỉnh và cơ chế xử lý thỏa thuận

Góp ý dự thảo Luật, ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) đề nghị rà soát, chỉnh lý khái niệm thỏa thuận quốc tế theo hướng tập trung vào bản chất của thỏa thuận, không lồng ghép các yêu cầu về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ký kết trong phần giải thích từ ngữ.

Theo đại biểu, việc đưa đồng thời các yếu tố này vào khái niệm có thể gây vướng mắc khi xác định tính chất pháp lý và xử lý những thỏa thuận không tuân thủ đầy đủ quy định. Vì vậy, cần phân định rõ nội dung định nghĩa với các nguyên tắc, điều kiện và thủ tục ký kết, bảo đảm tính logic, chặt chẽ và thống nhất trong dự thảo Luật.

ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) phát biểu

Liên quan đến việc mở rộng chủ thể ký kết ở cấp cơ sở, đại biểu Lê Trung Quân lưu ý cần tính đến điều kiện thực tiễn, nhất là năng lực thực hiện công tác đối ngoại của chính quyền cấp xã.

Đối với những thỏa thuận được ký kết không đúng thẩm quyền hoặc chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý để phát sinh hiệu lực, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế thông tin chính thức, thống nhất với đối tác nước ngoài. Theo đó, cần nghiên cứu giao một cơ quan chuyên môn làm đầu mối đại diện phía Việt Nam thông báo cho đối tác trong những trường hợp này, tránh tình trạng các đơn vị tự thực hiện thiếu thống nhất, đồng thời bảo đảm tính chính danh và duy trì quan hệ hợp tác hữu nghị.

ĐBQH Phạm Phú Bình (Nghệ An) phát biểu

Cùng quan tâm đến quy định về khái niệm thỏa thuận quốc tế, ĐBQH Phạm Phú Bình (Nghệ An) đồng tình với hướng góp ý của ĐBQH Lê Trung Quân, cho rằng không nên đưa các yêu cầu về thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục ký kết vào phần giải thích từ ngữ mà cần quy định tại những điều khoản tương ứng của Luật.

Theo đại biểu Phạm Phú Bình, việc xác định tính chất pháp lý của văn kiện hợp tác phải dựa trên nội dung và những ràng buộc giữa các bên, không chỉ căn cứ vào tên gọi. Trên thực tế, văn kiện có thể mang tên biên bản ghi nhớ, ý định thư hợp tác hoặc những tên gọi khác. Vì vậy, cần làm rõ bản chất, nội dung văn kiện để tránh nhầm lẫn giữa thỏa thuận quốc tế và điều ước quốc tế.

ĐBQH Nguyễn Minh Sơn (Đồng Tháp) phát biểu

Ở góc độ phạm vi điều chỉnh, ĐBQH Nguyễn Minh Sơn (Đồng Tháp) đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ ranh giới giữa thỏa thuận quốc tế với các thỏa thuận thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành. Theo đại biểu, cần xác định rõ những trường hợp không thuộc phạm vi áp dụng của Luật, tránh chồng chéo và khó khăn trong việc xác định căn cứ pháp lý khi tổ chức thực hiện.

Đối với quy định về chấm dứt, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế, đại biểu Nguyễn Minh Sơn đề nghị làm rõ căn cứ và hậu quả pháp lý của từng biện pháp. Việc xử lý cần căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, khả năng khắc phục và yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham gia thảo luận tổ

Đồng thời, đại biểu kiến nghị quy định rõ phương án giải quyết các nghĩa vụ tài chính còn tồn tại, công việc đang triển khai và trách nhiệm thông báo, phối hợp với Bộ Ngoại giao, bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định, tính chặt chẽ và linh hoạt trong quá trình thực hiện.

Gắn phân quyền với nguồn lực, tăng cường kiểm soát và giám sát

Bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về khái niệm và phạm vi điều chỉnh, các đại biểu cũng tập trung góp ý về điều kiện thực hiện, cơ chế kiểm soát và trách nhiệm của các chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế.

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn cho rằng, cần bổ sung yêu cầu đánh giá đầy đủ nguồn lực tài chính, nhân lực, năng lực thực hiện và trách nhiệm của cơ quan chủ trì trước khi ký kết... Theo đại biểu, dù một thỏa thuận không làm phát sinh nghĩa vụ quốc tế của Nhà nước nhưng vẫn có thể đặt ra những yêu cầu về ngân sách và tổ chức thực hiện. Vì vậy, cần gắn việc ký kết với điều kiện bảo đảm thực hiện, nâng cao tính khả thi của các thỏa thuận.

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Nguyễn Khắc Thận điều hành phiên thảo luận Tổ 10

Liên quan đến thẩm quyền ký kết của UBND cấp xã, đại biểu đề nghị xác định rõ tiêu chí về lĩnh vực, phạm vi hợp tác và năng lực thực hiện; đồng thời quy định cơ chế hướng dẫn, kiểm tra, giám sát phù hợp, vừa phát huy tính chủ động của địa phương, vừa bảo đảm sự quản lý thống nhất của Nhà nước đối với công tác đối ngoại.

ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) phát biểu

Từ thực tiễn hợp tác tại khu vực biên giới, ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) đề nghị chú trọng nhận diện, phòng ngừa rủi ro về quốc phòng, an ninh ngay từ khâu chuẩn bị ký kết thỏa thuận quốc tế.

Góp ý Điều 22 của dự thảo Luật, đại biểu kiến nghị làm rõ cơ chế phối hợp và xử lý trường hợp có ý kiến khác nhau giữa các cơ quan tham gia tổ liên ngành. Đối với những thỏa thuận liên quan đến địa bàn biên giới, cần tiếp nhận đầy đủ ý kiến chuyên môn của cơ quan quân sự, công an, lực lượng biên phòng và các đơn vị đứng chân trên địa bàn, bảo đảm sự chỉ đạo tập trung, thống nhất theo phân cấp.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) đề nghị làm rõ phạm vi tự chủ trong ký kết các thỏa thuận hợp tác chuyên môn. Theo đại biểu, nếu tất cả thỏa thuận đều phải trình cấp trên quyết định theo cùng một quy trình sẽ khó phát huy tính chủ động của các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện và tổ chức khoa học, công nghệ.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị nghiên cứu cơ chế phân cấp hoặc ủy quyền phù hợp đối với những thỏa thuận thuộc phạm vi tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập, gắn với tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro và nguồn lực thực hiện.

ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Phượng (Đồng Tháp) phát biểu

Quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ trong ký kết thỏa thuận quốc tế, ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Phượng (Đồng Tháp) đánh giá cao việc dự thảo bổ sung quy định cho phép ký kết bằng phương thức điện tử, tạo thuận lợi cho các bên trong quá trình thực hiện... Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ các điều kiện về xác thực, lưu trữ, bảo mật và kiểm tra văn bản điện tử; đồng thời quy định thẩm quyền và cơ chế giải quyết khi phát sinh tranh chấp về tính xác thực của văn bản.

Liên quan đến thủ tục rút gọn trong ký kết thỏa thuận quốc tế, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Phượng đề nghị quy định rõ những trường hợp được áp dụng, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm báo cáo. Đặc biệt, cần làm rõ khái niệm sửa đổi mang tính kỹ thuật, tránh việc sử dụng thủ tục này để thay đổi nội dung cơ bản, nghĩa vụ hoặc phạm vi cam kết ban đầu của các bên.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 10 (ĐBQH các tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp)

Đối với hoạt động giám sát, đại biểu đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan dân cử và cơ quan quản lý nhà nước; nghiên cứu bổ sung chế độ báo cáo định kỳ, giám sát chuyên đề, quyền yêu cầu giải trình và cơ chế xử lý những trường hợp thực hiện thỏa thuận không đúng quy định, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và giám sát.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là trách nhiệm quản lý hoạt động ký kết thỏa thuận quốc tế của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và tổ chức xã hội - nghề nghiệp cấp tỉnh... Theo đại biểu, dự thảo đã quy định các tổ chức này thuộc nhóm chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế, nhưng chưa xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi, quản lý tương ứng. Vì vậy, cần bổ sung quy định để bảo đảm sự thống nhất giữa thẩm quyền ký kết và trách nhiệm quản lý, tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy