Đề nghị phân cấp thẩm quyền giám sát thỏa thuận quốc tế

Toàn cảnh phiên thảo luận ở Tổ 14 sáng 20/10

Ba đề xuất hoàn thiện quy định về giám sát thỏa thuận quốc tế

Thảo luận ở Tổ 14 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Đắk Lắk và Tuyên Quang) sáng 20/10 về Dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), các đại biểu bày tỏ tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật cũng như nội dung dự thảo Luật.

ĐBQH Đỗ Khắc Hưởng (Đắk Lắk) cho biết, tại Kết luận số 232/KL-UBTVQH16 ngày 4/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về xem xét cho ý kiến dự án Luật này có nêu: thống nhất bổ sung quy định về giám sát thỏa thuận quốc tế nhưng không thu hẹp phạm vi giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; bảo đảm thống nhất với Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, Nghị quyết Nghị quyết 13/2026/UBTVQH16 hướng dẫn thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế.

ĐBQH Đỗ Khắc Hưởng (Đắk Lắk) phát biểu

Sau khi tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét. Tuy nhiên, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng cho rằng, quy định tại khoản 1 Điều 5 về việc Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội giám sát tình hình ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế vẫn còn bốn vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh.

Thứ nhất, pháp luật hiện hành, từ Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND đến các nghị quyết, văn bản liên quan, mới quy định về giám sát việc thực hiện thỏa thuận quốc tế, chưa quy định về giám sát việc ký kết thỏa thuận quốc tế. Do đó, việc khoản 1 Điều 5 bổ sung cả nội dung giám sát việc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế là mở rộng so với pháp luật hiện hành.

Thứ hai, pháp luật hiện hành mới quy định Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội phối hợp với cơ quan hữu quan của Quốc hội nước cùng ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế để giám sát việc thực hiện các văn bản đó; chưa quy định việc Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội tự mình thực hiện giám sát. Đây cũng là nội dung được mở rộng tại khoản 1 Điều 5 dự thảo Luật.

Thứ ba, theo Khoản 1, Điều 5 thì Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội thực hiện giám sát tất cả các thỏa thuận quốc tế, từ thỏa thuận quốc tế nhà nước đến thỏa thuận do cấp xã ký kết.

Đại biểu cho rằng cần xem xét kỹ quy định này. Theo nguyên lý tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, Quốc hội chỉ giám sát các chủ thể do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND cũng quy định thẩm quyền giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội đối với các chủ thể thuộc phạm vi này, trong đó có HĐND cấp tỉnh. Đối với văn bản do các cơ quan cấp dưới HĐND cấp tỉnh, các bộ, ngành ban hành, thẩm quyền giám sát được phân cấp cho HĐND và các cơ quan dân cử có liên quan.

Tương tự, Nghị quyết số 13/2026/UBTVQH16 chỉ quy định các cơ quan của Quốc hội giám sát những thỏa thuận quốc tế, điều ước quốc tế do phía Việt Nam ký kết từ cấp bộ, ngành trở lên và của HĐND, UBND cấp tỉnh, không bao gồm thỏa thuận do các chủ thể cấp dưới ký kết. Vì vậy, theo đại biểu, giao Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội giám sát tất cả thỏa thuận quốc tế, kể cả ở cấp xã, là chưa phù hợp với nguyên lý tổ chức bộ máy nhà nước.

Bên cạnh đó, nguồn lực của Quốc hội có hạn, khó bảo đảm giám sát toàn bộ thỏa thuận quốc tế từ Trung ương đến cơ sở. Nếu giao nhiệm vụ này cho Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội mà không phân cấp cho các chủ thể khác có thẩm quyền giám sát thì cũng khó bảo đảm nguồn lực thực hiện. Đại biểu đề nghị tiếp tục xem xét nội dung này.

Các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tham gia phiên thảo luận ở Tổ 14 sáng 20/10

Thứ tư, pháp luật hiện hành chưa quy định về giám sát việc ký kết thỏa thuận quốc tế, cũng như thẩm quyền để Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội tự mình giám sát việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế. Trong khi đó, khoản 3 Điều 5 dự thảo Luật lại quy định thủ tục giám sát việc ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế tuân theo pháp luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND.

Đại biểu Đỗ Khắc Hưởng cho rằng, khi pháp luật chưa quy định về những nội dung này thì cũng chưa có quy định cụ thể về thủ tục thực hiện. Vì vậy, quy định tuân theo pháp luật hiện hành trong khi chưa có cơ sở pháp lý cụ thể sẽ khó bảo đảm tính khả thi.

Từ những phân tích trên, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng đề nghị điều chỉnh khoản 1 Điều 5 dự thảo Luật theo ba hướng.

Một là, điều chỉnh thẩm quyền giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội theo hướng là các cơ quan này chỉ giám sát việc ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế mà bên ký kết Việt Nam là những tổ chức, chủ thể do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn.

Hai là, bổ sung thẩm quyền giám sát việc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế cho các chủ thể có chức năng giám sát khác, gồm Đoàn ĐBQH, đại biểu Quốc hội, HĐND và đại biểu HĐND các cấp, cùng các cơ quan chuyên môn của các cơ quan này, nhằm phân cấp thẩm quyền giám sát phù hợp.

Ba là, cần ban hành văn bản quy định về thủ tục giám sát đối với những nội dung được mở rộng tại khoản 1, Điều 5 dự thảo Luật so với pháp luật hiện hành. Đại biểu đề nghị giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành văn bản hướng dẫn thủ tục giám sát đối với những nội dung chưa được quy định trong pháp luật hiện hành.

Các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang tham gia phiên thảo luận ở Tổ 14 sáng 20/10

Rõ thẩm quyền ký kết khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp

ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) bổ sung, hiện nay, hợp tác quốc tế ngày càng đa dạng tại địa phương; riêng tại Tuyên Quang, hiện có 129 thỏa thuận quốc tế, gồm 34 cấp tỉnh và 95 thuộc cấp sở, ngành, địa phương (chủ yếu là các xã biên giới) trên nhiều lĩnh vực.

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát sinh vướng mắc trong việc xác định chủ thể có thẩm quyền ký kết khi phía Việt Nam không còn tổ chức hành chính tương ứng với phía bạn (ví dụ, trước đây quản lý biên giới thực hiện ở cấp huyện, nhưng nay Việt Nam không còn cấp huyện).

Dù vấn đề chuyển tiếp các thỏa thuận đã ký cơ bản có cơ sở pháp lý theo khoản 4 Điều 47 dự thảo Luật và Nghị định 177/2025/NĐ-CP của Chính phủ, thực tiễn vẫn vướng mắc khi ký thỏa thuận mới ở lĩnh vực đặc thù như quản lý biên giới.

ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) phát biểu

Đại biểu cho rằng, việc ký kết không nhất thiết giữa các cơ quan cùng cấp hành chính mà quan trọng là xác định đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và phạm vi nội dung hợp tác; các hoạt động của cấp huyện trước đây không thể mặc nhiên chuyển toàn bộ cho cấp xã, nhất là về quản lý biên giới, quốc phòng, an ninh.

Từ đó, đại biểu đề nghị rà soát Điều 2, Điều 3 và Điều 20 dự thảo Luật để làm rõ nguyên tắc xác định chủ thể ký kết khi không có chính quyền tương ứng ở phía nước ngoài, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể hoạt động hợp tác biên giới đặc thù.

Về phân định thẩm quyền và trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã, dự thảo Luật quy định Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc ký kết nhân danh UBND cấp xã (Khoản 3 Điều 20) và chịu trách nhiệm trước Chính phủ (Khoản 3 Điều 41).

Đại biểu Lý Thị Lan bày tỏ đồng tình để bảo đảm quản lý thống nhất đối với hoạt động đối ngoại, nhưng lưu ý khi đã xác định UBND cấp xã là chủ thể ký kết thì cần quy định rõ trách nhiệm trực tiếp của cấp xã trong đề xuất, kiến nghị ký kết và tổ chức thực hiện.

ĐBQH Vương Thị Hương (Tuyên Quang) phát biểu tại thảo luận

Theo đại biểu, cần phân biệt thẩm quyền quyết định với trách nhiệm của cơ quan trực tiếp thực hiện; cấp tỉnh quản lý thống nhất, còn cấp xã chịu trách nhiệm về tính khả thi và thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ.

“Nếu luật chỉ quy định trách nhiệm của chủ tịch UBND cấp tỉnh mà chưa xác định đầy đủ trách nhiệm của chủ tịch UBND cấp xã thì khi phát sinh những vấn đề trong quá trình thực hiện thì sẽ khó phân định trách nhiệm của từng chủ thể”.

Từ đó, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị chỉnh lý Khoản 4, Điều 2, đồng thời bổ sung tại Điều 38 và Điều 41 dự thảo Luật quy định về trách nhiệm của UBND cấp xã, chủ tịch UBND cấp xã trong tổ chức thực hiện thỏa thuận quốc tế, bảo đảm sự thống nhất về các nguyên tắc phân định thẩm quyền và trách nhiệm theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Đan Thanh; Ảnh: Quang Khánh