Lãi thuần "đi lùi" ở nhiều ngân hàng, thu ngoài lãi cần thêm sức bền

Thu nhập lãi thuần chịu áp lực tại nhiều ngân hàng

Dù tăng trưởng tín dụng tiếp tục duy trì tích cực, áp lực chi phí vốn đang ngày càng rõ nét trong hoạt động cốt lõi của các ngân hàng.

Theo dữ liệu của phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, tính đến cuối quý II/2026, dư nợ cho vay khách hàng của 27 ngân hàng niêm yết tăng 8,9% so với cuối năm 2025, kéo thu nhập lãi và các khoản thu nhập tương tự tăng 33,6%. Tuy nhiên, chi phí lãi và các chi phí tương tự tăng tới 49%, vượt đáng kể tốc độ tăng của thu nhập lãi, khiến thu nhập lãi thuần chỉ tăng 17,6%.

Nguồn: SSI Research. Đồ họa tư liệu

Diễn biến này cho thấy cuộc đua huy động vốn và mặt bằng lãi suất đầu vào tăng cao đang thu hẹp biên lãi của một số ngân hàng. Hệ quả là, dù dư nợ cho vay tăng trưởng, nhiều nhà băng vẫn ghi nhận thu nhập lãi thuần “đi lùi”. Bởi chi phí huy động vốn, chủ yếu là chi trả lãi tiền gửi, lãi vay và lãi giấy tờ có giá, tăng nhanh hơn và làm suy giảm hiệu quả từ hoạt động tín dụng.

Trong đó, Saigonbank giảm mạnh nhất khi dư nợ chỉ tăng 1,1%, nhưng thu nhập lãi thuần giảm 18% xuống còn 370,2 tỷ đồng, do chi phí lãi tăng 24%, nhanh hơn nhiều mức tăng của thu nhập lãi.

Tại ABBank, dù dư nợ cho vay tăng 18,5% và thu nhập lãi tăng 34,6%, chi phí lãi tăng tới 66,1%, khiến thu nhập lãi thuần giảm hai chữ số, còn trên 1.900 tỷ đồng.

Tương tự, Sacombank ghi nhận dư nợ tăng 1,5%, thu nhập lãi tăng 15%, song chi phí lãi tăng 37,6%, kéo thu nhập lãi thuần giảm 8,6%, xuống dưới 12.900 tỷ đồng.

Ngoài nhóm suy giảm, nhiều ngân hàng cũng chỉ ghi nhận thu nhập lãi thuần tăng ở mức thấp.

Nguồn thu ngoài lãi trở thành “trụ đỡ”, nhưng phân hóa rõ

Trong bối cảnh thu nhập lãi thuần chịu áp lực, nguồn thu ngoài lãi tiếp tục đóng vai trò trụ đỡ, góp phần bù đắp sự suy giảm từ hoạt động tín dụng.

Theo ghi nhận từ Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư Công ty cổ phần Chứng khoán SSI (SSI Research), thu nhập ngoài lãi phục hồi mạnh quý II/2026, đạt 22,5 nghìn tỷ đồng, tăng 54,3% so với cùng kỳ và 27,9% so với quý trước. Tuy nhiên, mức tăng trưởng không diễn ra đồng đều mà tập trung ở một số ngân hàng nhất định.

Đáng chú ý là Sacombank, khi thu nhập từ phí tăng hơn 4 lần so với quý trước và tăng 248% so với cùng kỳ, dự kiến nhờ ghi nhận một nguồn thu phí mới từ cho vay hệ sinh thái như: phí từ thư tín dụng, thu hộ, chi hộ và quản lý dòng tiền. Nhờ đó, dù dư nợ cho vay Sacombank không tăng đáng kể như phân tích ở trên, nhưng tổng thu nhập hoạt động vẫn giữ đà tăng 12,3% so cùng kỳ.

ABBank cũng từng bước chuyển dịch cơ cấu thu nhập, giảm dần sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và đẩy mạnh phát triển các nguồn thu bền vững. Ngân hàng tập trung đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ để mở rộng dư địa tăng trưởng thu nhập phí, đặc biệt từ các mảng phi tín dụng như: bancassurance (phân phối bảo hiểm qua ngân hàng), giấy tờ có giá, dịch vụ QR, thẻ...

Bên cạnh nguồn “lương khô” từ xử lý nợ xấu, các nguồn thu ngoài lãi ngày càng trở thành động lực tăng trưởng của ABBank. Nhờ đó, tổng thu ngoài lãi của ngân hàng tăng gấp đôi so với cùng kỳ, nâng tỷ trọng trong tổng thu nhập hoạt động lên xấp xỉ 65%.

Cũng theo SSI Research, VIB ghi nhận mức tăng mạnh 168% so với cùng kỳ; VPBank (tăng 160%), Techcombank (tăng 74%), VietinBank (tăng 58%) và ACB (tăng 41%), được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố như: phí liên quan đến thư tín dụng (L/C), các dịch vụ tài chính gồm bảo lãnh phát hành và phân phối trái phiếu, bancassurance và phí thẻ.

Đối với nhóm ngân hàng tư nhân quy mô lớn, bà Lê Hoàng Khánh An - Giám đốc Khối Tài chính VPBank cũng cho biết, thu nhập phí dịch vụ của ngân hàng trong 6 tháng đầu năm ghi nhận mức tăng trưởng 82% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đến từ sự tăng trưởng đồng đều ở hầu hết các mảng dịch vụ, cùng với các khoản thu phí phát sinh từ một số khách hàng lớn.

“Đây đều là các nguồn thu phí có tính thường xuyên, gắn với các giao dịch quy mô lớn của ngân hàng. Bên cạnh đó, ngân hàng cũng chủ động rà soát, tối ưu các khoản chi liên quan đến hoạt động dịch vụ, qua đó tiết giảm chi phí” - bà An nêu rõ.

Đa dạng hóa nguồn thu, tạo lợi thế riêng

Ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh ngày càng gay gắt, với khoảng cách giữa nhóm ngân hàng quy mô lớn và nhóm quy mô trung bình ngày càng rõ nét. Lợi thế về quy mô, chi phí vốn và năng lực quản trị rủi ro giúp các ngân hàng lớn tiếp tục mở rộng thị phần và gia tăng lợi nhuận, trong khi các ngân hàng tầm trung buộc phải tìm kiếm hướng đi riêng thay vì cạnh tranh trực diện.

Theo đánh giá của bà Tô Hạnh Trang - Chuyên viên phân tích ngành ngân hàng thuộc Trung tâm Phân tích của Công ty Cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), các ngân hàng quy mô trung bình đang định hình chiến lược phát triển dựa trên bốn trụ cột chính.

Theo đó, nhiều ngân hàng khai thác hệ sinh thái đặc thù bằng cách tận dụng mạng lưới sẵn có của tập đoàn mẹ để tạo nguồn vốn ổn định với chi phí thấp, đồng thời đa dạng hóa nguồn thu ngoài lãi. Tuy nhiên, chiến lược này cũng làm gia tăng rủi ro do tập trung vào một nhóm khách hàng hoặc doanh nghiệp liên quan.

Bên cạnh đó, theo chuyên viên phân tích VDSC, nhiều ngân hàng như: TPBank, VIB... lựa chọn chiến lược số hóa có trọng tâm, tận dụng mức độ am hiểu đối với nhóm khách hàng mục tiêu để thiết kế các sản phẩm và hành trình số hóa phù hợp, qua đó, nâng cao trải nghiệm người dùng và tối ưu chi phí vận hành.

Ở hướng đi khác, một số ngân hàng phát triển tín dụng xanh thông qua việc am hiểu sâu về các khách hàng và dự án đáp ứng tiêu chí ESG, từ đó, nâng cao khả năng thẩm định, lựa chọn danh mục tín dụng chất lượng, đồng thời tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp và cải thiện hình ảnh thương hiệu theo xu hướng phát triển bền vững. Tuy nhiên, chiến lược này vẫn tiềm ẩn rủi ro nếu việc triển khai không thực chất, quy mô danh mục tín dụng xanh còn hạn chế.

Ngoài ra, có ngân hàng theo đuổi chiến lược chuyên biệt hóa theo ngành hoặc phân khúc, phát huy tính linh hoạt và khả năng tập trung nguồn lực để xây dựng hiểu biết chuyên sâu về từng nhóm khách hàng, hoặc từng ngành nghề, từ đó nâng cao hiệu quả định giá, cải thiện biên lãi ròng (NIM) và hiệu quả kinh doanh.

VIB là một ví dụ với chiến lược tập trung vào tín dụng bán lẻ, cơ cấu thu nhập ngày càng cải thiện với đóng góp gia tăng từ nguồn thu ngoài lãi đạt 18% trong tổng thu nhập hoạt động bình quân 5 năm. Tuy nhiên, mức độ tập trung lớn vào phân khúc bán lẻ cũng khiến ngân hàng trở nên nhạy cảm hơn với biến động của chu kỳ tiêu dùng, đặc biệt ở các lĩnh vực như ô tô và nhà ở...

Bình luận về tính bền vững các nguồn thu ngoài lãi của ngân hàng, theo TS. Châu Đình Linh - Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, thực tế, chỉ một số ít ngân hàng xây dựng được nguồn thu ngoài lãi mang tính bền vững.

Điểm khác biệt nằm ở việc các ngân hàng nào có thể duy trì nguồn thu ngoài lãi ổn định và từng bước gia tăng tỷ trọng đóng góp vào tổng thu nhập hoạt động qua các năm. Trong khi đó, phần lớn ngân hàng vẫn chủ yếu dựa vào các khoản thu mang tính ngắn hạn hoặc phát sinh đơn lẻ, khiến nguồn thu ngoài lãi thiếu tính ổn định và khó trở thành động lực tăng trưởng lâu dài.

Tú Anh