Thí điểm chế định Luật sư công: Phải bảo đảm tính thống nhất, khả thi và công bằng

Theo Dự thảo Nghị quyết thí điểm chế định Luật sư công,lộ trình thí điểm là 2 năm (từ tháng 10/2026 đến tháng 9/2028)

Rà soát đối tượng để đảm bảo tính đồng bộ

Thảo luận tại tổ, Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết của Nghị quyết nhằm thể chế hóa các kết luận của Bộ Chính trị về xây dựng Nhà nước pháp quyền. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý về sự thống nhất trong các điều khoản. Dù dự thảo đã tiếp thu ý kiến, lược bỏ "doanh nghiệp nhà nước" khỏi phạm vi thí điểm tại Điều 1, nhưng tại Điều 2 về giải thích từ ngữ vẫn còn sót lại đối tượng này. Đại biểu đề nghị cần rà soát kỹ để loại bỏ "lỗi kỹ thuật", đảm bảo tính xuyên suốt.

Đại biểu Trần Nhật Minh, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An, phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Về tiêu chuẩn hành nghề, Đại biểu Trần Nhật Minh đề xuất một điều chỉnh quan trọng nhằm đảm bảo tính khoa học trong lập pháp. Cụ thể, ông kiến nghị đưa nhóm "trợ giúp viên pháp lý" vào danh sách các đối tượng không được cấp chứng chỉ Luật sư công, tương tự như quy định đang áp dụng với Thẩm phán và Kiểm sát viên. Theo đại biểu, việc tập trung các đối tượng không được hành nghề vào cùng một danh mục sẽ giúp quy định rõ ràng, tập trung, tránh tình trạng các điều khoản loại trừ bị nằm rải rác ở nhiều nơi, gây lúng túng và khó khăn khi triển khai thực hiện.

Tránh tình trạng "người nhà làm việc hàng xóm"

Một trong những vấn đề trọng tâm được các đại biểu mổ xẻ là phạm vi và cơ chế điều động Luật sư công. Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) bày tỏ băn khoăn về tính khả thi khi dự thảo cho phép các cơ quan "mượn" Luật sư công của nhau.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Phân tích sâu về cơ chế vận hành, Đại biểu Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh rằng Luật sư công thực chất vẫn là công chức nằm trong biên chế và vị trí việc làm cố định. Do đó, ông bày tỏ lo ngại nếu một địa phương không tham gia thí điểm nhưng lại liên tục "mượn" Luật sư công từ nơi khác về hỗ trợ, điều này không chỉ gây xáo trộn nhân sự mà còn làm lãng phí ngân sách Nhà nước. Theo đại biểu, việc thí điểm cần được thực hiện độc lập tại từng bộ, ngành và địa phương: "Đã thí điểm thì đơn vị nào tự thực hiện đơn vị đó. Không thể có chuyện cơ quan này yêu cầu cơ quan kia hỗ trợ một cách chéo ngoe, bởi mỗi vị trí việc làm đều đã được tính toán biên chế rất chặt chẽ".

Bàn về tính thực chất của chế định mới, nhiều đại biểu cho rằng quy định Luật sư công chỉ tham gia vào các vụ việc "phức tạp, kéo dài" còn mang nặng tính cảm tính, khó xác định trên thực tế. Từ góc độ này, Đại biểu Trần Nhật Minh đề xuất cần một cơ chế mở và linh hoạt hơn: Luật sư công nên được tham gia tư vấn ngay từ giai đoạn đầu dựa trên nhu cầu thực tế của cơ quan. Ông cảnh báo rằng, nếu đợi đến khi vụ việc đã trở nên "trầm trọng" mới mời luật sư vào cuộc thì hiệu quả bảo vệ lợi ích Nhà nước sẽ bị hạn chế đáng kể.

Bài toán thù lao: Làm đến đâu, hưởng đến đó

Đại biểu Nguyễn Trường Giang, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Để chế định mới này thực sự thu hút được những người có trình độ chuyên môn cao, vấn đề chính sách được đặc biệt quan tâm. Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề nghị Chính phủ cần cụ thể hóa tiêu chí xác định nhu cầu sử dụng Luật sư công bằng các định lượng rõ ràng, tránh việc cấp chứng chỉ tràn lan dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu. Đặc biệt, cần có chính sách đặc thù cho những luật sư trực tiếp tham gia các vụ kiện thương mại quốc tế, nơi đòi hỏi bản lĩnh và trình độ ngoại ngữ chuyên sâu.

Về phía cơ chế thù lao, đại biểu Nguyễn Trường Giang đề xuất cần đổi mới tư duy. Cụ thể, không nên duy trì cơ chế "vừa hưởng 100% lương, vừa hưởng thêm phụ cấp theo buổi" một cách cào bằng. Thay vào đó, cần gắn trách nhiệm với hiệu quả: "Luật sư làm đến đâu hưởng đến đó để tạo động lực. Nếu vụ việc không làm được mà phải đi thuê luật sư ngoài thì phải xem xét lại vai trò của luật sư công tại chỗ, tránh việc ngân sách phải chi trả trùng lắp".

Tổng kết phiên thảo luận, các đại biểu kỳ vọng dự thảo Nghị quyết khi được hoàn thiện sẽ tạo ra một đội ngũ Luật sư công đủ mạnh, hội tụ đủ tiêu chuẩn đạo đức và chuyên môn để bảo vệ tối ưu quyền lợi của Nhà nước trong tình hình mới.

Kim Thanh