Kiến trúc là cơ sở cho lĩnh vực nghệ thuật khác thăng hoa, cần cơ chế đột phá phát triển

Cần nhận diện đúng vai trò kiến trúc

Sáng 20/4, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) khẳng định, việc thông qua dự thảo nghị quyết rất cần thiết, cấp bách, tác động trực tiếp, sát sườn đến trăm triệu người dân cả nước.

Đại biểu Vũ Văn Tiến phát biểu tại tổ. Ảnh: Trang Trần.

Theo đại biểu, Quyết định số 1755/QĐ-TTg năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đã xác định đủ 12 ngành công nghiệp văn hóa theo thứ tự chung của thế giới và UNESCO.

Tuy nhiên, Quyết định số 2486 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ chỉ xác định 10 ngành gồm điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và trò chơi giải trí; quảng cáo; thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hóa; thiết kế sáng tạo; truyền hình, phát thanh; xuất bản. Quyết định này thiếu vắng 2 lĩnh vực rất quan trọng, có vai trò nổi bật là kiến trúc và thời trang.

Theo đại biểu, nếu hiểu trong ngành thiết kế đã bao gồm kiến trúc và thời trang thì chưa đánh giá và thể hiện đúng tầm vóc, vai trò đóng góp quan trọng, nhất là việc phát huy bản sắc văn hóa của ngành kiến trúc. Bởi, ngành kiến trúc không chỉ có thiết kế mà còn nhiều nội dung khác như quy hoạch, nghiên cứu, kết nối sáng tạo.

Trao đổi thêm với Báo Xây dựng, đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết, trong lĩnh vực nghệ thuật, ngành kiến trúc rất quan trọng - ngành duy nhất thuộc lĩnh vực là loại hình văn hóa vật thể. Chính ngành này lại làm cơ sở cho các ngành khác phát triển, thăng hoa.

Ví dụ khi tham quan du lịch, di sản kiến trúc là văn hóa vật thể dẫn dắt; biểu diễn phải có nhà hát, trưng bày phải có bảo tàng, trải nghiệm phải có không gian kiến trúc cảnh quan... Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc bổ sung 2 lĩnh vực kiến trúc và thời trang vào dự thảo nghị quyết.

Ngoài ra, tại Điều 4 của dự thảo nghị quyết, đại biểu đề nghị bổ sung một mục hoặc trong quy hoạch phát triển đô thị, nông thôn, cần đưa yêu cầu quy hoạch phát triển văn hóa như yếu tố cốt lõi…

Theo ông Tiến, bản sắc chính là sợi dây kết nối sức hấp dẫn du lịch quan trọng. Người từ nước ngoài đến muốn trải nghiệm ở, vui chơi trong không gian đặc sắc Việt, kiều bào khao khát trở về nhờ những cảnh quan nặng nghĩa tình, mái nhà xưa.

Vấn đề cần tôn tạo - chấn hưng khung nền tảng văn hóa Việt Nam vững chắc thành "nền tảng, nguồn lực, trụ cột, hệ điều tiết" cho phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng miền, đô thị và nông thôn và toàn quốc là rất cần thiết, cấp bách.

Việc triển khai này cần đồng bộ, kết hợp có trọng tâm, trọng điểm với những giải pháp tổng thể như yêu cầu giữ gìn, phát huy, tiếp biến bản sắc văn hóa Việt tại đô thị, nông thôn, tại những khu vực đã có và khu vực sẽ tạo dựng mới.

"Nói một cách hình tượng là cần phục hồi, lưu giữ hồn Việt nơi đô thị cũ, không gian cũ, con phố cũ, làng cũ; tạo lập hồn cốt Việt nơi đô thị mới, không gian mới, phố mới, làng mới; gắn với con người văn hóa, sự vào cuộc của toàn cộng đồng, mọi nguồn lực, trong kỷ nguyên vươn mình, để đất nước hội nhập bền vững mà không hòa tan", đại biểu Vũ Văn Tiến chia sẻ.

Về cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa (Điều 4), đại biểu đề nghị ưu tiên cho tất cả ngành công nghiệp văn hóa, không nên chỉ ưu tiên cho những ngành như du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, trò chơi điện tử trên mạng.

Về chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, thể thao (Điều 7), đại biểu băn khoăn hiện chỉ ưu tiên nghệ sĩ thuộc lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, còn những ngành sáng tạo như nhà văn, kiến trúc sư, họa sĩ, nhà điêu khắc, nhiếp ảnh gia... thì sao? Do đó, cần ưu tiên cả những người làm sáng tác, sáng tạo.

Trao thẩm quyền cho Chính phủ quyết những vấn đề vượt trội

Phát biểu tại tổ Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh làm rõ một số băn khoăn của đại biểu.

Một trong những nội dung được Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh là cơ chế chính sách mang tính cốt lõi của nghị quyết. Theo đó, nghị quyết không chỉ đưa ra những quy định cụ thể mà quan trọng hơn là trao thẩm quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định những vấn đề mang tính vượt trội, thậm chí khác với quy định hiện hành, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tại tổ Hà Nội. Ảnh: Trần Huấn.

Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời, vừa đặt ra yêu cầu trách nhiệm cao đối với Chính phủ trong quá trình thực thi, đồng thời vẫn chịu sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội. Đây được xem là điểm đột phá, tạo "không gian chính sách" cần thiết để xử lý những vấn đề phát sinh nhanh, phức tạp trong lĩnh vực văn hóa.

Ở các lĩnh vực cụ thể, dự thảo nghị quyết đã đề cập nhiều nội dung thiết thực. Đối với bảo tồn văn hóa truyền thống, lần đầu tiên một số quy định mới được đưa vào nhằm tháo gỡ vướng mắc kéo dài. Về chế độ đãi ngộ nghệ sĩ, nghệ nhân, dự thảo đề xuất tăng mức phụ cấp luyện tập, bồi dưỡng.

Trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, mục tiêu đóng góp 10% GDP được xác định rõ, đi kèm định hướng tập trung những ngành có lợi thế như điện ảnh, du lịch văn hóa, du lịch di sản. Đây là bước đi quan trọng trong bối cảnh công nghiệp văn hóa của Việt Nam vẫn còn non trẻ, chưa có hệ thống luật và chiến lược phát triển hoàn chỉnh.

Bên cạnh đó, cơ chế đặt hàng và khoán chi được đề xuất nhằm khuyến khích sáng tạo tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị cao, hướng tới những công trình "để đời". Đồng thời, việc hình thành các quỹ văn hóa, quỹ đầu tư mạo hiểm cũng được đặt ra theo tinh thần Nghị quyết 80, nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa, tạo nền tảng huy động nguồn lực ngoài ngân sách Nhà nước.

Trang Trần