Khi ký ức trở thành sức mạnh

Đoàn Thanh niên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội phối hợp với Đoàn Thanh niên xã Sóc Sơn khánh thành công trình thanh niên "Số hóa Nghĩa trang liệt sĩ Tiên Dược". Ảnh: Văn Tuyến

Quá khứ và hiện tại cùng song hành trong mỗi bước phát triển

Chiến tranh đã trôi qua nhiều thập niên song ký ức về các anh hùng liệt sĩ vẫn hiện diện trong từng địa chỉ đỏ, từng nghi lễ tri ân và trong chính cách người Hà Nội gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Đó không chỉ là sự tưởng nhớ quá khứ, mà còn là mạch nguồn bồi đắp lòng yêu nước, hun đúc trách nhiệm và khơi dậy khát vọng cống hiến của mỗi thế hệ. Bởi giá trị bền vững của ký ức không nằm ở những nghi lễ thường niên mà ở khả năng kết nối quá khứ với hiện tại, chuyển hóa lòng biết ơn thành hành động, để những hy sinh của cha anh tiếp tục trở thành nguồn sức mạnh tinh thần trên hành trình xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại.

Trong bối cảnh không ít thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc lịch sử, phủ nhận sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ cách mạng vẫn xuất hiện trên không gian mạng, việc gìn giữ và lan tỏa những ký ức chân thực ấy càng có ý nghĩa bồi đắp niềm tin, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ những giá trị nền tảng đã làm nên độc lập, tự do của đất nước.

Giữa một Thủ đô đang từng ngày vươn mình với những tuyến đường mới, những cây cầu hiện đại và những khu đô thị sôi động, ký ức về những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc không hề lùi xa. Trái lại, ký ức ấy hiện diện ngay trong không gian đô thị, trong nếp sống cộng đồng và trong cách Hà Nội gìn giữ, trao truyền những giá trị lịch sử cho các thế hệ hôm nay. Có lẽ vì thế, tháng bảy ở Hà Nội không chỉ là mùa tri ân, mà còn là dịp để cảm nhận rõ hơn mạch chảy bền bỉ của lịch sử giữa đời sống đương đại.

Đi trên đường Bắc Sơn, trước Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, nhiều người tự nhiên chậm bước. Không gian ấy, cùng Quảng trường Ba Đình lịch sử và Hoàng thành Thăng Long đã trở thành một phần ký ức của Thủ đô. Cũng như vậy, Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam hay những con đường mang tên các anh hùng, danh nhân không đơn thuần là những địa điểm trên bản đồ đô thị. Đó là những địa chỉ ký ức, nơi mỗi viên gạch, mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện đều nhắc nhở về một chặng đường đấu tranh đầy gian khổ để giành lấy hòa bình. Điều đáng quý là những không gian ấy không bị tách biệt khỏi cuộc sống thường nhật, mà vẫn hòa vào dòng chảy của một Hà Nội năng động, để quá khứ và hiện tại cùng song hành trong mỗi bước phát triển.

Nhưng ký ức ở Hà Nội không chỉ được lưu giữ bởi những công trình lịch sử. Điều làm nên sức sống của ký ức chính là con người. Mỗi dịp tháng bảy, hình ảnh những đoàn viên, thanh niên cẩn thận lau từng tấm bia mộ, chỉnh lại từng bình hoa, thắp từng nén hương tại các nghĩa trang liệt sĩ đã trở nên quen thuộc. Có những em học sinh lần đầu được nghe một cựu chiến binh kể về những năm tháng chiến đấu, ánh mắt từ tò mò chuyển sang xúc động. Có những gia đình nhiều năm vẫn kiên trì tìm kiếm thông tin về người thân chưa trở về sau chiến tranh. Những khoảnh khắc ấy không ồn ào, không phô trương nhưng làm cho lịch sử bước ra khỏi trang sách, trở thành ký ức sống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ở nhiều phường, xã của Hà Nội, chăm lo người có công đã trở thành công việc thường xuyên của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư. Những chuyến thăm hỏi các thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ; việc phụng dưỡng các Bà mẹ Việt Nam anh hùng; những ngôi nhà tình nghĩa được sửa sang; những phần mộ được chăm sóc chu đáo... Tất cả không chỉ thể hiện trách nhiệm của chính quyền mà còn phản ánh một nét đẹp văn hóa của người Hà Nội: Biết trân trọng những người đã cống hiến, hy sinh vì đất nước. Khi sự tri ân được thực hiện bằng những việc làm cụ thể, bền bỉ và chân thành, ký ức lịch sử cũng vì thế mà có thêm sức sống trong đời sống xã hội hiện tại.

Gần đây, Hà Nội đã và đang tìm những cách thức mới để kể lại lịch sử. Nhiều di tích, bảo tàng đã ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ, mã QR, triển lãm chuyên đề, không gian trải nghiệm và các chương trình giáo dục lịch sử dành cho học sinh, sinh viên. Những tour tham quan đêm tại Nhà tù Hỏa Lò, những tư liệu số, hình ảnh, hiện vật được số hóa đã mở ra một cách tiếp cận mới đối với lịch sử. Thế hệ trẻ hôm nay có thể tìm hiểu về một trận đánh, một người anh hùng hay một di tích lịch sử ngay trên điện thoại thông minh nhưng điều quan trọng hơn là công nghệ không thay thế cảm xúc, công nghệ trở thành cầu nối để lịch sử đến gần hơn với cuộc sống hiện đại.

Có thể nói, điều làm nên nét riêng của Hà Nội không chỉ là những tượng đài, nghĩa trang hay các công trình lịch sử, mà là cách ký ức được gìn giữ trong chính đời sống xã hội. Từ sự tận tụy chăm lo người có công, những hoạt động giáo dục truyền thống, đến việc ứng dụng công nghệ để đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng, tất cả đều góp phần làm cho ký ức về các anh hùng liệt sĩ không ngừng được bồi đắp và lan tỏa.

Khi ký ức không chỉ được lưu giữ trong quá khứ mà trở thành một phần của nếp sống, ý thức và trách nhiệm công dân, đó cũng là lúc ký ức chuyển hóa thành nguồn sức mạnh tinh thần, nâng đỡ Thủ đô trên hành trình phát triển hôm nay.

Viết tiếp ký ức bằng trách nhiệm hôm nay

Có những ký ức được lưu giữ bằng bia đá, có những ký ức được lưu giữ trong trang sử và cũng có những ký ức chỉ thực sự sống mãi khi được tiếp nối bằng hành động của các thế hệ hôm nay. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Tri ân không chỉ để nhớ về những hy sinh của quá khứ, mà còn để mỗi người tự soi mình, sống và cống hiến xứng đáng với những gì cha anh đã gửi lại.

Nếu chiến tranh là phép thử của lòng dũng cảm, thì hòa bình là phép thử của trách nhiệm. Những người đã ngã xuống đã hoàn thành sứ mệnh của thế hệ mình bằng sự hy sinh cao cả. Thế hệ hôm nay có sứ mệnh xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh, hiện đại; phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ vững chắc những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.

Đối với Hà Nội, trái tim của cả nước, trách nhiệm ấy được thể hiện từ những việc làm cụ thể trong lao động, học tập, công tác và phục vụ Nhân dân. Mỗi công trình hoàn thành đúng tiến độ, mỗi sáng kiến vì cộng đồng, mỗi cán bộ tận tụy, mỗi người trẻ nuôi dưỡng khát vọng cống hiến đều góp phần viết tiếp câu chuyện về một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại. Khi lòng yêu nước được chuyển hóa thành trách nhiệm công dân và khát vọng dựng xây, ký ức lịch sử sẽ trở thành nguồn sức mạnh tinh thần cho sự phát triển.

Chiều tháng bảy, nắng vẫn trải vàng trên đường Bắc Sơn. Trước Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, dòng người lặng lẽ dâng hương rồi trở về với nhịp sống thường ngày của Thủ đô. Những nén hương rồi sẽ tàn nhưng ký ức về những người đã ngã xuống vẫn còn ở lại trong từng con đường, từng mái trường, từng công trình và trong ý thức của mỗi người dân Hà Nội. Bởi sự tri ân sâu sắc nhất không chỉ nằm ở những mùa tháng Bảy, mà cần được thể hiện ở việc mỗi thế hệ biết tiếp tục viết ký ức ấy bằng trách nhiệm với Tổ quốc, tình yêu với Hà Nội và những cống hiến thiết thực cho tương lai đất nước.

TS Hoàng Thị Phương (Trường Đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong)