Mở rộng 'lưới an sinh' cho lao động tự do

Cán bộ Phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia BHXH tỉnh truyền thông chính sách BHXH, BHYT cho người lao động.

Điểm tựa cho lao động tự do

Ông Phạm Văn Chình ở xã Bá Thước là một trong những người sớm tiếp cận chính sách BHXH tự nguyện. Làm nghề buôn bán tự do, thu nhập không ổn định, có lúc ông không nghĩ đến việc tham gia bảo hiểm dài hạn. Tuy nhiên, sau khi được chính quyền địa phương và cán bộ BHXH cơ sở đến tận nhà tư vấn, tuyên truyền, giải thích rõ quyền lợi, ông nhận ra đây là giải pháp tích lũy an toàn cho tương lai.

Câu chuyện của ông Chình là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của công tác truyền thông trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà” mà BHXH cơ sở Bá Thước đang triển khai. Trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư phân tán, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, việc mở rộng độ bao phủ BHXH, BHYT không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững, bảo đảm ổn định xã hội. Công tác phát triển người tham gia được triển khai đồng bộ, có phân công rõ người, rõ việc, gắn trách nhiệm từng cán bộ với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Định kỳ hằng tháng, đơn vị tổ chức rà soát, đánh giá kết quả; kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh tại cơ sở.

Ông Kiều Văn Hiên, Phó Giám đốc BHXH cơ sở Bá Thước cho biết: "Chúng tôi xác định phát triển người tham gia BHXH, BHYT không chỉ là chỉ tiêu chuyên môn mà là nhiệm vụ chính trị gắn với bảo đảm an sinh xã hội. Vì vậy, đơn vị luôn bám sát cơ sở, phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ quyền lợi, từ đó chủ động tham gia. Nhờ đó, nhận thức của người dân về BHXH, BHYT đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tính đến hết năm 2025, địa bàn đã có hơn 3.000 người tham gia BHXH tự nguyện. Ngay từ đầu năm 2026, đơn vị tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm gia tăng số người tham gia, đặc biệt trong khu vực lao động phi chính thức.

Thu hẹp khoảng trống an sinh

Sự phát triển của nền kinh tế thị trường cùng quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động đã làm gia tăng nhanh chóng quy mô lao động ngoài khu vực chính thức. Trong nhiều năm qua, lực lượng này luôn chiếm trên 60% tổng số lao động có việc làm trên cả nước. Đây là lực lượng quan trọng, góp phần duy trì sự năng động của nền kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực như thương mại nhỏ lẻ, dịch vụ, vận tải, xây dựng, sản xuất hộ gia đình và kinh tế nền tảng số. Tuy nhiên, đặc thù của khu vực này là phần lớn người lao động không có hợp đồng lao động ổn định, thu nhập bấp bênh và ít được bảo vệ bởi các cơ chế an sinh chính thức. Khi gặp rủi ro về sức khỏe hoặc khi hết tuổi lao động, họ dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt thu nhập, không có điểm tựa tài chính.

Thực tế cho thấy, tỷ lệ tham gia bảo hiểm trong khu vực lao động phi chính thức vẫn còn thấp so với quy mô. Để khắc phục, chính sách BHXH tự nguyện đã được triển khai từ năm 2008 và không ngừng được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với người lao động. Người tham gia có thể lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với khả năng tài chính. Đặc biệt, Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng: 50% đối với hộ nghèo, 40% với hộ cận nghèo, 30% với người dân tộc thiểu số và 20% với các đối tượng khác. Đây là “đòn bẩy” quan trọng giúp giảm gánh nặng tài chính ban đầu, tạo điều kiện để người thu nhập thấp tiếp cận chính sách.

Cán bộ BHXH cơ sở Bá Thước “đi từng ngõ, gõ từng nhà” tuyên truyền vận động người dân tham gia BHXH tự nguyện.

Luật BHXH năm 2024 với nhiều điểm mới tiếp tục nâng cao tính hấp dẫn của BHXH tự nguyện. Đáng chú ý là việc giảm thời gian tối thiểu đóng để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm, qua đó mở rộng cơ hội cho những người tham gia muộn hoặc có quá trình đóng chưa liên tục. Bên cạnh đó, việc bổ sung một số quyền lợi như chế độ thai sản và quy định linh hoạt hơn về phương thức đóng cũng giúp chính sách ngày càng phù hợp với đặc thù của lao động phi chính thức.

Chị Hà Trang, lao động tự do tại xã Ngọc Lặc chia sẻ: “Khi được cán bộ BHXH tuyên truyền, giải thích rõ về quyền lợi và mức đóng linh hoạt, tôi thấy đây là điểm tựa lâu dài cho tuổi già nên đã quyết định tham gia”.

Theo ông Nguyễn Khắc Tuấn, Giám đốc BHXH tỉnh Thanh Hóa, những năm gần đây, Thanh Hóa là một trong những địa phương có tốc độ phát triển người tham gia BHXH tự nguyện nhanh trên cả nước. Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 140.519 người tham gia. Để duy trì đà tăng trưởng, ngành BHXH xác định công tác tuyên truyền là giải pháp then chốt. Nhiều mô hình truyền thông linh hoạt đã được triển khai, từ tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản đến phối hợp với các tổ chức đoàn thể. Phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” đã giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi, từ đó thay đổi nhận thức và hành động. Tuy nhiên, mở rộng “lưới an sinh” cho lao động tự do không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành BHXH mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi ngày càng nhiều người lao động tham gia BHXH, nền tảng an sinh xã hội sẽ được củng cố vững chắc hơn. Hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân, việc kiên trì mở rộng diện bao phủ BHXH tự nguyện chính là giải pháp căn cơ, lâu dài để không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình phát triển.

Bài và ảnh: Tô Hà