Nghị quyết số 10-NQ/TW: Mở lối cho dòng vốn FDI chất lượng cao

FDI - công cụ nâng cấp nền kinh tế

Gần bốn thập niên mở cửa đã chứng minh FDI là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng. Khu vực này hiện đóng góp khoảng 20% GDP, hơn 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

Nhưng khi nền kinh tế bước sang một giai đoạn phát triển mới, những thước đo cũ cũng dần bộc lộ giới hạn. Một dự án tỷ USD chưa chắc tạo ra nhiều giá trị gia tăng trong nước. Một nhà máy xuất khẩu quy mô lớn chưa chắc kéo được doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng. Một khu công nghiệp được lấp đầy cũng chưa đồng nghĩa với phát triển bền vững. Đó là lý do Nghị quyết 10 không còn đặt trọng tâm vào việc thu hút càng nhiều vốn càng tốt, mà hướng tới xây dựng nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia, lấy chất lượng, hiệu quả và năng lực lan tỏa làm thước đo.

“Nếu trước đây, FDI là nguồn lực bổ sung cho tăng trưởng thì hiện nay, FDI được xem là công cụ để nâng cấp nền kinh tế. Điều Việt Nam cần không chỉ là thêm vốn đầu tư mà là thêm công nghệ, thêm năng lực quản trị, thêm khả năng đổi mới sáng tạo và thêm vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu” - Luật sư Nguyễn Hồng Chung, chuyên gia chính sách đầu tư, nhận định.

Tư duy ấy được thể hiện trong Nghị quyết: Giai đoạn 2026–2030, thu hút vốn đầu tư nước ngoài đăng ký khoảng 200-300 tỷ USD (40-50 tỷ USD/năm); vốn thực hiện khoảng 150-200 tỷ USD (30-40 tỷ USD/năm). 75% vốn đến từ các nền kinh tế phát triển. Tăng 30% số lượng tập đoàn thuộc danh sách Fortune 500 hiện diện tại Việt Nam. Thu hút ít nhất 3 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở văn phòng và trung tâm R&D tại Việt Nam.

Theo ông Lê Hữu Quang Huy - nguyên Vụ trưởng, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư miền Trung, điểm khác biệt của Nghị quyết là chuyển từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang tiếp cận theo chuỗi giá trị, cụm ngành và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, lần đầu tiên, doanh nghiệp Việt Nam được đặt vào trung tâm của chiến lược FDI. Mục tiêu không chỉ là thu hút nhà đầu tư nước ngoài, mà còn nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ, từng bước hình thành lực lượng doanh nghiệp nội địa đủ sức tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bước chuyển trong tư duy ưu đãi, xúc tiến đầu tư

Trong nhiều năm, ưu đãi thuế, đất đai hay chi phí lao động thấp là những lợi thế quan trọng để cạnh tranh thu hút đầu tư. Nhưng thế giới đã thay đổi. Thuế tối thiểu toàn cầu đang làm giảm hiệu quả của các chính sách ưu đãi truyền thống. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng số, năng lượng xanh và môi trường kinh doanh ổn định.

Bởi vậy, một trong những điểm đột phá của Nghị quyết 10 là chuyển từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả thực hiện cam kết. “Nhà nước không còn chủ yếu ưu đãi dựa trên những gì doanh nghiệp hứa sẽ làm, mà dựa trên những gì doanh nghiệp thực sự tạo ra” - TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, thành viên Nhóm Tư vấn của Thủ tướng Chính phủ, đánh giá.

Nói cách khác, dòng vốn sẽ được đánh giá không phải bởi quy mô đăng ký mà bởi mức độ chuyển giao công nghệ, đầu tư cho R&D, đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp nội địa hay đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng xanh.

Cùng với việc thay đổi tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, Nghị quyết cũng tạo ra bước chuyển đáng chú ý trong tư duy xúc tiến đầu tư. Nếu trước đây, nhiều địa phương chủ yếu quảng bá tiềm năng và chờ nhà đầu tư tìm đến thì nay, cách tiếp cận được thay bằng tư duy chủ động và có mục tiêu rõ ràng hơn.

Ông Lê Hữu Quang Huy nhận định, đây là bước chuyển từ tư duy “chờ đợi nhà đầu tư” sang chủ động “săn đón đại bàng” FDI. Việc xúc tiến đầu tư sẽ dựa trên dữ liệu, hướng tới các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu, các định chế tài chính lớn và các quỹ đầu tư chiến lược thay vì dàn trải như trước.

Một điểm mới khác là coi trọng “xúc tiến đầu tư tại chỗ” - đồng hành cùng các nhà đầu tư đang hiện diện tại Việt Nam, tháo gỡ khó khăn và tạo điều kiện để họ tiếp tục mở rộng hoạt động. “Đây là giải pháp tạo niềm tin thực tế nhất cho thu hút FDI toàn cầu” - ông Huy dẫn chứng.

Kiến tạo hệ sinh thái để đón những “đại bàng” công nghệ

Nếu Nghị quyết 10 xác lập đích đến, thì câu hỏi đặt ra là làm thế nào để hiện thực hóa khát vọng đó. Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, trong cuộc cạnh tranh thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu, điều các nhà đầu tư tìm kiếm là một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để họ đặt tương lai lâu dài. Sức hấp dẫn thực sự của Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ được quyết định bởi chất lượng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

“Muốn thu hút các 'đại bàng' công nghệ, Việt Nam phải chuyển từ tư duy ưu đãi đầu tư sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đẳng cấp quốc tế. Chính hệ sinh thái đó sẽ là yếu tố quyết định nơi các tập đoàn công nghệ lựa chọn đặt tương lai của mình” - ông Dũng nhận định.

Cũng theo ông Dũng, Việt Nam cần tập trung vào 3 đột phá: Thể chế đủ linh hoạt cho đổi mới sáng tạo; nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng các ngành công nghệ tương lai; và cơ chế hỗ trợ nghiên cứu - phát triển, hạ tầng dữ liệu, trung tâm R&D theo chuẩn quốc tế. “Trong lĩnh vực công nghệ, tốc độ đôi khi quan trọng không kém ưu đãi” - ông Dũng nhấn mạnh.

Cùng với đó là yêu cầu đổi mới phương thức quản lý đầu tư theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu. Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết 10 là cơ chế hậu kiểm và thu hồi ưu đãi đối với những trường hợp không thực hiện đúng cam kết đầu tư.

Để cơ chế này vận hành hiệu quả, ông Dũng cho rằng, các cam kết về tỷ lệ nội địa hóa, đầu tư cho R&D, đào tạo nhân lực hay chuyển giao công nghệ cần được lượng hóa ngay từ đầu và theo dõi bằng hệ thống dữ liệu liên thông giữa các cơ quan quản lý. Khi mọi cam kết đều có thể đo lường và giám sát minh bạch, môi trường đầu tư sẽ trở nên ổn định, công bằng và dễ dự báo hơn đối với các nhà đầu tư dài hạn./.

HỒNG ANH