Phát triển điện mặt trời mái nhà: Khơi thông nguồn lực cho an ninh năng lượng

EVNHANOI khuyến nghị khách hàng sử dụng điện tiết kiệm. Ảnh: EVNHANOI

Khơi thông nguồn lực từ người dân và doanh nghiệp

Những tháng đầu năm 2026, nhu cầu sử dụng điện trên cả nước liên tục lập các mốc kỷ lục mới. Đặc biệt, khu vực miền Bắc ghi nhận nhiều thời điểm phụ tải tăng cao trong các đợt nắng nóng kéo dài cuối tháng 5. Trong khi đó, các chuyên gia khí tượng nhận định hiện tượng El Nino có khả năng quay trở lại từ tháng 6, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong các giai đoạn cao điểm.

Trong bối cảnh đó, phát triển điện mặt trời mái nhà đang được đánh giá là một trong những giải pháp hiệu quả để bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm áp lực cho hệ thống truyền tải và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng.

Tại tọa đàm “Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026”, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, cho rằng nhu cầu phát triển điện mặt trời mái nhà hiện nay là hết sức cấp thiết. Theo ông, mô hình này mang lại lợi ích đồng thời cho cả hệ thống điện quốc gia và người sử dụng điện.

Đối với hệ thống điện, điện mặt trời mái nhà giúp giảm nhu cầu truyền tải điện đường dài, giảm áp lực lên lưới điện tại từng khu vực và hỗ trợ đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao vào các khung giờ cao điểm. Đặc biệt, nếu các doanh nghiệp tại miền Trung và miền Nam đẩy mạnh đầu tư điện mặt trời mái nhà, các địa phương sẽ có thêm nguồn điện tại chỗ, góp phần giảm tải cho hệ thống truyền tải liên miền và tạo điều kiện hỗ trợ cung ứng điện cho miền Bắc trong những thời điểm cần thiết.

Ở góc độ doanh nghiệp và người dân, hiệu quả kinh tế của mô hình này ngày càng rõ nét. Thời điểm hệ thống điện mặt trời đạt hiệu suất phát điện cao nhất cũng là lúc nhu cầu sử dụng điện cho làm mát, điều hòa không khí tăng mạnh. Sự đồng bộ này giúp giảm đáng kể lượng điện mua từ lưới quốc gia. Bên cạnh đó, việc lắp đặt các tấm pin trên mái còn góp phần giảm nhiệt độ bề mặt mái nhà từ 2-3 độ C, qua đó giảm công suất tiêu thụ của các thiết bị làm mát.

Theo ông Hà Đăng Sơn, nếu các cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng tự sản xuất, tự tiêu thụ tiếp tục được hoàn thiện, người dân và doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể chi phí điện năng. Đối với doanh nghiệp sản xuất, đây còn là giải pháp chiến lược giúp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã chủ động tận dụng lợi thế này. Central Retail Việt Nam, đơn vị sở hữu hệ thống GO!, Tops Market và LanChi Mart cho biết, đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại 32 siêu thị và đại siêu thị trên toàn quốc, giúp giảm bình quân khoảng 14% lượng điện tiêu thụ. Riêng năm 2025, việc mở rộng điện mặt trời áp mái cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đã giúp doanh nghiệp cắt giảm hơn 36.000 tấn CO₂ tương đương.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân – Giám đốc Truyền thông Tập đoàn Central Retail Việt Nam, chiến lược phủ xanh hệ thống trung tâm thương mại bằng năng lượng mặt trời không chỉ góp phần giảm phụ thuộc vào điện lưới quốc gia mà còn khẳng định cam kết phát triển bền vững của doanh nghiệp trong dài hạn.

Đồng bộ giải pháp để bảo đảm an ninh năng lượng

Cùng với phát triển điện mặt trời mái nhà, thực hành tiết kiệm điện đang được xác định là giải pháp mang tính chiến lược nhằm bảo đảm an toàn vận hành hệ thống điện quốc gia.

Theo ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), thời gian qua Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới. Một trong những điểm đáng chú ý là cho phép bán phần điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà vào lưới điện quốc gia.

Hiện Bộ Công Thương đang tiếp tục rà soát, đề xuất sửa đổi một số quy định nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ. Đồng thời, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng được mở rộng khi ngưỡng tham gia của khách hàng sử dụng điện lớn được điều chỉnh từ 200.000kWh/tháng xuống còn 20.000kWh/tháng. Điều này mở ra cơ hội cho nhiều doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tham gia thị trường điện xanh.

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, ngành điện cũng đang đẩy mạnh thực hiện các giải pháp tiết kiệm điện trên phạm vi toàn quốc.

Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, EVN đã đưa chỉ tiêu tiết kiệm điện vào kế hoạch công tác hằng năm của các đơn vị thành viên và gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm của người đứng đầu. Đối với khách hàng, tập đoàn tăng cường tuyên truyền, tư vấn các giải pháp sử dụng điện hiệu quả, đồng thời ứng dụng công nghệ số để theo dõi và cảnh báo sớm các trường hợp có mức tiêu thụ điện tăng bất thường.

Đáng chú ý, EVN hiện đang phục vụ hơn 32 triệu khách hàng và chiếm trên 90% thị phần điện năng cả nước. Việc thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm trong cộng đồng vì thế có ý nghĩa rất lớn đối với mục tiêu giảm phụ tải đỉnh và hạn chế huy động các nguồn điện có chi phí cao.

Thực tiễn cho thấy, bảo đảm cung ứng điện không còn là nhiệm vụ riêng của ngành điện mà đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Khi các rào cản về cơ chế tiếp tục được tháo gỡ, điện mặt trời mái nhà và các giải pháp tiết kiệm điện sẽ trở thành nguồn lực quan trọng góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh và củng cố vững chắc an ninh năng lượng trong dài hạn.

Thanh Hiền