ĐBQH: 'Người đã từng phạm tội hiếp dâm, giao cấu với trẻ em dưới 16 tuổi không thể cho nhận con nuôi'

Sáng 19/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). 

Đánh giá cụ thể điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở

Phát biểu gợi ý thảo luận, Bí thư Thành uỷ Quảng Ninh Quản Minh Cường cho rằng, dự thảo luật bổ sung một số đối tượng cấm nhận con nuôi là đúng. Đặc biệt với những đối tượng đã từng phạm tội hiếp dâm, giao cấu với trẻ em dưới 16 tuổi… thì không thể cho nhận làm con nuôi được. "Thực tế này ít xảy ra nhưng nên cấm vì bản chất nhân đạo", ông nói.

Đối với một số trường hợp quy định trẻ em bị bỏ rơi, một số trẻ em bị mua bán trục lợi làm con nuôi đang là câu chuyện phức tạp. Ông cho rằng, nhiều trường hợp trẻ em bị bỏ rơi ở các bệnh viện, trạm xá, các chùa hoặc ở những khu công nghiệp, ký túc xá… rất thương tâm.

"Do đó, cũng phải có quy định thế nào để bảo vệ trẻ em trong trường hợp này. Và có một chế định thế nào để tổ chức nào nhận nuôi những cháu này tránh tự phát và lạm dụng", Bí thư Thành uỷ Quảng Ninh Quản Minh Cường nêu.

Bí thư Thành uỷ Quảng Ninh Quản Minh Cường (Ảnh: Media Quốc hội).

Ông cũng lưu ý đến trường hợp người nước ngoài nhận con nuôi ở Việt Nam nhằm tránh việc lợi dụng nhận nuôi con nuôi để buôn bán người bất hợp pháp. Hoặc đưa vào một môi trường không được đảm bảo điều kiện để cho các cháu phát triển toàn diện.

Tham gia góp ý kiến về các hành vi bị nghiêm cấm, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Tp.Quảng Ninh) cho biết, dự thảo luật đã liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm như mua bán trẻ em, trục lợi, giả mạo giấy tờ, môi giới trên mạng… Song trong toàn bộ dự thảo chưa có quy định về việc xử lý đối với người nhận nuôi con nuôi, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hành vi vi phạm đến mức bị xử lý hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc phải bồi thường thiệt hại.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (Ảnh: Media Quốc hội).

Do đó, theo đại biểu cần phải có chế tài hoặc những quy định về việc xử lý này, có dẫn chiếu đối với các dự án luật khác, để bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về xử lý vi phạm và giao Chính phủ quy định chi tiết về việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực nuôi con nuôi, đảm bảo tính chặt chẽ.

Đối với quy định người nhận nuôi con nuôi phải có đủ điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở bảo đảm chăm sóc nuôi dưỡng con nuôi. Theo đại biểu đây là tiêu chí còn mang tính định tính. Đại biểu đề nghị làm rõ cách áp dụng điều kiện về chênh lệch tuổi đối với cặp vợ chồng, quy định cụ thể hơn về cách đánh giá điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở.

Rõ hành vi lợi dụng việc nuôi con nuôi để mua bán trẻ em

Đánh giá cao việc bổ sung quy định liên quan đến môi trường mạng trong hành vi bị nghiêm cấm, ĐBQH Đoàn Thị Lê An (đoàn Cao Bằng) cho rằng, đây là điểm tiến bộ và phù hợp với yêu cầu phòng ngừa hành vi lợi dụng công nghệ để mua bán, môi giới trẻ em.

Song nữ đại biểu cũng đề nghị làm rõ hành vi lợi dụng việc nuôi con nuôi để mua bán trẻ em. Theo đại biểu, mặc dù hành vi mua bán người cũng đã được điều chỉnh bởi pháp luật hình sự và pháp luật về phòng, chống mua bán người. Nhưng, trong lĩnh vực nuôi con nuôi cũng cần có quy định phòng ngừa trực tiếp.

ĐBQH Đoàn Thị Lê An (Ảnh: Hữu Thắng).

Về hành vi ép buộc, lừa dối cha mẹ đẻ đồng ý cho con làm con nuôi. Đại biểu cho rằng đây là cái nguy cơ có thể xảy ra đối với những gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhận thức pháp luật còn hạn chế.

Hành vi lợi dụng việc nuôi con nuôi để đưa trẻ em ra nước ngoài trái pháp luật. Đặc biệt tại các tỉnh, các địa bàn biên giới đại biểu cho rằng, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để phòng ngừa những hành vi lợi dụng thủ tục nuôi con nuôi nhằm thực hiện các mục đích trái pháp luật.

Do đó đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung làm rõ các hành vi: "Mua bán, môi giới, môi giới mua bán trẻ em dưới hình thức cho, nhận con nuôi. Cưỡng ép, đe dọa, lừa dối hoặc lợi dụng hoàn cảnh khó khăn, tình trạng lệ thuộc của cha, mẹ đẻ, người giám hộ để thực hiện việc cho trẻ em làm con nuôi trái pháp luật".

Đồng thời, bổ sung quy định cấm: "Lợi dụng việc nuôi con nuôi để đưa trẻ em ra nước ngoài trái pháp luật hoặc thực hiện hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em". Bên cạnh đó, rà soát để đảm bảo những quy định này không trùng lặp, không cần thiết với các hành vi đã được dự thảo điều chỉnh.

Đặt quyền lợi trẻ em vào trung tâm chính sách

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Tp.Đà Nẵng) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục cân nhắc quy định về chấm dứt việc nuôi con nuôi và hệ quả pháp lý của việc chấm dứt, bảo đảm tính chính đáng trong từng trường hợp. Theo đại biểu, cần phân định rõ thẩm quyền của Tòa án đối với việc hủy bỏ, chấm dứt việc nuôi con nuôi với các trường hợp thu hồi hoặc rút lại quyết định của cơ quan hành chính.

ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (Ảnh: Hữu Thắng).

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị quy định thống nhất, rõ ràng về thời điểm bàn giao trẻ cho cha mẹ nuôi và thời điểm giao quyết định pháp lý liên quan. Cách diễn đạt cần bảo đảm dễ hiểu, tránh gây nhầm lẫn giữa thời điểm quyết định được ký và thời điểm bàn giao trẻ, từ đó bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Cũng theo đại biểu, nhu cầu nhận con nuôi ngày càng lớn và cũng là lĩnh vực thường bị lạm dụng. Nêu thực tế việc người trẻ bây giờ ngại sinh hoặc vì nhiều lý do khác nhau nên không có con. Cũng có nhiều gia đình có hoàn cảnh đặc biệt nên trẻ cần một gia đình thay thế.

Song, ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng quy trình nhận con nuôi hiện nay còn mang tính tự phát, khi cha mẹ nuôi chủ động tìm kiếm, lựa chọn trẻ theo nhu cầu của mình, thay vì lấy lợi ích tốt nhất của trẻ làm trung tâm. Cách làm này tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp, từ tài chính đến động cơ, mục đích nhận con nuôi.

Do đó, đại biểu đề nghị luật hóa mô hình tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ con nuôi chuyên nghiệp, hoạt động phi lợi nhuận. Tổ chức này sẽ đảm nhận việc đánh giá điều kiện của trẻ và cha mẹ nuôi, tư vấn, hướng dẫn, ghép nối phù hợp và theo dõi quá trình chăm sóc trẻ sau khi nhận nuôi. Trong khi đó, cơ quan Nhà nước tập trung thực hiện chức năng quản lý và ra quyết định theo thẩm quyền.

Theo đại biểu, không nên giao toàn bộ việc ghép nối trẻ cho chính quyền địa phương cấp xã, phường bởi đây là công việc đòi hỏi chuyên môn, thời gian và quá trình theo dõi lâu dài. Việc thiết lập tổ chức trung gian chuyên nghiệp ngay trong luật sẽ góp phần bảo đảm quyền lợi tốt nhất của trẻ em và nâng cao hiệu quả công tác nuôi con nuôi.

ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc thấu đáo quy định về trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi.

Theo đại biểu, nếu việc nhận con nuôi đương nhiên chấm dứt toàn bộ quyền, nghĩa vụ giữa trẻ với cha mẹ đẻ thì có thể dẫn đến những hệ quả bất hợp lý. Bởi trong trường hợp cha mẹ đẻ ly hôn, cả hai vẫn còn sống và duy trì quan hệ chăm sóc con, việc cha dượng hoặc mẹ kế nhận trẻ làm con nuôi không nên mặc nhiên khiến quan hệ giữa trẻ với cha hoặc mẹ đẻ bị cắt đứt hoàn toàn, bao gồm cả quyền thăm nom.

Đại biểu cho rằng đây là tình huống pháp lý phức tạp, đòi hỏi phải hài hòa quyền, lợi ích của cha dượng, mẹ kế với quyền và mối quan hệ của trẻ với cha mẹ đẻ. Do đó, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu kỹ, bảo đảm hài hoà các vấn đề pháp lý và tình cảm giữa cha mẹ và con ruột.

Đồng thời, đại biểu cũng cho rằng cần thiết thường xuyên rà soát bảo đảm đủ điều kiện con nuôi được tìm gia đình thay thế; phòng chống lạm dụng thu các khoản tiền bất hợp pháp, sử dụng không đúng.

Hoàng Bích - Hữu Thắng