Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công: Luật sư công có phải gia nhập Đoàn luật sư?

Các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang tham gia phiên thảo luận tại Tổ 13, sáng 20/4

Cân nhắc mở rộng thời gian thí điểm

Cho ý kiến thảo luận ở Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị) sáng 20/4, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Theo ĐBQH Hoàng Nam Hải (Quảng Trị), điều này tương đối phù hợp với Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; đồng thời cũng phù hợp với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

ĐBQH Hoàng Nam Hải (Quảng Trị) phát biểu

Dự thảo Nghị quyết quy định thời gian thực hiện thí điểm từ 01/10/2026 đến 30/9/2028 (2 năm). Đại biểu Hoàng Nam Hải phân tích, theo quy định của Luật Luật sư, điều kiện, tiêu chuẩn để trở thành luật sư là phải có Chứng chỉ hành nghề luật sư, tức là phải học, theo quy định hiện hành là 12 tháng; tham gia tập sự nghề luật sư cũng là 12 tháng. Như vậy, trong trường hợp không được miễn học, không được miễn, giảm thời gian tập sự, thì để trở thành luật sư phải mất 24 tháng, đúng bằng thời gian thực hiện thí điểm theo dự thảo Nghị quyết.

Về bản chất, với các trường hợp luật sư tập sự hoặc là chuyên gia, phó giáo sư, giáo sư, tiến sĩ hoặc chuyên viên cao cấp - hầu hết là lãnh đạo cấp vụ, nếu được bổ nhiệm luật sư công ngay, thì chủ yếu rơi vào đối tượng quản lý hoặc chuyên gia đầu ngành. Do đó, đại biểu Hoàng Nam Hải đề nghị cần đánh giá, tính toán kỹ lưỡng tác động về thời gian thí điểm như dự thảo; cân nhắc mở rộng thời gian thí điểm.

Chia sẻ ý kiến trên, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) cho rằng, cần cân nhắc về phạm vi và kéo dài thời gian thí điểm. Chúng ta hiện đang tìm kiếm và đào tạo nguồn nhân lực này. Do đó, Ban soạn thảo cần cân nhắc để tránh thu hẹp nguồn nhân lực đủ điều kiện được công nhận là luật sư công; nghiên cứu mở rộng đối tượng miễn đào tạo, miễn tập sự đối với một số nhóm có kinh nghiệm pháp lý phù hợp để nhanh chóng hình thành đội ngũ luật sư công trong giai đoạn đầu.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu.

Song song với đó, Ban soạn thảo cần xem xét kéo dài thời gian thí điểm Nghị quyết này hoặc thực hiện cơ chế đặc thù về đào tạo, bồi dưỡng rút gọn trong phạm vi thí điểm, nhưng vẫn bảo đảm chất lượng chuyên môn.

Từ thực tế hoạt động của lực lượng Công an cấp tỉnh, ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm (Quảng Trị) cho biết, theo quy định hiện hành về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại hoặc trong trường hợp bị khởi kiện ra tòa án, thì trực tiếp Giám đốc Công an tỉnh phải đi giải quyết, không thể ủy quyền. Do vậy, nếu có chế định luật sư công trong các cơ quan được nêu tại dự thảo Nghị quyết sẽ giúp giảm tải cho thủ trưởng đơn vị một số công việc.

Cũng theo đại biểu, luật sư công, theo quy định tại dự thảo Nghị quyết, sẽ là những người kiêm nhiệm, “chắc chắn không có thêm biên chế luật sư công mà là những cán bộ, công chức, chiến sĩ lực lượng vũ trang đang làm việc tại cơ quan, đơn vị được giao thêm nhiệm vụ”, và cũng không thể có nhiều người. Những người được lựa chọn kiêm nhiệm luật sư công phải có kiến thức về mặt luật pháp, đồng thời phải có kỹ năng tư vấn và kỹ năng tranh tụng. Muốn vậy, họ cần được bồi dưỡng và phải có quy định rõ trong dự thảo Nghị quyết.

ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm (Quảng Trị) phát biểu.

Tuy nhiên, “bây giờ, nếu một sĩ quan dành 24 tháng đi đào tạo để được cấp Chứng chỉ luật sư là không phù hợp”. Nhấn mạnh như vậy, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm đề nghị Ban soạn thảo cần cân nhắc để quy định phù hợp hơn.

Chỉ nên bồi dưỡng theo vụ việc cụ thể

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là chế độ, chính sách đối với luật sư công.

Theo quy định tại Điều 10 dự thảo Nghị quyết, ngoài chế độ tiền lương theo quy định của pháp luật, luật sư công được hưởng hỗ trợ hàng tháng và các chế độ, chính sách khác tương tự như đối với cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang có vị trí việc làm xây dựng pháp luật, pháp chế theo Nghị quyết số 197/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; trường hợp luật sư công được hưởng đồng thời nhiều chính sách hỗ trợ hàng tháng, thì chỉ được hưởng chính sách hỗ trợ cao nhất. Luật sư công khi tham gia giải quyết vụ, việc có tính chất pháp lý được hưởng bồi dưỡng vụ việc trả cho một buổi làm việc là 0,5 lần mức lương cơ sở.

Băn khoăn với quy định này, đại biểu Hoàng Nam Hải nêu vấn đề, nếu luật sư công không làm pháp chế hay công tác xây dựng pháp luật mà áp dụng Nghị quyết số 197/2025/QH15 là không đúng phạm vi. Bên cạnh đó, nếu cho phép luật sư công khi tham gia giải quyết vụ việc có tính chất pháp lý được hưởng bồi dưỡng vụ việc trả cho một buổi làm việc là 0,5 lần mức lương cơ sở sẽ dẫn đến chồng chéo về chế độ, khi vừa được hưởng 100% lương.

Bày tỏ “hoàn toàn nhất trí khi tham gia vụ việc được bồi dưỡng”, song đại biểu Hoàng Nam Hải đề nghị Ban soạn thảo cần đánh giá kỹ về mức hưởng cũng như cân nhắc cho phép áp dụng Nghị quyết 197/2025/QH15 đối với luật sư công.

Bí thư Tỉnh ủy An Giang, ĐBQH Nguyễn Tiến Hải phát biểu.

Bí thư Tỉnh ủy An Giang, ĐBQH Nguyễn Tiến Hải - Tổ trưởng Tổ 13, tán thành với việc mở rộng đối tượng để tham gia luật sư công, bởi chúng ta đang có rất nhiều luật sư giỏi.

Song, theo đại biểu, nếu mở rộng mà không xem xét đến chế định về bồi dưỡng sẽ dẫn đến việc có nhiều luật sư ở khu vực ít việc làm, hoặc luật sư có năng lực, uy tín bị giới hạn, ít khách hàng sẽ xin vào làm luật sư công.

“Đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu theo hướng mở rộng đối tượng để không lãng phí nguồn lực, song cần quy định rõ hơn về chế độ; chỉ khi tham gia vụ việc cụ thể thì mới được bồi dưỡng”, đại biểu Nguyễn Tiến Hải nêu rõ.

Tán thành với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm đề nghị, vì luật sư công là kiêm nhiệm nên "chỉ áp dụng phụ cấp theo vụ việc".

Xác định rõ cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm

Khoản 1, Điều 2 dự thảo Nghị quyết quy định: luật sư công được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước theo quy định của Nghị quyết này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Song, theo đại biểu Hoàng Nam Hải, nên có sự gắn kết với Nghị quyết số 205/2025/QH15, và mở rộng theo hướng cho phép luật sư công được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người yếu thế.

Các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang tham gia phiên thảo luận ở Tổ 13, sáng 20/4

Cũng theo đại biểu, đối với các vụ án bắt buộc phải có luật sư tham gia, trong trường hợp đương sự không có điều kiện thuê luật sư, thì Nhà nước phải chỉ định và Nhà nước trả tiền cho luật sư được chỉ định tham gia vụ án. Trong khi thí điểm luật sư công, cần cân nhắc việc có nên cho phép họ tham gia vụ án mà Nhà nước chỉ định để tiết kiệm nguồn lực của Nhà nước, vừa rèn tay nghề cho luật sư công hay không.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm bổ sung, Luật Luật sư quy định: người có đủ tiêu chuẩn muốn được hành nghề luật sư phải có Chứng chỉ hành nghề luật sư và gia nhập một Đoàn luật sư. Người gia nhập Đoàn luật sư được tổ chức luật sư toàn quốc cấp Thẻ luật sư theo đề nghị của Đoàn luật sư. Thời hạn cấp Thẻ luật sư không quá 30 ngày kể từ ngày gia nhập Đoàn luật sư…

Như vậy, việc gia nhập Đoàn luật sư là điều kiện để hành nghề luật sư và được cấp Thẻ luật sư, song tại dự thảo Nghị quyết chưa có quy định là luật sư công có bắt buộc gia nhập Đoàn luật sư hay không?

Do đó, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị cần làm rõ điều này, đồng thời xác định rõ cơ quan có thẩm quyền cấp thẻ, thẩm quyền xử lý vi phạm nghề nghiệp của luật sư công.

Đan Thanh; Ảnh: Xuân Quý