Đại biểu Quốc hội: Trao quyền ký thỏa thuận quốc tế cho cấp xã phải đi kèm trách nhiệm

Sáng 20/10, tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội Đoàn TP. Hồ Chí Minh thảo luận ở tổ về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Ý kiến tập trung vào thẩm quyền ký kết của chính quyền cấp xã, cơ chế lấy ý kiến cơ quan quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chế độ theo dõi thực hiện thỏa thuận sau khi ký.

Quang cảnh họp Tổ 2 - Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh.

Thể chế kịp thời chủ trương hội nhập

Đại biểu Nguyễn Thành Tâm đánh giá, dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) đã thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng về công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế, cụ thể là Nghị quyết số 59-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 56 của Ban Bí thư.

Đại biểu đánh giá cao quy định tại Điều 2 bổ sung các chủ thể được ký thỏa thuận quốc tế, gồm ban quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập và chính quyền cấp xã, đặc biệt là xã biên giới.

Đại biểu Nguyễn Thành Tâm.

Từ thực tiễn công tác tại các tỉnh biên giới, đại biểu cho biết, hằng năm các xã biên giới của ta vẫn gặp mặt, đối thoại với các xã của nước bạn, song hoạt động này chưa có cơ chế ràng buộc và chưa được kiểm soát về nội dung. Việc mở rộng chủ thể ký kết vì vậy đã tháo gỡ kịp thời vướng mắc thực tiễn. Khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô cấp xã hiện rất lớn, nhu cầu hợp tác quốc tế ở cơ sở, nhất là vùng biên, đòi hỏi luật phải điều chỉnh phù hợp yêu cầu phát triển của từng địa phương.

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành mở rộng thẩm quyền ký kết cho ủy ban nhân dân cấp xã trên phạm vi toàn quốc, không giới hạn ở các xã biên giới như hiện nay. Theo đại biểu Trần Anh Tuấn, bổ sung chủ thể về mặt quy chế là chưa đủ; luật cần quy định thêm chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm đến cùng đối với từng thỏa thuận đã ký kết.

Đại biểu chỉ ra bất cập trong thiết kế hiện nay: ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép hoặc ký kết, nhưng cấp xã mới là nơi triển khai. Người ký và người thực hiện khác nhau, nếu không quy định rõ cơ chế phối hợp giữa cơ quan tham mưu cấp tỉnh với ủy ban nhân dân cấp xã thì khó bảo đảm thỏa thuận được thực hiện nghiêm túc.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 9 Điều 3 các tiêu chí giới hạn đối với cấp xã, như phạm vi hợp tác phải gắn với chức năng, nhiệm vụ và khả năng bố trí nguồn lực có hiệu quả.

Cùng thảo luận, đại biểu Nguyễn Thành Tâm cũng thống nhất giao thẩm quyền ký kết cho cấp xã tại Điều 3 và Điều 20, song đề nghị quy định rõ phạm vi, điều kiện, trách nhiệm trên địa bàn biên giới. Theo đại biểu, hợp tác giữa các xã hai bên biên giới thường xoay quanh thương mại, giao lưu nhân dân, phòng chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên nước. Các nội dung này chủ yếu mang tính dân sự, kinh tế nhưng có thể liên quan trực tiếp tới bảo vệ biên giới, an ninh trật tự và quan hệ đối ngoại.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý Điều 20 theo hướng quy định rõ nội dung cấp xã được ký; bắt buộc có ý kiến cơ quan có thẩm quyền đối với thỏa thuận liên quan tới biên giới; xác định rõ trách nhiệm của chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh, người quyết định cho phép ký, và chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, người trực tiếp tổ chức thực hiện. Các nguyên tắc cơ bản này cần quy định ngay trong luật, không nên giao cho nghị định hay thông tư.

Lấy ý kiến quốc phòng, an ninh theo mức độ tác động

Về việc lấy ý kiến đối với đề xuất thỏa thuận quốc tế tại Điều 22, đại biểu Nguyễn Thành Tâm cho biết, dự thảo yêu cầu hỏi ý kiến cơ quan quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh khi thỏa thuận có nội dung liên quan. Tuy nhiên, có những thỏa thuận không mang tên gọi hay nội dung trực tiếp về quốc phòng, an ninh và không phải thoả thuận nào cũng tiềm ẩn nguy cơ. Đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 1 Điều 22 theo hướng lấy ý kiến cả với thỏa thuận có khả năng tác động tới chủ quyền, lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh.

Tại khoản 3 Điều 22, dự thảo ghi cơ quan đề xuất “có thể” thành lập tổ liên ngành. Đại biểu đề nghị bỏ cụm từ “có thể”, quy định bắt buộc đánh giá liên ngành với thỏa thuận nhạy cảm, phức tạp hoặc rủi ro cao; cơ quan đề xuất chỉ được triển khai khi các cơ quan chuyên môn đã thống nhất. Nếu cơ quan chuyên môn cảnh báo nguy cơ nghiêm trọng mà cơ quan đề xuất chưa tiếp thu thì phải báo cáo cấp có thẩm quyền trước khi quyết định.

Đại biểu Trần Anh Tuấn.

Quan tâm tới chế độ báo cáo, theo dõi thỏa thuận sau khi ký, đại biểu Trần Anh Tuấn nêu, dự thảo quy định một số nhóm chủ thể gửi bản sao và báo cáo theo khoản 7 Điều 26 và Điều 44. Theo đại biểu, gửi bản sao hay chỉ báo cáo khi có yêu cầu chưa đáp ứng yêu cầu quản lý. Với mỗi thỏa thuận đang có hiệu lực, cơ quan quản lý cần biết ai chịu trách nhiệm chính, tiến độ, kết quả ra sao và đang vướng mắc gì.

“Khi chuyển đổi số đã triển khai rộng và sâu trong bộ máy nhà nước, luật cần thiết kế chế độ báo cáo đầy đủ, liên tục, giúp cơ quan quản lý hậu kiểm và tháo gỡ ngay khó khăn cho địa phương, doanh nghiệp”, đại biểu nêu.

Tiếp tục cho ý kiến, đại biểu Trần Anh Tuấn cho biết, luật hiện hành quy định trực tiếp việc lấy ý kiến Bộ Ngoại giao trước khi chính quyền cấp tỉnh ký một số thỏa thuận; dự thảo chuyển sang giao Chính phủ quy định chi tiết thủ tục ký kết đối với cấp tỉnh.

Đại biểu nhìn nhận hướng sửa đổi này tạo thuận lợi cho địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý thống nhất. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, cần phân biệt thỏa thuận hợp tác chuyên môn với thỏa thuận mang tính ngoại giao tầm quốc gia.

“Và những thỏa thuận nào cần phải có ý kiến ngay của Bộ Ngoại giao thì cần phải có nguyên tắc phân định, bởi ranh giới giữa các vấn đề trong thỏa thuận quốc tế rất mong manh”, đại biểu nói và đề nghị, luật đặt nguyên tắc phân định ngay từ đầu: trường hợp nào phải lấy ngay ý kiến Bộ Ngoại giao, nội dung nào vượt thẩm quyền địa phương. Có nguyên tắc rõ ràng, chính quyền địa phương mới chủ động phối hợp và triển khai tốt các thỏa thuận.

Theo quan điểm nhất quán của các đại biểu, quyền ký kết của địa phương phải đi cùng giới hạn phạm vi, trách nhiệm cá nhân rõ ràng, thẩm định liên ngành bắt buộc với nội dung nhạy cảm và theo dõi liên tục sau khi ký. Mục tiêu là mở rộng hợp tác quốc tế ở cơ sở mà vẫn giữ vững chủ quyền, lợi ích quốc gia và sự quản lý thống nhất của nhà nước về đối ngoại.

Nguyên Khánh