Giáo dục trước thềm năm học mới: Tái cấu trúc mạng lưới, đổi mới tư duy quản trị

Bám sát tinh thần Nghị quyết 71, ngành Giáo dục đã chủ động bảo đảm cơ sở vật chất cho học sinh trước năm học mới.

Thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026 - 2027

Để tạo chuyển biến thực chất trong năm học mới theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Nghị quyết 71-NQ/TW, ngày 5/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu ngành Giáo dục đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức quản lý giáo dục, chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”; tập trung khắc phục triệt để những hạn chế, bất cập, khó khăn, vướng mắc; tiếp tục thực hiện đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Chỉ thị nêu rõ: Thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, toàn ngành Giáo dục có nhiều nỗ lực trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách về giáo dục và đào tạo; đổi mới công tác quản lý, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, nhất là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh chuyển đổi số; chuẩn bị đội ngũ nhà giáo, trường lớp, sách giáo khoa, các điều kiện cho năm học mới. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đặc biệt là tại địa bàn tăng dân số nhanh; thừa, thiếu giáo viên cục bộ còn diễn ra ở nhiều địa phương; tình trạng bạo lực học đường diễn biến phức tạp; việc tổ chức thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông tại một số địa phương còn chưa nghiêm túc, ảnh hưởng tiêu cực tới toàn ngành Giáo dục.

Từ thực tế đó, Chỉ thị 31 nhấn mạnh những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027: Xây dựng văn hóa trung thực, kiên quyết dẹp bỏ bệnh thành tích trong dạy và học; không chạy theo tỷ lệ lên lớp hay tỷ lệ tốt nghiệp ảo; cắt giảm tối đa các kỳ thi không cần thiết nhằm giải phóng áp lực tâm lý cho học sinh, giáo viên và phụ huynh; siết chặt quản lý, chống lạm thu và gian lận thi cử; đồng thời xử lý triệt để tình trạng bạo lực học đường; xóa bỏ tình trạng "xã trắng" không có người phụ trách giáo dục, bảo đảm mọi địa bàn dân cư đều có sự quản lý nhà nước sát sao…

Đáng chú ý, Chỉ thị đặt ra nhiều nhiệm vụ phải hoàn thành ngay trong tháng 8/2026, trong đó bảo đảm cung ứng đầy đủ sách giáo khoa trước ngày 15/8; hoàn thành các công trình xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp đợt 1 trước ngày 30/8; hướng dẫn địa phương hoàn thành sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên trước ngày 31/8/2026...

Sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục, tối ưu nguồn lực

Cụ thể hóa Chỉ thị 31, các tỉnh, thành phố đang chủ động sáp nhập và thu gọn mạng lưới cơ sở giáo dục. Việc làm này giúp tinh giản bộ máy hành chính, đồng thời cơ cấu lại nhân sự để quản lý nhà trường hiệu quả hơn.

Theo số liệu tổng hợp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến hết ngày 4/8/2026, từ báo cáo của 34/34 địa phương trên cả nước, tổng số cơ sở giáo dục công lập từ 37.386 dự kiến giảm xuống còn 20.284, giảm 17.102 đầu mối (tương ứng 45,7%).

Là một trong 15 địa phương được lựa chọn thí điểm sắp xếp toàn diện từ mầm non, phổ thông đến giáo dục thường xuyên, thành phố Hà Nội đặt ra nguyên tắc chặt chẽ: Tinh gọn tổ chức phải đi đôi với cơ cấu lại đội ngũ. Việc đặt mục tiêu giảm tối thiểu 50% đầu mối quản lý hành chính giúp Thủ đô tối ưu hóa bộ máy quản lý, sẵn sàng vận hành mô hình mới ngay từ ngày khai giảng.

Tại tỉnh Hưng Yên, việc sắp xếp diễn ra quyết liệt ở từng cấp học. Cụ thể, khối mầm non giảm từ 446 xuống còn 142 trường (giảm 68,2%); Tiểu học giảm 57 trường (giảm 28,9%); Trung học Cơ sở giảm 76 trường (giảm 40,6%); các trung tâm giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên giảm một nửa từ 20 xuống 10 đơn vị. Việc dôi dư 1.065 cán bộ quản lý và 6 nhân viên biên chế sau dồn dịch đã được tỉnh chủ động xây dựng phương án giải quyết thấu đáo: Bố trí làm cấp trưởng/cấp phó phụ trách điểm trường, điều chuyển phụ trách giáo dục cấp xã hoặc quay trở lại trực tiếp giảng dạy.

Tương tự, tại Lâm Đồng, việc cắt giảm dự kiến 1.067 cán bộ quản lý và 744 nhân viên đòi hỏi sự vào cuộc của Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng chính quyền địa phương, bảo đảm việc bố trí nhân sự mới tuân thủ đúng quy định pháp luật, không gây xáo trộn tâm lý lực lượng nhà giáo.

Hiện nay, tại các địa phương, việc giảm đầu mối chủ yếu được thực hiện thông qua tổ chức trường nhiều cấp học, chuyển cơ sở cũ thành phân hiệu, điểm trường và sắp xếp lại các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Các địa điểm dạy học cần thiết cơ bản được duy trì, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của học sinh.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng, trong quá trình sắp xếp, tinh gọn không tránh khỏi những tác động đối với đội ngũ nhà giáo. Nếu làm không tốt việc sắp xếp các cơ sở giáo dục sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, ảnh hưởng lớn đến học sinh.

Nhấn mạnh thời gian hoàn thành sắp xếp là trước khi bắt đầu năm học mới, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng đề nghị các Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục tham mưu cho lãnh đạo địa phương, cập nhật số liệu báo cáo theo đúng quy định. Bên cạnh đó, việc triển khai, tổ chức, quản trị mô hình trường học sau sáp nhập phải được đánh giá qua thực tiễn, dự báo những việc phát sinh trong quá trình triển khai, đánh giá tác động đầy đủ, có lộ trình, rút kinh nghiệm, bảo đảm tính ổn định, đúng tiến độ.

Tận dụng tài sản công, bảo đảm điều kiện học tập

Theo Chỉ thị 31/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, các trung tâm giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên giảm một nửa từ 20 xuống 10 đơn vị.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều trụ sở công dôi dư được chuyển đổi thành trường học, cơ sở đào tạo, góp phần sử dụng hiệu quả tài sản công, tránh lãng phí, đồng thời bổ sung cơ sở vật chất, giảm áp lực thiếu phòng học và tạo thêm dư địa phát triển cho ngành Giáo dục.

Tại xã Hoàn Long (Hưng Yên), toàn bộ trụ sở UBND xã Đồng Than cũ rộng khoảng 3.000m² đã được chuyển đổi thành khu học tập cho Trường Tiểu học Đồng Than với 9 phòng học mới được sửa chữa đồng bộ hệ thống điện, nước, cảnh quan. Địa phương cũng đầu tư thêm gần 2 tỷ đồng để cải tạo các dãy nhà hiện hữu trước khi bước vào năm học mới.

Tại phường Ninh Thạnh (tỉnh Tây Ninh), hai trường học được đầu tư xây dựng mới theo tiêu chuẩn hiện đại đã chính thức hoàn thành và bàn giao, tạo môi trường học tập an toàn, chất lượng cho học sinh vùng ven.

Bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, chính sách hỗ trợ sách giáo khoa miễn phí cho học sinh phổ thông đã bắt đầu đi vào thực tế. Ngành giáo dục các địa phương đã chủ động xây dựng lộ trình thực hiện, trong đó ưu tiên hàng đầu cho khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Mới đây, UBND tỉnh Đắk Lắk đã thống nhất phương án mua sách giáo khoa trang bị cho các cơ sở giáo dục để tổ chức cho học sinh mượn ngay trong năm học 2026-2027, giảm bớt gánh nặng tài chính đầu năm cho hàng trăm ngàn gia đình.

Tại Lạng Sơn, năm học 2026-2027, tỉnh sẽ mở rộng cấp phát sách giáo khoa cho học sinh tại các xã đặc biệt khó khăn và các xã thuộc khu vực an toàn khu, với nhu cầu kinh phí dự kiến hơn 9 tỷ đồng. Lộ trình tiếp tục mở rộng vào năm học 2028-2029 (dự kiến gần 23 tỷ đồng) và hoàn thành phủ sóng toàn bộ các xã khu vực I vào năm học 2029-2030 (dự kiến hơn 8,5 tỷ đồng).

Bám sát tinh thần Nghị quyết 71, ngành Giáo dục đã chủ động bảo đảm cơ sở vật chất và sách giáo khoa cho học sinh trước năm học mới. Những điều kiện cơ bản này là nền tảng để các cơ sở giáo dục nâng cao chất lượng giảng dạy, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Bài và ảnh: Diệu Thúy (TTXVN)