Tháng Bảy tri ân: Thắp sáng ký ức hào hùng qua những thước phim lịch sử

Tháng Bảy tri ân

Tháng Bảy, trong tâm thức của mỗi người Việt Nam là khoảng thời gian thiêng liêng để các thế hệ thể hiện truyền thống, đạo lý "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn", tri ân sâu sắc tới những hy sinh, cống hiến của các Anh hùng liệt sĩ, thương bệnh binh, gia đình chính sách; những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân, gửi lại máu xương cho độc lập, hòa bình và sự phát triển của đất nước hôm nay.

Với ý nghĩa đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Tuần phim kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) trên phạm vi cả nước đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của công chúng. Đây là hoạt động văn hóa mang ý nghĩa sâu sắc, nhằm tri ân các Anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người có công với cách mạng và thân nhân gia đình người có công; góp phần bồi đắp lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước và trách nhiệm công dân trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Phim "Đừng đốt" một trong các tác phẩm được trình chiếu trong Tuần phim kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).

Những tác phẩm được lựa chọn trình chiếu trong dịp này như: Đừng đốt, Mùi cỏ cháy, Những người viết huyền thoại, Đường xuyên rừng, Truyền thuyết về Quán Tiên, Bình minh đỏ... tái hiện chân thực những năm tháng đấu tranh gian khổ, khắc họa hình ảnh cao đẹp của người chiến sĩ, của những người mẹ, người vợ, những thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và biết bao con người bình dị đã sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc. Đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là bài học sâu sắc về lòng yêu nước, đức hy sinh, niềm tin và khát vọng xây dựng đất nước.

Thông qua Tuần phim, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - ông Tạ Quang Đông bày tỏ tin tưởng rằng, mỗi tác phẩm sẽ chạm đến trái tim người xem bằng những cảm xúc chân thành, góp phần lan tỏa các giá trị nhân văn, khơi dậy lòng biết ơn đối với thế hệ đi trước, để từ đó mỗi người thêm trân trọng cuộc sống hôm nay và ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Chia sẻ với Báo Công Thương về ý nghĩa của hoạt động này, ông Lê Công Năng - Chủ tịch Diễn đàn doanh nhân Việt Nam cho hay, những thước phim lịch sử được trình chiếu trên toàn quốc trong dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ không chỉ là sự kiện văn hóa mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc. Những bộ phim về lịch sử không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử hào hùng, mà còn giúp người xem hiểu rằng độc lập, hòa bình và sự phát triển hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ cha anh. Đó là cách giáo dục lịch sử tự nhiên, giàu cảm xúc và có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn nhiều bài học lý thuyết.

Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội nhận định, Tuần phim năm nay mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra đúng thời điểm cả nước đang dồn tâm sức thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Một bên là hành trình đưa các anh trở về với quê hương, gia đình, đồng đội; một bên là hành trình đưa hình ảnh, lý tưởng, sự hy sinh của các anh trở về trong ký ức và trái tim của mỗi người Việt Nam hôm nay.

Điểm nhấn đáng chú ý của Tuần phim năm nay là lần đầu tiên toàn bộ hệ thống rạp chiếu phim thương mại cùng tham gia chương trình chiếu phim miễn phí với quy mô quốc gia, phục vụ người có công, cựu chiến binh, lực lượng vũ trang, thanh niên, học sinh, sinh viên và đông đảo nhân dân. Điều đó cho thấy công tác tri ân không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước, mà đã trở thành sự chung tay của toàn xã hội.

Vì thế, tuần phim không chỉ là một hoạt động tri ân, mà đây còn là một hình thức giáo dục bằng cảm xúc, giúp lịch sử không nằm yên trong những trang sách mà được sống lại qua từng gương mặt, ánh mắt, số phận và câu chuyện. "Khi một người trẻ xúc động trước một bộ phim, biết trân trọng hơn hòa bình và sống có trách nhiệm hơn, thì sự tri ân đã được tiếp nối bằng một cách rất tự nhiên và bền vững', theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn.

Phát huy sức mạnh mềm

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh, điện ảnh là nghệ thuật của ký ức và cảm xúc. Mỗi thước phim không chỉ ghi lại dấu ấn của lịch sử mà còn lưu giữ hình ảnh của biết bao con người bình dị đã làm nên những điều phi thường vì Tổ quốc. Có những câu chuyện, những hy sinh mà thời gian có thể lùi xa, nhưng qua điện ảnh vẫn tiếp tục sống mãi trong trái tim nhiều thế hệ, nhắc nhở mỗi người về giá trị vô giá của hòa bình, độc lập và tự do.

Với ý nghĩa đó, ông Lê Công Năng cũng nhấn mạnh, điện ảnh có khả năng biến những trang sử khô khan thành những câu chuyện chân thực, giàu cảm xúc, giúp người xem không chỉ biết mà còn cảm nhận được những mất mát, hy sinh và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Từ sự thấu hiểu đó, lòng yêu nước sẽ không còn là một khái niệm trừu tượng mà trở thành tình cảm cụ thể, gắn với con người, quê hương và trách nhiệm của mỗi cá nhân.

Theo đó, để các tác phẩm điện ảnh lịch sử tiếp tục chạm đến cảm xúc của khán giả trẻ, trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, các tác phẩm trước hết cần kể lịch sử bằng ngôn ngữ của nghệ thuật và bằng những câu chuyện chân thực về con người. Người trẻ không hề xa lạ hay thờ ơ với lịch sử, các em chỉ khó tiếp nhận những tác phẩm khô cứng, minh họa một chiều, nặng về thông điệp nhưng thiếu số phận, cảm xúc và sức hấp dẫn điện ảnh.

Vì vậy, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, lịch sử càng lớn lao càng cần được kể từ những điều gần gũi. Đó có thể là một lá thư chưa kịp gửi, một lời hẹn còn dang dở, một người mẹ chờ con, một tình bạn giữa những người lính hay ước mơ rất bình thường của một thanh niên trước khi bước vào trận chiến. Khi nhân vật lịch sử hiện lên trước hết như một con người, có tình yêu, nỗi sợ, khát vọng và những lựa chọn khó khăn, khán giả trẻ sẽ tìm thấy sự đồng cảm.

Bên cạnh nội dung, mỗi tác phẩm cần đổi mới mạnh mẽ ngôn ngữ thể hiện, kỹ thuật làm phim, âm thanh, hình ảnh và cách thức phát hành. Phim lịch sử cần hiện diện ở nơi người trẻ đang sống: trong trường học, rạp chiếu, nền tảng số, mạng xã hội và các không gian sinh hoạt cộng đồng. Từ một bộ phim dài, hoàn toàn có thể phát triển thêm phim ngắn, podcast, triển lãm số, tư liệu hậu trường hoặc các chương trình giao lưu với nhân chứng, nhà sử học, đạo diễn và gia đình liệt sĩ - tạo thành một hệ sinh thái nội dung đa dạng, tiếp cận công chúng trên nhiều kênh khác nhau.

Việc chiếu phim cũng cần đi kèm với đối thoại. Sau mỗi tác phẩm, nên tạo cơ hội để người trẻ đặt câu hỏi, chia sẻ cảm xúc và liên hệ lịch sử với những vấn đề của cuộc sống hôm nay. Song song với đầu tư sản xuất, công tác lưu trữ, phục chế, số hóa và phổ biến các tư liệu điện ảnh quý cũng được cho rằng cần được đặc biệt quan tâm, xem đó như một phần của di sản văn hóa dân tộc cần được bảo tồn cho các thế hệ mai sau.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế khuyến khích hợp tác công - tư, huy động các doanh nghiệp điện ảnh, nền tảng số, cơ quan truyền thông, trường học, bảo tàng và tổ chức xã hội cùng tham gia. "Việc 190 cụm rạp thương mại đồng hành chiếu phim miễn phí trong Tuần phim kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ năm nay là một tín hiệu rất tích cực, cho thấy trách nhiệm xã hội và nguồn lực của khu vực tư nhân có thể đóng góp hiệu quả cho những mục tiêu phát triển văn hóa" , PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Khi một bộ phim khiến người trẻ biết tìm hiểu lịch sử, biết ơn những người đã hy sinh, biết sống nhân ái hơn và ý thức rõ hơn trách nhiệm đối với đất nước, thì điện ảnh đã hoàn thành sứ mệnh cao quý nhất của mình: biến ký ức thành sức mạnh tinh thần cho hiện tại và tương lai.