Làm rõ mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển

Sáng 20/4, Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam; dự thảo Nghị quyết về thực hiện thí điểm chế định luật sư công; dự thảo Nghị quyết về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương.

Tăng cường hỗ trợ đào tạo, truyền dạy trong các đơn vị nghệ thuật truyền thống

Khẳng định sự cần thiết ban hành dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam, các đại biểu nhấn mạnh, đây là một bước đi rất quan trọng nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, đúng với tinh thần “văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Từ thực tiễn công tác tại Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh, ĐBQH Nguyễn Thị Quý (Bắc Ninh) nêu rõ, trong khi các chính sách phát triển công nghiệp văn hóa được quy định khá cụ thể, có thể đo lường thì các nội dung liên quan đến bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống vẫn còn mang tính định hướng, định tính. Đây là vấn đề cần được cân nhắc. Bởi, những lĩnh vực “đo được bằng con số” thường dễ được ưu tiên nguồn lực, trong khi những giá trị nền tảng, lâu bền như di sản, nghệ thuật truyền thống lại khó lượng hóa nên dễ bị lép vế.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Quý (Bắc Ninh) phát biểu

Đại biểu đề nghị, nghiên cứu bổ sung một số nội dung theo hướng xem xét quy định tỷ lệ hoặc nguyên tắc phân bổ nguồn lực tối thiểu cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Cùng với đó, xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả trong lĩnh vực văn hóa truyền thống, không chỉ dựa trên doanh thu mà còn dựa trên mức độ lan tỏa, số lượng người tham gia, khả năng truyền dạy; tiếp tục hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân, nghệ sĩ.

Đại biểu cũng cho rằng, cần làm rõ mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Theo đó, bảo tồn không thể tách rời phát triển, nếu di sản không được đưa vào đời sống đương đại, không có “đầu ra” thì rất khó để tồn tại bền vững.

Các đại biểu tham dự phiên họp tại Tổ 8

Đồng tình với định hướng của dự thảo Nghị quyết là gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, tuy nhiên, đại biểu đề nghị, cần có cơ chế cụ thể hơn để đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống tham gia sâu hơn vào thị trường văn hóa; hỗ trợ xây dựng sản phẩm văn hóa từ chất liệu truyền thống; khuyến khích sáng tạo trên nền tảng di sản, nhưng vẫn bảo đảm giữ gìn giá trị cốt lõi. Nói cách khác, cần có giải pháp để biến di sản thành tài sản, nhưng không làm mất đi bản sắc của di sản.

Lưu ý, với lĩnh vực nghệ thuật truyền thống, đặc thù là quá trình đào tạo, thu nhập không cao, môi trường làm việc còn nhiều khó khăn, nên rất cần những chính sách mạnh mẽ và ổn định hơn nữa để giữ chân và thu hút người trẻ, do vậy, đại biểu Nguyễn Thị Quý đề xuất, tăng cường hỗ trợ đào tạo, truyền dạy trong các đơn vị nghệ thuật truyền thống; có cơ chế khuyến khích hơn nữa đối với học sinh, sinh viên theo học các môn nghệ thuật dân tộc, quan tâm hơn nữa đến đời sống của nghệ nhân, nhất là ở cơ sở.

Tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với tôn vinh hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới

Tại mục 5, Điều 7, dự thảo Nghị quyết có quy định: “Chính quyền địa phương cấp tỉnh bố trí ngân sách huy động nguồn lực xã hội để đãi ngộ, hỗ trợ nghệ nhân, nghệ sĩ sáng tạo, thực hành truyền dạy văn hóa nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống tại địa phương và tham gia quảng bá văn hóa Việt Nam ra nước ngoài”.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Mỹ Hạnh (Cà Mau) phát biểu

ĐBQH Nguyễn Thị Mỹ Hạnh (Cà Mau) đánh giá cao quy định nêu trên đã bao gồm đầy đủ các thành tố từ nguồn lực xã hội, ngân sách nhà nước, thế hệ truyền dạy, giữ gìn nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống, mang văn hóa đó quảng bá ra nước ngoài. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung thêm một đối tượng, đó là: “Chính quyền địa phương cấp tỉnh bố trí ngân sách huy động nguồn lực xã hội để đãi ngộ, hỗ trợ nghệ nhân, học viên tài năng, năng khiếu nghệ thuật…”

Đại biểu cho biết, ngoài những đối tượng được đãi ngộ như nghệ nhân, những người đi trước hành nghề, cần có chính sách đãi ngộ cho những học viên có hoàn cảnh khó khăn.

“Ở các tỉnh có nghệ thuật đờn ca tài tử, các em rất yêu nghề, có năng khiếu nghệ thuật muốn tham gia mà không có điều kiện, việc quy định ngay trong dự thảo Nghị quyết sẽ tạo cơ hội và có chính sách hỗ trợ các học viên”, đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đề xuất.

Tại khoản a, mục 2, Điều 8, dự thảo Nghị quyết quy định: Ngân sách nhà nước bảo đảm chi theo các phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cho các hoạt động sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa đối với một số hoạt động sáng tạo sản phẩm văn hóa nhằm bảo tồn phát huy giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống, phục vụ đối tượng yếu thế vùng biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn hoặc sản xuất phim, chương trình nghệ thuật biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị quốc gia, bộ, ngành và địa phương.

Đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đề nghị bổ sung thêm cụm từ “vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện khó khăn”. Theo đó, Ngân sách nhà nước bảo đảm chi theo các phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cho các hoạt động sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa đối với một số hoạt động sáng tạo sản phẩm văn hóa nhằm bảo tồn phát huy giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống, phục vụ đối tượng yếu thế vùng biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn hoặc sản xuất phim, chương trình nghệ thuật biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị quốc gia, bộ, ngành và địa phương.

“Quy định như trên nhằm bảo đảm hài hòa giữa các vùng, miền cũng như địa bàn, bảo đảm các đối tượng đều được hưởng chính sách của nhà nước như nhau”, đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh nhấn mạnh.

Dự thảo Nghị quyết nêu rõ, Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hàng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước. ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) đề nghị làm rõ lộ trình từ nay đến năm 2035 và đến năm 2045 sẽ từng bước nâng mức chi.

Đại biểu Quốc hội Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) phát biểu

Đại biểu cũng cho rằng, 2% là mức tối thiểu, nếu không có tiêu chí làm cơ sở cho việc phân bổ, giám sát, tổ chức triển khai thực hiện, thì khó tổng hợp được chi cho văn hóa thế nào là 2%. Do vậy, cần làm rõ tiêu chí để thực hiện.

Đại biểu cũng đề nghị, cần tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam và quy định việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với tôn vinh hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới và nâng cao nhận thức của xã hội về văn hóa trong phát triển của đất nước.

Về cơ chế thu hút chính sách và nguồn lực phát triển văn hóa tại Điều 4 và Điều 5, dự thảo Nghị quyết, đại biểu đề nghị cần tiếp tục rà soát để tạo tính đột phá, nhưng phải khả thi, minh bạch và thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho rằng, cần có cơ chế rõ nét hơn về thu hút nguồn lực trong bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống. Hiện chúng ta đang thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó chú trọng phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc. Cần phải có chính sách đặc thù, vì dù chúng ta đã có quy định nhưng tiếp cận nguồn lực vừa qua vẫn còn khó khăn.

Tin: H.Ngọc; Ảnh: Lâm Hiển