Đại biểu kiến nghị siết quản lý đấu giá, hoàn thiện quy định hành nghề luật sư

Sáng 19/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận về các dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Luật Luật sư (sửa đổi) và Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), nhiều ý kiến đại biểu tập trung vào tính thống nhất của hệ thống pháp luật và bảo đảm quyền của các nhóm yếu thế.

Tổ 3 thảo luận về các dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Luật Luật sư (sửa đổi) và Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Nhiều ý kiến tập trung vào tính thống nhất của hệ thống pháp luật và bảo đảm quyền của các nhóm yếu thế.

Kiểm soát chặt đấu giá di vật, cổ vật

Góp ý dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) nêu, theo điểm d khoản 1 Điều 51, với tài sản không thuộc diện cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng, tổ chức hành nghề đấu giá có thể chỉ yêu cầu người có tài sản cam kết về quyền sở hữu, quyền sử dụng theo khoản 3 Điều 47.

Đại biểu cho rằng, thực tế nhiều tác phẩm của các họa sĩ nổi tiếng Việt Nam đang được bán đấu giá công khai ở nước ngoài, trong khi dự thảo luật và dự thảo văn bản hướng dẫn chưa dẫn chiếu đến pháp luật về Di sản văn hóa đối với di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Việc xử lý kết quả đấu giá tài sản chưa được phép giao dịch chỉ là biện pháp hậu kiểm, rất khó khắc phục khi hiện vật đã chuyển ra nước ngoài.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định: đấu giá di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia phải tuân thủ pháp luật về di sản văn hóa; tổ chức hành nghề đấu giá tài sản có trách nhiệm xác minh nguồn gốc hợp pháp của hiện vật trước khi đưa ra đấu giá; cân nhắc không áp dụng hình thức cam kết tại khoản 3 Điều 47 đối với nhóm tài sản này.

Đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh).

Cũng bàn về dự án luật này, đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh) đề nghị bổ sung hành vi bị nghiêm cấm: sử dụng công cụ tấn công mạng làm gián đoạn hoạt động hoặc sai lệch dữ liệu hệ thống đấu giá trực tuyến và Cổng Đấu giá tài sản quốc gia. Đại biểu đề nghị, loại trừ quyền sử dụng đất khỏi nhóm “quyền tài sản” tại điểm b khoản 1 Điều 24 để tránh chồng chéo thời hạn niêm yết; khôi phục khoảng cách tối thiểu giữa hai lần thông báo công khai (luật hiện hành quy định 2 ngày) để lần thông báo thứ hai không mang tính hình thức.

Với quy định bốc thăm chọn người trúng đấu giá khi không ai trả giá (khoản 7 Điều 28), đại biểu cho rằng, cách làm này không thể hiện bản chất cạnh tranh về giá. Đại biểu đề nghị, xác định trường hợp này là đấu giá không thành; để phòng ngừa thông đồng, người tham dự phiên mà không trả giá sẽ không được nhận lại tiền đặt trước.

Giữ chuẩn cử nhân luật, mở cửa cho người khuyết tật

Góp ý dự án Luật Luật sư (sửa đổi), đại biểu Bùi Xuân Hải (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) tán thành bổ sung tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị, tinh thần bảo vệ công lý, liêm chính, trung thực, nhưng không đồng tình việc cho phép người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật mà không có bằng cử nhân luật trở thành luật sư. 

Đại biểu Bùi Xuân Hải (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng).

Theo đại biểu, chương trình thạc sĩ luật hiện chỉ 45 đến 60 tín chỉ, trừ phần luận văn còn khoảng 30 tín chỉ kiến thức; người ngành khác chỉ cần học bổ sung 10 đến 20 tín chỉ là đủ điều kiện dự tuyển, trong khi cử nhân luật phải học tối thiểu 120 tín chỉ. Luận án tiến sĩ cũng chỉ đi sâu một chủ đề hẹp.

Dẫn chứng, mỗi năm có khoảng 20.000 sinh viên luật nhập học, nguồn cử nhân đủ đáp ứng nhu cầu, đại biểu đề xuất quy định “bằng cử nhân luật của Việt Nam hoặc văn bằng nước ngoài tương đương được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận”, nhằm thu hút người tốt nghiệp chương trình Juris Doctor (Tiến sĩ) tại Mỹ, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Về tổ chức xã hội nghề nghiệp (Điều 27, Điều 30), đại biểu cho rằng, việc kết nạp luật sư tập sự, đồng thời để đoàn luật sư, tổ chức hành nghề trở thành thành viên Liên đoàn Luật sư là mở rộng quá mức, chưa phù hợp bản chất tổ chức dành cho người hành nghề thực thụ. Với hơn 22.000 luật sư và hơn 6.000 tổ chức hành nghề, đại biểu đề nghị luật quy định rõ Bộ Tư pháp thống nhất quản lý nhà nước về luật sư, Sở Tư pháp chịu trách nhiệm tại địa phương; có thẩm quyền phê duyệt nhân sự lãnh đạo Liên đoàn và các đoàn luật sư, phê duyệt điều lệ, quy chế, quy tắc đạo đức nghề nghiệp; giám sát và yêu cầu xử lý kỷ luật luật sư vi phạm.

Trong khi đó, cùng bàn về dự án luật này, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị, dự thảo có chính sách bảo đảm cơ hội bình đẳng cho người khuyết tật theo đuổi nghề luật sư, phù hợp Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật và khuyến nghị của các ủy ban Liên hợp quốc về quyền con người. Theo đại biểu, trong hơn 20.000 luật sư đang hành nghề, số người khuyết tật rất ít, một phần do thiếu điều kiện tiếp cận trong các kỳ thi.

Đại biểu đề xuất các điều chỉnh hợp lý như kéo dài thời gian thi, cho phép nghỉ ngắn giữa giờ, bố trí phòng thi và chỗ ngồi phù hợp, cho sử dụng thiết bị hỗ trợ âm thanh và tài liệu điện tử tương thích trình đọc màn hình. Qua đó, đội ngũ luật sư Việt Nam có thêm một lực lượng có trí tuệ, tâm huyết.

Nuôi con nuôi: không lấy bệnh tật, nghèo khó làm căn cứ

Đối với dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) đề nghị bổ sung định nghĩa “gia đình gốc” (khoản 6 Điều 3) cho trẻ sinh bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản hoặc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, theo hướng gia đình gốc là gia đình cha mẹ được xác định theo Luật Hôn nhân và gia đình; người hiến tinh trùng, noãn, phôi không phát sinh quyền đồng ý cho làm con nuôi.

Đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng).

Đại biểu đề nghị bỏ căn cứ chấm dứt nuôi con nuôi chỉ vì cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo, bởi nhiều bệnh trong danh mục của Bộ Y tế hiện đã kiểm soát được lâu dài; chỉ xem xét chấm dứt khi cha mẹ nuôi thực tế mất khả năng chăm sóc và Tòa án xác định việc chấm dứt vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Hoàn cảnh nghèo, bệnh tật của trẻ cũng không nên tự thân trở thành căn cứ cho làm con nuôi.

Dẫn số liệu năm 2025 có 111/182 trẻ được giải quyết nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đang sống tại gia đình (61%), đại biểu đề nghị mở rộng trách nhiệm hướng dẫn đánh giá sức khỏe của Bộ Y tế và bảo đảm bàn giao thông tin y tế, không gián đoạn điều trị cho trẻ.

Cùng bàn về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng) đánh giá, Dự thảo Luật Nuôi con nuôi đã thể hiện rõ các nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, đồng thời có nhiều quy định phòng ngừa, nghiêm cấm hành vi trục lợi từ việc nuôi con nuôi.

Cơ bản nhất trí với các nội dung đã được tiếp thu và giải trình trong báo cáo của cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm tra, đại biểu nêu, về điều kiện của người nhận con nuôi tại Điều 14 Điểm d khoản 3 quy định người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo không được nhận con nuôi sẽ dẫn đến những điểm bất hợp lý.

Quy định như vậy vô hình trung hạn chế vĩnh viễn quyền nhận con nuôi của người được hưởng án treo; trong khi đó, người đã chấp hành xong hình phạt tù về tội không thuộc điểm b lại được quyền nhận con nuôi. Điều này cũng mâu thuẫn với lý do nêu tại Tờ trình dự án Luật là nhằm "phòng ngừa rủi ro người được hưởng án treo phải chấp hành hình phạt tù trong thời gian thử thách". Do đó, cơ quan soạn thảo cần chỉnh lý theo hướng: Chỉ cấm nhận con nuôi đối với người được hưởng án treo đang trong thời gian thử thách.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế đăng ký nhu cầu nhận con nuôi, lập danh sách trẻ cần gia đình thay thế ở phạm vi cấp tỉnh và toàn quốc gắn với cơ sở dữ liệu tại Điều 8; đề nghị quy định cơ quan có thẩm quyền ghép trẻ giao thẩm quyền ghép trẻ cho cấp tỉnh. Khi đã giao nhận con nuôi, việc hủy bỏ phải giải quyết theo thủ tục tư pháp để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên nhất là trẻ em. Đại biểu cũng đề nghị, quyền yêu cầu Tòa án chấm dứt nuôi con nuôi là vấn đề quan trọng cần được thống nhất ngay trong luật.

Thảo luận tại Tổ 6, liên quan đến Luật Luật sư (sửa đổi), đại biểu Chu Mạnh Hùng (Đoàn đại biểu Quốc hội Tây Ninh) cho rằng, Điều 7 về tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề luật sư, dự thảo có điểm mới đáng chú ý khi cho phép người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật được hành nghề luật sư. Theo đại biểu, quy định này phù hợp thực tiễn đào tạo tại Việt Nam, góp phần khai thác hiệu quả nguồn nhân lực pháp lý có chuyên môn sâu, được đào tạo bài bản trong và ngoài nước.

Nguyên Khánh