Điện mặt trời chỉ phát mạnh lúc nhu cầu thấp, pin lưu trữ lại đẩy giá điện lên cao

Điện mặt trời đắt đỏ khi đầu tư hệ thống pin lưu trữ

Trong góp ý về khung giá phát điện năm 2026 mới đây, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tính toán khung giá điện mặt trời mặt đất có hệ thống pin lưu trữ (BESS) vào khoảng 1.104,43-1.549,7 đồng/kWh tùy khu vực (Bắc, Trung, Nam) và phương án xác định suất đầu tư hệ thống lưu trữ. Với điện mặt trời nổi có BESS, mức giá dao động từ 1.298,73-1.822,63 đồng/kWh.

Để xây dựng khung giá điện, EVN giả định hệ thống lưu trữ có công suất bằng 10% công suất nhà máy điện mặt trời. Suất đầu tư BESS được tham khảo từ các dự án đấu thầu của một số tổng công ty điện lực, thị trường Trung Quốc và mức trung bình toàn cầu.

Theo khung giá hiện hành của Bộ Công Thương, các dự án điện mặt trời có pin lưu trữ được hưởng mức giá cao hơn khoảng 140-190 đồng/kWh so với dự án không có lưu trữ, tương đương tăng 11-14%.

Điện mặt trời chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu nguồn điện hiện nay. Ảnh: Bảo Kiên

EVN cho rằng việc bổ sung hệ thống lưu trữ làm tăng tổng mức đầu tư, kéo theo khung giá phát điện của các dự án điện mặt trời kết hợp BESS cao hơn so với dự án không có lưu trữ.

Từ đó, bên mua điện có xu hướng phải trả nhiều hơn đối với dự án có kết hợp hệ thống lưu trữ, tuy nhiên hiệu quả đầu tư và lợi ích với hệ thống điện chưa rõ ràng.

Trao đổi với VietNamNet về vấn đề trên, TS. Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho biết định hướng phát triển nguồn điện đến năm 2030, công suất điện mặt trời dự kiến tiếp tục tăng mạnh so với hiện nay. Bên cạnh đó, cơ chế khuyến khích điện mặt trời mái nhà cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự phát triển của nguồn điện phân tán trên phạm vi rộng.

Điều này đồng nghĩa hệ thống điện không chỉ cần thêm nguồn phát mà còn cần khả năng điều tiết, cân bằng công suất giữa các thời điểm trong ngày.

Bởi, điện mặt trời thường phát công suất cao vào giữa trưa. Tuy nhiên, khi bước vào cuối giờ chiều và buổi tối - thời điểm phụ tải tăng mạnh nhất trong ngày - sản lượng điện mặt trời lại suy giảm nhanh, thậm chí không thể huy động khi hết nắng.

Thực tiễn cho thấy, khoảng cách giữa thời điểm phát điện và thời điểm tiêu thụ điện ngày càng trở thành thách thức lớn đối với công tác vận hành hệ thống và giá trị của mỗi kWh điện ở từng thời điểm tiêu thụ cũng khác nhau.

Trong bối cảnh đó, giá trị lớn nhất của BESS không nằm ở việc tạo ra thêm điện năng, mà ở khả năng dịch chuyển điện năng từ thời điểm dư thừa sang lúc thiếu hụt, góp phần tối ưu chi phí vận hành hệ thống điện vào các thời điểm phụ tải cao. Đây là giá trị mà các mô hình tài chính dự án khó phản ánh, nhưng lại có ý nghĩa rất lớn đối với vận hành hệ thống điện.

Phải làm rõ giá trị kinh tế BESS mang lại

Theo ông Hoạch, từ góc độ của đơn vị mua điện và bán lại cho khách hàng, EVN có trách nhiệm cân nhắc mọi yếu tố có thể làm tăng chi phí cung cấp điện cho nền kinh tế.

Nếu một dự án điện mặt trời kết hợp BESS được hưởng mức giá phát điện cao hơn, nhưng những giá trị mà hệ thống điện nhận được không rõ ràng, hoặc không thể lượng hóa, thì phần chi phí đó cuối cùng vẫn sẽ được phân bổ cho khách hàng thông qua giá điện.

Trong khi đó, Việt Nam chưa có cơ chế thị trường hoàn chỉnh cho các chi phí dịch vụ mà BESS có thể cung cấp như điều tần, điều áp, dự phòng công suất, hay cân bằng hệ thống. Điều này dẫn tới một thực tế là phần lớn chi phí đầu tư lưu trữ hiện nay chỉ có thể được thu hồi thông qua giá bán điện.

Vì vậy, việc EVN yêu cầu làm rõ giá trị kinh tế của BESS trước khi xây dựng khung giá phát điện là một yêu cầu có cơ sở cả về kỹ thuật lẫn kinh tế.

Vị chuyên gia nhấn mạnh, nếu nhìn ở cấp độ dự án, việc bổ sung pin lưu trữ có thể làm tăng chi phí đầu tư. Song, với hệ thống điện quốc gia, pin lưu trữ có thể giúp giảm chi phí vận hành, giảm nhu cầu đầu tư nguồn điện phủ đỉnh và nâng cao khả năng tích hợp năng lượng tái tạo.

Ông Hoạch lý giải, chi phí đầu tư BESS phát sinh ở cấp độ dự án nhưng lợi ích lại được lan tỏa cho toàn hệ thống điện. Vì vậy, cần có cơ chế lượng hóa và phân bổ hợp lý giá trị mà công nghệ này mang lại. Do đó, kiến nghị của EVN thực chất là yêu cầu xây dựng cơ sở kinh tế đủ rõ ràng trước khi chuyển các chi phí lưu trữ thành giá điện mà hệ thống phải chi trả.

Theo vị chuyên gia này, bài toán không nằm ở việc có phát triển BESS hay không, mà ở cách định giá đúng giá trị mà công nghệ này mang lại cho hệ thống điện. Đây sẽ là một trong những vấn đề trung tâm của quá trình chuyển dịch năng lượng trong những thập niên tới.

Nhìn chung, BESS có thể giải quyết điểm yếu của điện mặt trời nhưng không miễn phí. Nếu không có cơ chế xác định rõ giá trị kinh tế mà công nghệ này mang lại, hệ thống điện có nguy cơ phải trả thêm tiền cho một giải pháp mà hiệu quả vẫn còn gây nhiều tranh luận.

Tâm An