Tháng Bảy về với Ngã ba Đồng Lộc

"Tọa độ lửa" khắc ghi bản anh hùng ca bất tử

Những ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc đón đông đảo du khách nhất trong năm. Từ sáng sớm đến chiều muộn, từng đoàn đại biểu, cựu chiến binh, đoàn viên thanh niên, học sinh, người dân từ nhiều tỉnh, thành nối nhau về khu di tích, mang theo những bó hoa tươi, nén hương thơm để tưởng nhớ những người đã ngã xuống trên mảnh đất lịch sử này.

Nằm trên tuyến đường Hồ Chí Minh, thuộc xã Đồng Lộc (Hà Tĩnh), Ngã ba Đồng Lộc là nơi giao nhau giữa quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đây được xem là "yết hầu" của tuyến vận tải chiến lược, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc vận chuyển sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam.

Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Hồ Chí Minh, là giao điểm của quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2.

Chính vì vị trí chiến lược ấy, Đồng Lộc trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 10/1968, nơi đây phải hứng chịu gần 2.000 trận ném bom với gần 50.000 quả bom các loại. Bình quân mỗi mét vuông đất phải gánh hơn ba quả bom, biến Ngã ba Đồng Lộc thành một trong những "tọa độ lửa" khốc liệt nhất trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại.

Dẫu mưa bom bão đạn, những đoàn xe vẫn ngày đêm vượt qua trọng điểm, những con đường liên tục được san lấp, thông tuyến. Để giữ cho mạch máu giao thông không bị cắt đứt, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, lực lượng thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến đã kiên cường bám đường, bám cầu, chiến đấu với bom đạn và chấp nhận hy sinh.

Trong những trang sử bi tráng ấy, sự hy sinh của 10 nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Chiều 24/7/1968, khi vừa hoàn thành nhiệm vụ san lấp hố bom, sửa chữa mặt đường và khơi thông rãnh thoát nước tại trọng điểm cách Ngã ba Đồng Lộc khoảng hơn 300m về phía Nam, 10 cô gái trẻ bất ngờ hứng chịu loạt bom dữ dội của máy bay Mỹ.

Những chiếc áo lấm lem bùn đất, chiếc dép cao su, nồi nấu cơm... là những kỷ vật đang được lưu giữ tại Bảo tàng Ngã ba Đồng Lộc.

Sau trận bom ấy, cả 10 người đều anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ: Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (20 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi) và Võ Thị Hà (17 tuổi).

Sự hy sinh của các chị đã trở thành khúc tráng ca bất tử về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và ý chí "tim có thể ngừng đập nhưng đường không thể tắc", được nhiều thế hệ người Việt Nam khắc ghi.

Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, chiến tranh lùi xa nhưng mỗi tấc đất ở Đồng Lộc vẫn như còn vọng lại âm hưởng của những năm tháng hào hùng. Những hàng thông xanh, những con đường rợp bóng cây hôm nay càng làm nổi bật giá trị thiêng liêng của hòa bình được đánh đổi bằng biết bao máu xương.

Điểm hẹn thiêng liêng

Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, là điểm hẹn thiêng liêng của lòng tri ân đối với hàng triệu người dân Việt Nam.

Về trước phần mộ 10 Nữ Thanh niên xung phong, người dân thể hiện sự xúc động, tấm lòng thành kính tri ân các anh hùng liệt sĩ đã chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc, vì Nhân dân.

Những ngày tháng Bảy, khuôn viên khu di tích luôn nghi ngút khói hương. Trước khu mộ 10 nữ thanh niên xung phong, từng đoàn người lặng lẽ cúi đầu mặc niệm, dâng những đóa hoa tươi với niềm thành kính sâu sắc. Nhiều cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, nay tóc đã bạc trắng, vẫn đều đặn trở về Đồng Lộc mỗi dịp 27/7 như một cuộc gặp gỡ với đồng đội năm xưa.

Cựu binh Nguyễn Thị Phương Tý (SN 1954, ở phường Trường Vinh, Nghệ An) chia sẻ, mỗi dịp tháng Bảy bà đều trở về những địa chỉ đỏ, trong đó có Ngã ba Đồng Lộc để thắp nén hương tưởng nhớ đồng đội.

"Nhiều lần về đây nhưng lần nào tôi cũng nghẹn ngào trước sự hy sinh anh dũng của những người đồng đội. Đứng trước những ngôi mộ, ký ức về những năm tháng chiến tranh như sống lại", bà Tý xúc động nói.

Dịp này khu mộ 10 Nữ Thanh niên xung phong luôn ngập tràn sắc hoa cúc trắng.

Không chỉ dâng hương tưởng niệm, du khách còn dành thời gian tham quan khu trưng bày hiện vật của khu di tích. Những chiếc cuốc, chiếc xẻng, bi đông nước, chiếc mũ tai bèo, bức ảnh đã úa màu thời gian hay những lá thư còn lưu giữ... đều là những chứng nhân lịch sử, kể lại một thời tuổi trẻ sẵn sàng gác lại ước mơ riêng để bảo vệ độc lập dân tộc.

Mỗi hiện vật đều chứa đựng những câu chuyện xúc động về tinh thần quả cảm, về sự hy sinh lặng thầm của lớp người đi trước. Chính những giá trị ấy góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước và bồi đắp trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với quê hương, đất nước.

Bài thơ Cúc ơi của nhà thơ Yến Thanh được khắc trên bia đá tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Bài thơ ra đời chạm vào trái tim nhiều người, ai tới đây đọc được bài thơ cũng rưng rưng xúc động.

Ông Đặng Quốc Vũ, Giám đốc Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng cho biết, tháng Bảy hằng năm luôn là thời điểm lượng khách tăng mạnh.

Trung bình mỗi ngày, khu di tích đón từ 4.000 đến 5.000 lượt người. Riêng trong tháng 7/2026, dự kiến có trên 100.000 lượt du khách từ khắp cả nước về dâng hương, tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ.

Để phục vụ nhu cầu tri ân của nhân dân và du khách, Ban Quản lý chủ động xây dựng phương án đón tiếp, bố trí đầy đủ nhân lực, bảo đảm công tác hướng dẫn, dâng hương, dâng hoa diễn ra chu đáo, trang nghiêm, an toàn; đồng thời tăng cường vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan để mỗi người khi đến Đồng Lộc đều cảm nhận được không gian linh thiêng, tôn kính.

Hành hương về tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ nơi Ngã ba Đồng Lộc là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, thể hiện truyền thống tốt đẹp "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam.

Mỗi mùa tri ân đi qua, Ngã ba Đồng Lộc lại đón thêm những thế hệ trẻ tìm về. Những đoàn học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên lặng lẽ nghe kể về lịch sử, thắp nén hương trước phần mộ các liệt sĩ và hiểu hơn rằng, cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hy sinh của cha anh.

Ngã ba Đồng Lộc vì thế không chỉ lưu giữ ký ức chiến tranh mà còn trở thành biểu tượng của khát vọng hòa bình, của tinh thần yêu nước và lòng biết ơn. Trên mảnh đất từng oằn mình dưới bom đạn, màu xanh của sự sống đã hồi sinh, nhưng ký ức về những người con đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc sẽ mãi trường tồn cùng năm tháng.

Mỗi bước chân tìm về Đồng Lộc trong tháng Bảy còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị lịch sử, để ngọn lửa yêu nước và tinh thần cống hiến của các thế hệ đi trước tiếp tục được truyền lại cho muôn đời sau.

Nguyễn Sơn