Hoàn thiện cơ chế pháp lý thí điểm luật sư công

Xác định rõ cơ quan quản lý luật sư công

Góp ý vào dự thảo Nghị quyết về thực hiện thí điểm chế định luật sư công, các ĐBQH tổ 14 thống nhất quan điểm, việc ban hành Nghị quyết tại thời điểm này là hết sức cần thiết, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thí điểm chế định luật sư công, qua đó từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước. Tuy nhiên, các ĐBQH cũng cho rằng, Ban soạn thảo cần tiếp tục rà soát, bổ sung một số quy định cho phù hợp, bảo đảm tính khả thi khi đưa vào thực hiện.

Quang cảnh phiên họp Tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiều địa phương có nguồn thu ngân sách lớn, việc thí điểm chế định luật sư công là cần thiết nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước. Bởi hiện nay, trong các vụ việc pháp lý chủ yếu vẫn do luật sư tư tham gia, chưa có đội ngũ luật sư công chuyên trách.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi khi triển khai, đại biểu đề nghị cần xác định rõ cơ quan quản lý luật sư công, tránh tình trạng không có đầu mối chịu trách nhiệm cụ thể.

Theo đại biểu, nếu thiếu cơ quan quản lý thống nhất thì việc tổ chức thực hiện chế định này sẽ khó đạt hiệu quả như kỳ vọng. Bên cạnh đó, cần làm rõ cơ chế tài chính, đặc biệt là nguồn chi trả lương và các điều kiện bảo đảm hoạt động cho đội ngũ luật sư công - Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh.

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Bày tỏ sự đồng tình với sự cần thiết của việc xây dựng chế định luật sư công nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong các vụ án hành chính - lĩnh vực hiện nay chủ yếu do luật sư tư đảm nhiệm, song ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cũng cho rằng, Ban soạn thảo cần rà soát và bổ sung một số quy định cho phù hợp thực tiễn.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Đối với tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề, đại biểu đề nghị cần quy định rõ khái niệm “trực tiếp làm việc trong lĩnh vực pháp luật” với yêu cầu 5 năm kinh nghiệm, tránh cách hiểu chung chung gây khó khăn trong triển khai. Đại biểu cũng thống nhất không cho phép các chức danh như Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, Chấp hành viên tham gia làm luật sư công nhằm bảo đảm tính độc lập trong hoạt động tố tụng.

Về cơ chế làm việc và phân tách nhiệm vụ, đại biểu Phạm Văn Hòa nhấn mạnh cần làm rõ ranh giới giữa nhiệm vụ của công chức, viên chức với nhiệm vụ của luật sư công, tránh tình trạng người được giao nhiệm vụ chỉ tập trung làm luật sư công (do chế độ đãi ngộ tốt hơn) mà lơ là công việc chuyên môn chính. Liên quan đến xử lý các vụ việc phức tạp, đại biểu đề xuất trong trường hợp luật sư công không đủ năng lực giải quyết, nên cho phép mời hoặc thuê luật sư bên ngoài, thay vì phải thực hiện các thủ tục đấu thầu phức tạp.

Về chế độ, chính sách, đại biểu Phạm Văn Hòa không đồng tình với phương án hưởng thêm 100% lương như một số chức danh chuyên trách theo Nghị quyết 197. Thay vào đó, đại đề xuất áp dụng cơ chế trả lương theo vị trí việc làm kết hợp với chế độ bồi dưỡng theo từng vụ việc cụ thể mà luật sư công tham gia.

Về thời gian thí điểm, đại biểu kiến nghị kéo dài đến hết ngày 30/12/2028 thay vì 30/9/2028, nhằm phù hợp với chu kỳ năm.

Làm rõ vị trí pháp lý và trách nhiệm của luật sư công

Bày tỏ sự đồng thuận với sự cần thiết xây dựng chế định luật sư công, cho rằng quy định này phù hợp với thể chế chính trị và nguyên tắc tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước hiện nay, song để bảo đảm tính khả thi khi triển khai, ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) nhấn mạnh, Ban soạn thảo cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số nội dung cốt lõi.

ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Cụ thể, về sự cân bằng giữa tư cách “công chức” và “luật sư”, đại biểu nhấn mạnh cần làm rõ vị trí pháp lý và trách nhiệm của luật sư công nhằm bảo đảm hài hòa giữa hai vai trò có thể phát sinh xung đột. Một mặt, với tư cách là cán bộ, công chức (đặc biệt trong lực lượng vũ trang), luật sư công phải tuân thủ mệnh lệnh hành chính và sự phân công của tổ chức. Trong khi đó, với tư cách nghề nghiệp luật sư, phải bảo đảm tính độc lập, khách quan về chuyên môn. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần có cơ chế xử lý rõ ràng trong trường hợp phát sinh xung đột giữa yêu cầu hành chính và tính độc lập nghề nghiệp; các nội dung chi tiết có thể giao cho văn bản dưới luật hướng dẫn.

Về trách nhiệm bảo mật sau khi kết thúc nhiệm vụ, đại biểu Trần Thị Kim Nhung đề nghị bổ sung quy định chặt chẽ hơn về nghĩa vụ giữ bí mật thông tin, không chỉ trong thời gian thực hiện nhiệm vụ, mà cả sau khi đã thôi việc hoặc nghỉ hưu. Đại biểu nhấn mạnh: điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh luật sư công có thể tham gia các vụ việc liên quan đến quốc phòng, an ninh, tranh chấp quốc tế và bí mật nhà nước, nhằm bảo đảm tối đa lợi ích quốc gia.

Thứ ba, về cơ chế thông báo và xử lý xung đột lợi ích, đại biểu cho rằng, việc khai báo thông tin liên quan đến xung đột lợi ích cần được quy định bắt buộc. Trong trường hợp luật sư công có quan hệ cá nhân hoặc lợi ích liên quan đến đối tượng trong vụ việc, có thể ảnh hưởng đến tính khách quan và quyền lợi của Nhà nước. Do đó, luật sư công phải có nghĩa vụ báo cáo với cơ quan quản lý hoặc có quyền từ chối nhiệm vụ khi phát hiện xung đột lợi ích, qua đó giúp việc phân công nhiệm vụ được minh bạch, phù hợp và hiệu quả hơn.

Hải Thanh