Đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ hệ quả pháp lý khi hủy bỏ, chấm dứt việc nuôi con nuôi

Phát biểu định hướng thảo luận, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em. Đồng chí đề nghị đại biểu tập trung góp ý về điều kiện nhận con nuôi trong phạm vi gia đình; căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo hoặc cha mẹ nuôi, con nuôi qua đời.

Quang cảnh thảo luận tại tổ của đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội sáng 19-10. Ảnh: Văn Tuyến

Từ thực tiễn Hà Nội, đồng chí đề nghị làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm giải quyết thủ tục nuôi con nuôi của từng cơ quan, từng cấp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm thống nhất với Luật Thủ đô sửa đổi năm 2026, tránh chồng chéo và tạo thuận lợi cho người dân.

Bảo đảm quyền thừa kế của con nuôi khi chấm dứt việc nuôi con nuôi

Quan tâm đến quy định hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, đại biểu Lưu Nam Tiến cho rằng, cần phân biệt việc hủy bỏ quyết định hành chính với xử lý quan hệ cha mẹ nuôi, con nuôi đã được xác lập. Trường hợp trẻ đã sống với cha mẹ nuôi nhiều năm, các quyền và nghĩa vụ về nhân thân, chăm sóc, nuôi dưỡng, tài sản và thừa kế đã phát sinh. Vì vậy, việc xác định quyết định không có hiệu lực kể từ thời điểm ban hành cần đi kèm cơ chế xử lý các hệ quả pháp lý.

Đại biểu Lưu Nam Tiến phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ bị bỏ rơi, chưa xác định được cha mẹ đẻ sau khi quyết định nuôi con nuôi bị hủy bỏ hoặc thu hồi; bổ sung nguyên tắc xử lý hệ quả pháp lý, phân biệt trường hợp trước và sau khi giao nhận con nuôi, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ.

Về căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi tại Điều 27, đại biểu Lưu Nam Tiến đề nghị làm rõ trường hợp người nhận con nuôi độc thân qua đời hoặc không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ. Đây nên là căn cứ để Tòa án xem xét, quyết định chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi, thay vì đương nhiên chấm dứt. Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về quyền thừa kế của con nuôi khi chấm dứt việc nuôi con nuôi, bảo đảm quyền này trong cả trường hợp cha mẹ nuôi là người độc thân và trường hợp cha mẹ nuôi là vợ chồng.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà tham gia thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Trần Thị Nhị Hà đề nghị bổ sung trường hợp người nhận con nuôi mắc bệnh hiểm nghèo, không còn khả năng chăm sóc trẻ; thống nhất khái niệm với Luật Trẻ em và các văn bản hướng dẫn. Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi khi người thân thích nhận trẻ làm con nuôi, đồng thời quy định quyền yêu cầu của Viện kiểm sát trong trường hợp không có chủ thể nào yêu cầu chấm dứt, nhằm bảo vệ lợi ích của trẻ.

Tăng thẩm định hoàn cảnh các trường hợp nhận con nuôi

Đại biểu Lê Kim Anh đề nghị rà soát đối tượng trẻ em được nhận làm con nuôi, xuất phát từ thực tế nhiều trẻ sống với ông, bà đã già yếu, gia đình khó khăn, cha mẹ không còn hoặc không thể trực tiếp chăm sóc. Đại biểu kiến nghị nghiên cứu bổ sung trẻ em di cư, trẻ em lánh nạn, tị nạn chưa xác định được cha mẹ và không có người chăm sóc trong thời gian dài vào diện có thể được nhận làm con nuôi.

Đại biểu Lê Kim Anh phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Về điều kiện của người nhận con nuôi, đại biểu đề nghị bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi đối với người có tiền sử bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, kể cả hành vi không hỗ trợ, can thiệp khi trẻ bị xâm hại.

Đại biểu cũng kiến nghị quy định cụ thể việc thẩm định cha mẹ nuôi, thay vì chỉ xét duyệt hồ sơ, giấy tờ hành chính; nghiên cứu lấy ý kiến cộng đồng dân cư, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Đồng thời, cần bổ sung trách nhiệm giám sát, sự tham gia của các tổ chức này trong quá trình thực hiện pháp luật về nuôi con nuôi.

Đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm phát biểu tại tổ. Ảnh: Văn Tuyến

Đối với việc lựa chọn cha mẹ nuôi, đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề nghị cụ thể hóa tiêu chí đánh giá điều kiện, khả năng nuôi dưỡng và mức độ phù hợp với nhu cầu, hoàn cảnh, giới tính, dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ của trẻ. Cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ trách nhiệm lập hồ sơ đánh giá, căn cứ lựa chọn, cơ chế kiểm tra và lưu trữ kết quả, bảo đảm công khai, minh bạch, hạn chế yếu tố chủ quan và phòng ngừa hành vi trục lợi.

Bảo đảm quyền biết nguồn gốc của trẻ

Đánh giá việc dự thảo ghi nhận quyền biết về nguồn gốc của con nuôi phù hợp với xu hướng tiến bộ của pháp luật quốc tế, đại biểu Trần Thị Nhị Hà đề nghị xác lập các nguyên tắc cơ bản về quyền này ngay trong luật, sau đó giao Chính phủ quy định chi tiết; đồng thời phân biệt trường hợp nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.

Với trường hợp có yếu tố nước ngoài, cần có cơ chế phối hợp giữa Bộ Tư pháp và các cơ quan đại diện nước ngoài để bảo đảm việc tiếp cận thông tin về nguồn gốc của con nuôi.

Các đại biểu đoàn Hà Nội tham gia phiên thảo luận sáng 19-10. Ảnh: Văn Tuyến

Về theo dõi tình hình phát triển của trẻ sau khi được nhận làm con nuôi, đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm nhấn mạnh thủ tục giao nhận chỉ là bước khởi đầu; điều quan trọng là trẻ được sống trong môi trường an toàn, được chăm sóc, học tập và phát triển đầy đủ.

Đặc biệt, với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, việc theo dõi gặp nhiều khó khăn do trẻ sinh sống ngoài lãnh thổ Việt Nam, đề nghị bổ sung cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý nhà nước về nuôi con nuôi, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cơ quan có thẩm quyền của nước tiếp nhận.

Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm xử lý khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, xâm hại, bỏ mặc hoặc không được chăm sóc phù hợp, bảo đảm cơ chế giám sát không chỉ dừng ở báo cáo mà còn có khả năng phát hiện, can thiệp và bảo vệ trẻ khi cần thiết.

Vân Hà - Văn Tuyến