Chính phủ mở thêm kênh để người lao động hưởng lương hưu cao

Ngoài bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc với mức đóng bị khống chế trần, người lao động có thêm lựa chọn tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung thông qua doanh nghiệp. Cơ chế này giúp tăng thu nhập khi về hưu, thậm chí có thể đạt mức rất cao, đồng thời vẫn đảm bảo an toàn quỹ nhờ quy định quản lý chặt chẽ.

Mức trần đóng BHXH và lý do phải khống chế

Theo quy định hiện hành, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc được giới hạn trong một khoảng nhất định. Mức thấp nhất bằng mức tham chiếu (lương cơ sở) và mức cao nhất bằng 20 lần mức này tại thời điểm đóng.

Hiện nay, lương cơ sở là 2,34 triệu đồng/tháng. Như vậy, mức trần tiền lương tháng đóng BHXH là 46,8 triệu đồng.

Người dân nhận lương hưu bằng tiền mặt. Ảnh: V.LONG

Việc đặt ra trần đóng không phải là quy định ngay từ đầu. Trước đây, pháp luật không giới hạn mức này. Thực tế từng ghi nhận một số doanh nghiệp, đặc biệt là khối ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đóng BHXH cho người lao động ở mức rất cao, có thể lên tới 200–300 triệu đồng/tháng.

Điều này dẫn đến hệ quả là một số người khi nghỉ hưu được hưởng mức lương rất cao, có trường hợp hiện đang hưởng lương hưu vượt 140 triệu đồng mỗi tháng.

Về nguyên tắc, quỹ BHXH hoạt động theo cơ chế “đóng - hưởng”, nên đóng cao thì hưởng cao là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, BHXH không chỉ là một loại hình bảo hiểm thông thường mà còn mang tính chất an sinh xã hội, được Nhà nước bảo hộ nhằm đảm bảo đời sống cho người dân khi hết tuổi lao động.

Trong khi đó, chính sách điều chỉnh lương hưu qua các năm lại áp dụng chung theo tỉ lệ. Trung bình mỗi năm, mức tăng khoảng 5-8%, riêng năm 2025 tăng tới 15%. Điều này dẫn đến một bất cập: Người có nền lương hưu cao sẽ được tăng thêm rất nhiều tiền, có thể lên tới cả chục triệu đồng mỗi lần điều chỉnh. Ngược lại, người có lương hưu thấp chỉ tăng vài trăm ngàn đồng.

Sự chênh lệch này tạo ra cảm giác thiếu công bằng giữa những người tham gia hệ thống BHXH. Do đó, cơ quan chức năng đã đưa ra quy định khống chế mức trần đóng nhằm đảm bảo cân đối và công bằng hơn trong chính sách an sinh.

Thêm kênh để tăng lương hưu

Việc áp dụng trần đóng BHXH khiến những người có thu nhập cao không thể tiếp tục đóng ở mức lớn như trước để hưởng lương hưu tương ứng.

Để giải quyết vấn đề này, từ Luật BHXH năm 2014, chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung tự nguyện đã được đưa vào. Đây là kênh cho phép người lao động đóng thêm, không bị giới hạn mức trần, nhằm tăng thu nhập khi về hưu.

Luật BHXH năm 2024 tiếp tục kế thừa quy định này. Đồng thời, để hoàn thiện hành lang pháp lý, Chính phủ đã ban hành Nghị định 85/2026, có hiệu lực từ ngày 10-5-2026, quy định cụ thể về bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Người lao động tham gia BHXH bắt buộc được tiếp tục tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung để nhận mức lương cao hơn. Ảnh: CTV

Theo quy định mới, đối tượng tham gia là người sử dụng lao động và người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc theo điều 2 của Luật BHXH năm 2024. Quy định này thu hẹp phạm vi so với trước đây, khi tất cả người dân đều có thể tham gia.

Việc tham gia được thực hiện thông qua doanh nghiệp. Người sử dụng lao động sẽ ký hợp đồng với doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí. Trên cơ sở danh sách đăng ký, mỗi người lao động sẽ được mở một tài khoản hưu trí cá nhân.

Một điểm đáng chú ý là cả người sử dụng lao động và người lao động đều có thể cùng đóng góp vào quỹ. Đây được xem là cơ chế linh hoạt, giúp tăng tích lũy cho người lao động.

Ngoài ra, người lao động có thể được hưởng phần đóng góp từ phía doanh nghiệp nếu có thỏa thuận. Trong một số trường hợp đặc biệt như tử vong, suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc ra nước ngoài định cư, người lao động cũng được giải quyết quyền lợi theo quy định.

Nhờ cơ chế này, tổng mức tích lũy có thể tăng đáng kể, từ đó giúp mức lương hưu trong tương lai cao hơn nhiều so với chỉ tham gia BHXH bắt buộc. Nếu tham gia đầy đủ và có mức đóng lớn, thu nhập khi về hưu hoàn toàn có thể đạt hàng chục triệu đồng, thậm chí tới khoảng 100 triệu đồng mỗi tháng.

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định 85 là tăng cường kiểm soát đối với quỹ hưu trí bổ sung.

Theo đó, quỹ phải được quản lý tách bạch với tài sản của doanh nghiệp quản lý quỹ. Việc theo dõi, hạch toán được thực hiện độc lập để tránh rủi ro lẫn lộn tài sản.

Quỹ cũng phải được kiểm soát bởi các ngân hàng lớn và được kiểm toán theo quy định pháp luật. Định kỳ 6 tháng, quỹ sẽ được kiểm tra và hằng năm phải báo cáo Bộ Tài chính.

Về hoạt động đầu tư, các doanh nghiệp quản lý quỹ được phép đầu tư vào nhiều kênh như trái phiếu chính phủ, tín phiếu kho bạc, cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp… Tuy nhiên, tỉ lệ đầu tư được giới hạn trong khoảng từ 5% đến 40% tổng giá trị tài sản quỹ, tùy loại hình.

Các quy định này nhằm đảm bảo quỹ hoạt động an toàn, minh bạch, hạn chế tối đa rủi ro cho người tham gia.

Có thể thấy, với việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường giám sát, bảo hiểm hưu trí bổ sung đang trở thành một kênh tích lũy dài hạn đáng chú ý. Đây cũng là giải pháp để cân bằng giữa mục tiêu an sinh xã hội và nhu cầu hưởng lương hưu cao của một bộ phận người lao động có thu nhập tốt.

VIẾT LONG