Đề xuất nghỉ 'Ngày Văn hóa' hưởng nguyên lương: Cần chọn đúng 'công cụ pháp lý' để tránh xung đột

Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá nhằm phát triển văn hóa Việt Nam

Sáng 20/4, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã thay mặt Chính phủ trình bày tờ trình dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó, nội dung trên được xác định là 1 trong số 10 nhóm chính sách lớn, mang tính định hướng lâu dài nhằm nâng tầm vị thế văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước.

Không nên "gộp" 2 chính sách khác bản chất

Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cơ bản thống nhất với đề xuất xác lập ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam. Đồng thời, cơ quan thẩm tra cũng đồng thuận với chủ trương cho người lao động nghỉ làm và hưởng nguyên lương.

Tuy nhiên, theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh, quy định về nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương là vấn đề thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật lao động. Trong khi đó, theo chương trình xây dựng luật, Quốc hội dự kiến sẽ xem xét sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động vào kỳ họp tháng 10 tới.

Từ đó, Ủy ban đề xuất nên đưa nội dung này vào Bộ luật Lao động để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh việc ban hành các quy định có thể chồng chéo hoặc tạo ra ngoại lệ ngoài luật.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ nhiều đại biểu khi thảo luận tại tổ.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) khẳng định việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam là cần thiết, có ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc, góp phần tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc và nâng cao nhận thức toàn xã hội.

Tuy vậy, đại biểu Việt Nga nhấn mạnh, cần lựa chọn đúng "công cụ pháp lý" khi thể chế hóa chủ trương này.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) phát biểu tại tổ

Bà Việt Nga phân tích, việc xác lập một ngày kỷ niệm thuộc lĩnh vực chính sách văn hóa, trong khi quy định nghỉ làm và hưởng nguyên lương lại là nội dung thuộc pháp luật lao động. 2 vấn đề này có bản chất khác nhau, do đó không nên gộp chung trong cùng một nghị quyết.

Đại biểu Việt Nga cũng lưu ý rằng hiện nay, các chế độ nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương đã được quy định tập trung trong Bộ luật Lao động năm 2019. Nếu bổ sung thêm 1 ngày nghỉ thông qua nghị quyết chuyên đề thì sẽ tạo ra một ngoại lệ ngoài luật, tiềm ẩn nguy cơ làm phân mảnh hệ thống pháp luật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tính minh bạch mà còn có thể tác động đến sự ổn định lâu dài của chính sách.

Cân nhắc tác động kinh tế - xã hội

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, chính sách mở rộng quyền lợi cho người lao động nhưng đồng thời cũng làm phát sinh nghĩa vụ chi trả đối với người sử dụng lao động.

Do đó, cần có đánh giá toàn diện về tác động kinh tế - xã hội, bao gồm ảnh hưởng đến năng suất lao động, chi phí của doanh nghiệp, cũng như sức cạnh tranh của nền kinh tế. "Đây là vấn đề lớn, cần được xem xét trong tổng thể chính sách lao động - việc làm, thay vì đưa vào một nghị quyết mang tính định hướng", đại biểu Việt Nga nhấn mạnh.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đề nghị làm rõ căn cứ nào để ấn định mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa. Theo đại biểu Ngọc Sơn, đây đều là những chính sách có thể phát sinh nguồn lực tài chính đáng kể, do đó cần làm rõ căn cứ xác định, khả năng cân đối ngân sách cũng như tác động đến các lĩnh vực khác.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường

"Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc dành tối thiểu 2% ngân sách cho văn hóa là một cam kết lớn, cần có đánh giá kỹ lưỡng về tính khả thi", đại biểu Ngọc Sơn nêu.

Bên cạnh đó, việc phân bổ nguồn lực giữa trung ương và địa phương, cũng như cơ chế huy động xã hội hóa, cũng cần được tính toán cụ thể để đảm bảo hiệu quả.

Liên quan đến đề xuất thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình hợp tác công - tư (PPP), vận hành tương tự quỹ đầu tư mạo hiểm, theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thường gắn với lĩnh vực có rủi ro cao như khoa học công nghệ. Trong khi đó, lĩnh vực văn hóa có đặc thù riêng, cần cân nhắc kỹ về mức độ phù hợp.

Đại biểu Ngọc Sơn đặt ra hàng loạt câu hỏi liên quan đến cơ chế tổ chức, quản trị, phương thức huy động vốn, tỷ lệ tham gia của Nhà nước và khu vực tư nhân, cũng như nguyên tắc phân chia rủi ro.

Đặc biệt, cần làm rõ cơ chế kiểm soát thất thoát, xung đột lợi ích và lý do lựa chọn thời gian thí điểm lên tới 10 năm.

"Với một mô hình mới, phạm vi tác động lớn, việc thí điểm trong thời gian dài cần được cân nhắc để đảm bảo có thể kịp thời điều chỉnh khi phát sinh vấn đề", đại biểu Ngọc Sơn lưu ý.

Cần cơ chế vượt trội để thu hút khu vực tư nhân

Ở góc độ khác, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (đoàn Hà Nội) cho rằng, dự thảo nghị quyết dù đã đưa ra nhiều chính sách ưu đãi nhưng vẫn chưa thực sự tạo được đột phá, đặc biệt trong việc thu hút khu vực tư nhân.

Theo đại biểu, phát triển văn hóa không chỉ dừng lại ở các thiết chế công lập mà cần tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn.

"Thực tế cho thấy, nếu có cơ chế phù hợp, văn hóa hoàn toàn có thể trở thành nguồn thu cho ngân sách, không chỉ là lĩnh vực tiêu dùng ngân sách", đại biểu Thu Dung nhận định.

Tuy nhiên, dự thảo hiện vẫn tập trung nhiều vào khu vực công, trong khi các cơ chế khuyến khích tư nhân chưa đủ rõ ràng và linh hoạt.

Đại biểu Thu Dung đề xuất cần xây dựng các cơ chế đặc thù vượt trội, tạo không gian cho doanh nghiệp, tổ chức xã hội chủ động thiết kế các chương trình nghệ thuật, sự kiện văn hóa mang tầm vóc lớn, đậm bản sắc dân tộc.

Về chính sách thuế, mặc dù việc miễn thuế 2 năm đầu và giảm 50% trong 4 năm tiếp theo là ưu đãi đáng kể nhưng theo đại biểu Thu Dung, cần kết hợp với các cơ chế cho phép doanh nghiệp chủ động tạo nguồn thu, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư.

Hải Yến