Nối những nhịp cầu đoàn tụ (Bài 3): Dữ liệu số mở lối trả lại tên cho liệt sĩ

Đại tá Nguyễn Xuân Toàn (ngoài cùng bên phải) - Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa kiểm tra công tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Vĩnh Lộc.

Mỗi mã định danh là một tia hy vọng

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Lộc – nơi an nghỉ của 264 liệt sĩ, trong đó có 32 phần mộ chưa xác định được danh tính; cán bộ, nhân viên Đội lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa vẫn lặng lẽ làm việc. Mỗi động tác đều được thực hiện cẩn trọng, từ mở phần mộ, lựa chọn mẫu sinh phẩm, niêm phong đến ghi chép hồ sơ và hoàn trả nguyên trạng phần mộ. Ông Trần Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lộc, cho biết: Địa phương xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc nên đã huy động lực lượng hỗ trợ, phối hợp chặt chẽ với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh để bảo đảm quá trình lấy mẫu diễn ra đúng quy trình, trang nghiêm và an toàn tuyệt đối.

Đại tá Nguyễn Xuân Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa, cho biết: Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; ngay sau khi có chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Quốc gia và Quân khu 4, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chủ động tham mưu Ban Chỉ đạo tỉnh ban hành kế hoạch triển khai; thành lập tổ công tác liên ngành và các tổ lấy mẫu; tổ chức tập huấn nghiệp vụ, rà soát hồ sơ, lập sơ đồ nghĩa trang, số hóa thông tin từng phần mộ. Đồng thời, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, trang thiết bị chuyên dụng và vật tư phục vụ lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Quá trình lấy mẫu được thực hiện đúng nguyên tắc và quy trình “8 bước” quy định, gồm các bước từ xác định chính xác phần mộ theo hồ sơ, khai quật, đánh giá khả năng lấy mẫu, lựa chọn mẫu phù hợp, tạo mã định danh điện tử, đóng gói, niêm phong, lập hồ sơ điện tử, cập nhật dữ liệu số, bàn giao mẫu và hoàn nguyên phần mộ sau khi hoàn thành lấy mẫu. Toàn bộ quy trình đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm nguyên tắc”đúng mẫu, đúng hồ sơ, đúng niêm phong, đúng điều kiện bảo quản và đúng chuỗi bàn giao".

Điểm mới của chiến dịch lần này là ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN kết hợp với số hóa toàn bộ thông tin về liệt sĩ và phần mộ là bước chuyển rất quan trọng trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Trước đây, việc xác minh chủ yếu dựa trên hồ sơ lưu trữ, nhân chứng lịch sử và các nguồn thông tin truyền thống. Tuy nhiên, sau nhiều năm, nhiều hồ sơ bị thất lạc, nhân chứng ngày càng ít, địa hình thay đổi nên việc xác định danh tính gặp rất nhiều khó khăn.

Đại tá Nguyễn Xuân Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa, nhấn mạnh thêm: “Hiện nay, với việc ứng dụng khoa học công nghệ, mỗi phần mộ đều được xây dựng hồ sơ điện tử, gắn mã định danh thống nhất, số hóa đầy đủ hình ảnh, tọa độ, thông tin hiện trạng và kết quả lấy mẫu ADN. Dữ liệu này được quản lý tập trung, liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ và dữ liệu ADN của thân nhân, tạo điều kiện để đối chiếu, xác minh nhanh chóng, chính xác và lâu dài. Đây cũng là cơ sở quan trọng để đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, góp phần hoàn thành mục tiêu xác định danh tính cho nhiều hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin trong thời gian tới, với quyết tâm “Không để liệt sĩ mãi mãi nằm xuống mà không được gọi tên”.

Với sự nỗ lực của các lực lượng, tính đến ngày 15/7, Thanh Hóa đã tiến hành khai quật 425 mộ, trong đó có 310 mộ đủ điều kiện, 115 mộ không đủ điều kiện lấy mẫu. Mục tiêu của Thanh Hóa phấn đấu trong tháng 11/2026 sẽ hoàn thành việc lấy mẫu đối với 2.955 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Dữ liệu ADN thân nhân - mảnh ghép còn lại

Song song với việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, Thanh Hóa cũng là một trong những địa phương chủ động triển khai sớm việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ. Với quan điểm: “Không để sót một mẫu nào, không nhầm một thân nhân nào; hành động khẩn trương nhưng tuyệt đối chính xác, tôn trọng thân nhân và danh dự liệt sĩ”, Công an tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội và Công ty

Genstory triển khai một chiến dịch quy mô chưa từng có. Chỉ trong hai đợt cao điểm vào tháng 5 và tháng 7/2025, toàn tỉnh đã thu nhận hơn 37.800 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính. Tiếp nối kết quả đó, từ ngày 3 đến ngày 5/7/2026, thực hiện đợt cao điểm của Bộ Công an, Công an tỉnh Thanh Hóa bố trí tám điểm thu nhận ADN trên toàn tỉnh, đồng thời tổ chức lấy mẫu tại trụ sở các xã, phường và đến tận nhà đối với người cao tuổi, sức khỏe yếu, không có khả năng đi lại. Sau 3 ngày, Thanh Hóa đã hoàn thành việc thu nhận 1.239 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính, sớm hơn kế hoạch một ngày.

Tổ thu nhận mẫu ADN Công an tỉnh xuống nhà thân nhân liệt sĩ ở phường Hải Bình để thu nhận mẫu ADN.

Trung tá Lê Thị Tuyết, Phó Đội trưởng Đội Hướng dẫn đăng ký, quản lý cư trú, cấp căn cước, Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thanh Hóa, cho biết: “Quá trình thu mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn do địa bàn rộng, nhiều khu vực miền núi, giao thông đi lại không thuận lợi. Nhiều thân nhân liệt sĩ tuổi cao, sức khỏe yếu, trí nhớ giảm sút. Tuy nhiên, lực lượng công an xác định đây không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim. Chúng tôi quyết tâm không để sót bất kỳ thân nhân liệt sĩ nào trong diện thu mẫu. Mỗi mẫu ADN là một “chìa khóa vàng”, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình”.

Những cuộc trở về sau hơn nửa thế kỷ

Những ngày tháng bảy nghĩa tình, trong không gian ngôi nhà nhỏ của ông Nguyễn Trọng Bảy, em trai liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, thôn Sơn Hương, xã Hợp Tiến, niềm vui như vỡ òa sau hơn nửa thế kỷ đợi chờ đã xác định phần mộ liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát đang yên nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, TP Cần Thơ. Mỗi lần nhắc đến người anh trai, giọng ông lại chùng xuống: Ông Bảy vẫn nhớ như in ngày anh lên đường. Khi ấy ông mới khoảng mười tuổi. Trước lúc đi, anh chỉ dặn em ở nhà thay mình chăm sóc cha mẹ. Và rồi, ngày 20/10/1972, gia đình ông nhận được giấy báo tử của anh trai, hy sinh ở chiến trường Nam bộ. Suốt hơn 50 năm qua, gia đình ông đã cố gắng tìm phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát. Từ thông tin của đồng đội cũ, gia đình từng tìm đến một phần mộ tại TP Cần Thơ có nhiều dấu hiệu trùng khớp. Chỉ đến khi kết quả giám định ADN xác nhận danh tính, mọi sự chờ đợi mới khép lại. Sau hơn 50 năm, liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát đã trở về với tên tuổi của mình.

Không chỉ gia đình ông Bảy, gia đình ông Lê Xuân Phước, ở xã Hoằng Lộc cũng từng vỡ òa trong niềm xúc động khi, vào tháng 11/2025, danh tính chị gái ông là liệt sĩ Lê Thị Mai được xác định thông qua đối sánh ADN. Đây là một trong 4 liệt sĩ quê Thanh Hóa được xác định danh tính sau quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt tại Khu di tích Hang Tám Cô - một trong những “tọa độ lửa” khốc liệt nhất Trường Sơn giai đoạn 1971-1972.

Ông Phước chia sẻ: “Điều day dứt lớn nhất của cả gia đình suốt nhiều năm qua là mẹ ông mất khi vẫn chưa biết chính xác nơi con gái mình yên nghỉ. Hơn năm mươi năm chờ đợi, giờ đây, khi danh tính liệt sĩ Lê Thị Mai đã được xác nhận, gia đình cảm thấy như đã hoàn thành tâm nguyện của người mẹ năm nào. Đó là niềm an ủi không gì có thể đong đếm”.

Tính đến nay, Thanh Hóa đã xác định được danh tính 8 liệt sĩ, thắp lên niềm hy vọng cho nhiều gia đình sau hàng chục năm mòn mỏi kiếm tìm. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ và hành trình tìm kiếm các liệt sĩ chưa bao giờ dừng lại. Mỗi mẫu ADN được thu nhận là một niềm hy vọng được gửi gắm, mỗi kết quả đối sánh thành công là thêm một người con được gọi đúng tên, được trở về với gia đình, quê hương và Tổ quốc. Và trên hành trình ấy, Thanh Hóa đang từng bước nối dài nhịp cầu nghĩa tình bằng những việc làm cụ thể, bền bỉ và khoa học.

Bài và ảnh: Hoàng Mai