Chiến dịch 500 ngày đêm ở Nghệ An (Kỳ 3): Cuộc tìm kiếm cũ mang hi vọng mới

Hy vọng mới từ những mẫu ADN

Giữa hàng nghìn phần mộ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương, ông Hoàng Trần Nhâm (xã Đô Lương) dừng chân trước những tấm bia chỉ khắc dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin".

Dưới những hàng cây xanh, nhiều thân nhân liệt sĩ cũng dõi theo từng thao tác của cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ.

Với họ, việc lấy mẫu ADN không chỉ là một quy trình khoa học mà còn là cơ hội để tiếp tục cuộc kiếm tìm kéo dài hơn nửa thế kỷ.

Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương lưu giữ 1.309 phần mộ chưa xác định danh tính, nhiều nhất tỉnh Nghệ An.

Gia đình ông Nhâm là một trong số đó. Người anh trai của ông, liệt sĩ Hoàng Trọng Tải, sinh năm 1939, nhập ngũ năm 1959 và hy sinh trên chiến trường miền Nam năm 1964 khi mới 25 tuổi.

Từ khi nhận giấy báo tử năm 1968 đến nay, gia đình vẫn chưa biết chính xác nơi ông yên nghỉ. Không chỉ có người anh ruột, gia đình ông còn một người anh con cậu cũng đã ngã xuống trong các cuộc kháng chiến.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, cuộc tìm kiếm vẫn chưa có hồi kết. Cha mẹ ông Nhâm mang theo nỗi mong ngóng con đến cuối đời. Giờ đây, những người con, người cháu tiếp tục đi tìm, như tiếp nối lời hứa còn dang dở của thế hệ trước với người nằm lại nơi chiến trường.

Ông Nhâm xúc động kể về hành trình hơn nửa thế kỷ gia đình đi tìm danh tính của người anh trai hy sinh.

Nhìn về những hàng mộ chưa biết tên trải dài trước mắt, ông Nhâm chậm rãi nói: "Tôi chỉ mong biết chính xác nơi anh yên nghỉ. Cha mẹ tôi không kịp chờ đến ngày ấy. Giờ chỉ mong con cháu còn đủ thời gian thực hiện tâm nguyện của ông bà. Không chỉ gia đình tôi, còn rất nhiều gia đình liệt sĩ vẫn chờ một tin tức, chờ ngày người thân được gọi lại đúng tên mình".

Trong ánh mắt người đàn ông ngoài 70 tuổi, hôm nay có thêm một niềm hy vọng để tiếp tục cuộc tìm kiếm.

Không chỉ ông Nhâm, nhiều thân nhân liệt sĩ từ nhiều tỉnh, thành cũng lặng lẽ có mặt tại nghĩa trang. Người mang theo tấm bằng Tổ quốc ghi công, người ôm di ảnh úa màu theo năm tháng. Họ không biết phải đứng trước ngôi mộ nào, chỉ gửi gắm hy vọng vào những mẫu hài cốt được thu nhận.

Cán bộ chuyên môn cẩn trọng thu nhận mẫu sinh phẩm từ phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương. Mỗi mẫu vật đều được bảo quản nghiêm ngặt để phục vụ giám định ADN.

Đó cũng là điều mà Chiến dịch 500 ngày đêm hướng tới. Sau nhiều thập kỷ, khoa học đang mở thêm cơ hội để những người hy sinh có thể được gọi lại đúng tên mình.

Trong hành trình ấy, ADN được xem như chiếc chìa khóa quan trọng nhất. Nhưng phía sau một kết quả đối sánh chính xác là cả một quá trình bền bỉ, từ việc rà soát hồ sơ, thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân, lấy mẫu từ hài cốt liệt sĩ đến giải trình tự gen và đối chiếu dữ liệu.

Không ít gia đình đã chờ đợi nhiều năm. Có trường hợp thân nhân trực hệ không còn, việc lấy mẫu phải thực hiện từ thế hệ cháu, chắt khiến quá trình giám định phức tạp hơn. Vì thế, mỗi mẫu ADN đều được tiếp nhận, bảo quản và xử lý theo quy trình rất nghiêm ngặt.

Theo Trung tá Chu Chí Quốc, cán bộ Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06), Công an tỉnh Nghệ An mục tiêu lớn nhất của chiến dịch không chỉ là hoàn thiện cơ sở dữ liệu mà còn tạo điều kiện để nhiều gia đình có thêm cơ hội tìm lại người thân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Thân nhân liệt sĩ thực hiện lấy mẫu ADN theo hướng dẫn của lực lượng công an và cán bộ y tế. Mỗi mẫu sinh phẩm là thêm một cơ hội đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ.

Tại Nghệ An, lực lượng công an phối hợp với các địa phương rà soát, cập nhật thông tin hơn 21.000 thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu ADN. Những trường hợp tuổi cao, sức yếu hoặc không thể đi lại đều được bố trí cán bộ đến tận nhà hỗ trợ. Đối với lực lượng làm nhiệm vụ, đây không đơn thuần là công việc chuyên môn. Đằng sau mỗi mẫu máu, mỗi hồ sơ là một gia đình đã chờ đợi quá lâu cho ngày người thân được gọi đúng tên.

Đại tá Lương Thế Lộc, Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Nghệ An, cho biết lực lượng công an xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt, bởi phía sau mỗi mẫu ADN là niềm mong mỏi của một gia đình. "Chúng tôi mong sẽ thu nhận đầy đủ các mẫu đủ điều kiện để phục vụ đối sánh, góp phần xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin", ông nói.

Đến nay, hàng chục nghìn mẫu ADN của thân nhân và hàng trăm mẫu từ hài cốt liệt sĩ đã được thu nhận, từng bước bổ sung vào cơ sở dữ liệu quốc gia. Con số ấy chưa phải là kết quả cuối cùng, nhưng là nền tảng để hành trình tìm kiếm bước sang một giai đoạn mới.

Niềm tin sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được trả lại tên

Thời gian vẫn là trở ngại lớn nhất trên hành trình xác định danh tính liệt sĩ. Sau hàng chục năm, nhiều hài cốt đã phân hủy mạnh, chất lượng ADN suy giảm. Không ít thân nhân trực hệ cũng đã qua đời, khiến việc đối sánh trở nên khó khăn hơn.

Dẫu vậy, những người làm nhiệm vụ vẫn kiên trì với từng mẫu ADN, từng hồ sơ và từng manh mối còn sót lại. Tại Nghệ An, việc thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ và lấy mẫu từ các phần mộ chưa xác định danh tính vẫn đang được triển khai khẩn trương với hy vọng không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào.

Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, cán bộ Đội Quy tập cẩn trọng hoàn thổ, trả lại nguyên trạng từng phần mộ liệt sĩ.

Thượng tá Chế Ngọc Hà, Đội trưởng Đội Quy tập Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, cho biết điều khiến ông xúc động nhất trong suốt quá trình thực hiện chiến dịch là hình ảnh những người mẹ, người em, người cháu của liệt sĩ vẫn bền bỉ chờ tin người thân sau hàng chục năm.

"Mỗi lần chứng kiến cán bộ, chiến sĩ cẩn trọng mở một phần mộ hay một gia đình lặn lội hàng trăm cây số đến lấy mẫu ADN. Đó không đơn thuần là công việc chuyên môn mà còn là hành trình tri ân, "trả lại tên" cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc", Thượng tá Hà nói và cho biết, quá trình xác định danh tính liệt sĩ sẽ còn nhiều khó khăn bởi thời gian đã quá xa.

"Với sự phát triển của khoa học công nghệ, sự vào cuộc của các cấp, ngành và quyết tâm của những người làm nhiệm vụ. Tôi tin sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được gọi lại đúng tên mình, trở về với quê hương và gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi", Thượng tá Chế Ngọc Hà nói.

Thượng tá Chế Ngọc Hà nhấn mạnh, việc lấy mẫu ADN là một mắt xích quan trọng trong hành trình xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin. Đơn vị đang phối hợp với Sở Nội vụ và các địa phương phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu trên địa bàn tỉnh trước ngày 30/8/2026.

Chiều muộn, ông Hoàng Trần Nhâm rời Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương. Người đàn ông ngoài 70 tuổi ấy vẫn chưa biết người anh trai của mình đang nằm ở đâu giữa hàng nghìn phần mộ vô danh. Nhưng khác với những lần đi tìm trước đây, lần này ông mang theo một niềm hy vọng mới. Hy vọng ấy cũng là điều đang hiện diện trong hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên khắp cả nước.

Bởi ở đâu đó, trong những mẫu ADN đang chờ ngày đối sánh, có thể đang lưu giữ câu trả lời cho một cuộc kiếm tìm kéo dài hơn nửa thế kỷ. Hy vọng, một ngày không xa, sẽ có thêm những tấm bia không còn mang dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên". Thay vào đó là một cái tên đầy đủ, một quê hương cụ thể và một cuộc đoàn tụ mà nhiều thế hệ trong gia đình chờ đợi suốt cả cuộc đời.

Hoàng Trinh - Minh Thùy