Cần đột phá chính sách vi mô để doanh nghiệp lớn mạnh

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số đối mặt nhiều thách thức

Phát biểu tại Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số" diễn ra sáng 14/7 tại Hà Nội, TS Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, bối cảnh kinh tế hiện nay đan xen cả cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam, song thách thức vẫn nhiều hơn cơ hội.

Trong 20 năm qua (2006-2025), tốc độ tăng trưởng bình quân của các giai đoạn 5 năm chỉ đạt khoảng 6,2-6,3%. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng bình quân 10% trong giai đoạn 2026-2030 là một thách thức rất lớn.

Để đạt mục tiêu này, Việt Nam cần tiếp tục kiên định với các động lực tăng trưởng mới, gồm nâng cao năng suất lao động, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, doanh nghiệp cùng hiệu quả vận hành của thị trường phải trở thành yếu tố trung tâm, thay thế dần mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, lao động giá rẻ hay lợi thế chi phí.

"Danh nghiệp Việt Nam vừa là đối tượng chịu tác động của chính sách, vừa là chủ thể quyết định liệu nền kinh tế có thể cất cánh và đạt được tốc độ tăng trưởng cao hay không", ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 cũng đặt ra áp lực rất lớn. Đến cuối năm 2025, đầu năm 2026, Việt Nam mới có hơn 1 triệu doanh nghiệp. Điều này đồng nghĩa mỗi năm phải tăng ròng thêm ít nhất 200.000 doanh nghiệp, trong khi giai đoạn 2016-2025 chưa năm nào số doanh nghiệp tăng ròng vượt 100.000.

TS Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Dẫn kết quả khảo sát mới nhất của VCCI, TS Phạm Anh Tuấn cho biết số doanh nghiệp báo lỗ vẫn nhiều hơn số doanh nghiệp báo lãi trong 6 tháng đầu năm 2026. Dù số doanh nghiệp thành lập mới tăng khá, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng ở mức cao. Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng tới 94,7% so với cùng kỳ - mức tăng được đánh giá là cao nhất trong nhiều năm.

Bức tranh doanh nghiệp cũng cho thấy nhiều hạn chế về quy mô và năng lực tích lũy. Có tới 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng; 81,4% sử dụng dưới 10 lao động; tỷ suất lợi nhuận bình quân năm 2024 chỉ đạt 2,3%, thấp hơn cả lãi suất ngân hàng.

"Chúng ta có một số doanh nghiệp lớn phát triển rất tốt, nhưng nhìn tổng thể, doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ vẫn đang gặp rất nhiều khó khăn. Với một lực lượng doanh nghiệp như vậy, khả năng tích lũy để đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường hay tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu là vô cùng hạn chế", ông Tuấn nhận định.

Theo Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, hiện doanh nghiệp đang đối mặt với bốn điểm nghẽn lớn gồm thể chế, tiếp cận nguồn lực, thị trường và đổi mới sáng tạo.

Trong đó, doanh nghiệp vẫn phải gánh chi phí tuân thủ cao, khó tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và dữ liệu; đồng thời chịu sức ép ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn quốc tế cũng như yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới mô hình quản trị.

Cần đột phá chính sách vi mô

Để khơi thông động lực tăng trưởng, TS Phạm Anh Tuấn đề xuất xây dựng nhóm chính sách phát triển doanh nghiệp theo từng nhóm, từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa đến các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Mục tiêu là tạo điều kiện để doanh nghiệp từng bước phát triển lên quy mô lớn hơn, thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp hỗ trợ ngắn hạn.

Theo đó, chuyên gia đề xuất sáu nhóm chính sách vi mô mang tính đột phá, gồm: tiếp tục cải cách thể chế nhằm giảm chi phí tuân thủ; khơi thông nguồn lực, đặc biệt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; phát triển thị trường vốn ngoài tín dụng ngân hàng; hoàn thiện chính sách thuế để khuyến khích đầu tư vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển dữ liệu và hạ tầng số; đồng thời nâng cao năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước thông qua tăng cường liên kết với khu vực FDI.

Để tạo động lực cho tăng trưởng cao, trong bối cảnh quốc tế đang có nhiều biến động và thách thức, phải kích hoạt được năng lực sản xuất của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp lớn mạnh hơn, đổi mới mạnh mẽ hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực cũng như toàn cầu.

“Tổng cầu của nền kinh tế đã sẵn sàng cho một giai đoạn phát triển nhanh hơn, nhưng điều quan trọng là phải cải thiện năng lực của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nội địa”,Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giớinhấn mạnh.

Minh Thu