Đột phá chính sách vi mô, mở đường cho tăng trưởng hai con số

Toàn cảnh Diễn đàn

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về quy mô hay tốc độ tăng trưởng, mà còn là yêu cầu tạo ra bước chuyển về chất lượng thể chế, năng suất lao động, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ các nguồn lực.

Muốn đạt được mục tiêu đó, nền kinh tế phải được xây dựng trên những nền tảng mới gồm năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường vận hành thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi hiệu lực, hiệu quả hơn.

Diễn đàn được tổ chức nhằm triển khai Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8.1.2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026.

Đồng thời, diễn đàn cũng bám sát Kết luận số 18-KL/TW ngày 2.4.2026 của Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”.

Tại diễn đàn, các tham luận đã tập trung trao đổi nhiều nội dung quan trọng gồm: đánh giá bối cảnh kinh tế và tình hình phát triển của doanh nghiệp Việt Nam; đề xuất các chính sách đột phá phát triển khu kinh tế, khu thương mại tự do nhằm tạo cực tăng trưởng mới; đổi mới chính sách thuế hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư, sản xuất, kinh doanh; hoàn thiện chính sách tín dụng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của môi trường kinh tế toàn cầu.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng thảo luận, làm rõ những yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý để AI trở thành động lực nâng cao năng suất doanh nghiệp, các vấn đề chuyển đổi số, công nghệ dữ liệu, tạo xung lực mới cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Theo TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, nền kinh tế phải dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng doanh nghiệp và hiệu quả thị trường, thay vì chỉ dựa vào mở rộng vốn, lao động và khai thác lợi thế chi phí thấp.

Khu vực doanh nghiệp Việt Nam vừa là đối tượng chịu tác động của biến động kinh tế trong nước và quốc tế, vừa là chủ thể trung tâm quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu này.

Để kích hoạt tăng trưởng, chính sách cần chuyển mạnh từ hỗ trợ chung sang chính sách vi mô đột phá, tập trung tháo gỡ rào cản thể chế, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng tiếp cận nguồn lực, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới trình bày tham luận

TS. Phạm Anh Tuấn đã đưa ra bốn điểm nghẽn vi mô cản trở mục tiêu tăng trưởng cao bao gồm: Thể chế (chi phí tuân thủ, tính ổn định, thực thi); Nguồn lực (vốn, đất đai, nhân lực, công nghệ, dữ liệu); Thị trường (đầu ra, tiêu chuẩn, liên kết chuỗi giá trị); Đổi mới (R&D, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh).

Ông khẳng định: “Tăng trưởng cao phải dựa nhiều hơn vào năng suất và năng lực doanh nghiệp. Điểm nghẽn chính không chỉ ở tổng cầu, mà ở thể chế vi mô, nguồn lực, thị trường và đổi mới. Kích hoạt tăng trưởng là kích hoạt khả năng sống sót, lớn lên, đổi mới và tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam”.

Tại diễn đàn, ông Mạc Vũ Hưng, Giám đốc dự án Công ty Tư vấn BCG, đã phân tích các yếu tố thành công của đặc khu kinh tế thông qua đối chuẩn với các mô hình quốc tế như Hải Nam, Thâm Quyến, Thượng Hải và Dubai.

Từ đó, ông đề xuất cho Khu thương mại tự do và Khu Kinh tế Việt Nam bốn nội dung trọng tâm: Xác định rõ định vị khu và ngành ưu tiên; Thiết kế chính sách theo ngành; Tháo gỡ rào cản đầu tư; Trao quyền quản trị thực chất.

Về công nghệ số, TS. Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, đã phân tích vai trò của thể chế trí tuệ nhân tạo như một động lực tăng trưởng mới. Tham luận chỉ ra ba nghịch lý về hạ tầng, dữ liệu và con người đang cản trở quá trình chuyển hóa công nghệ thành năng suất.

Ông làm rõ vai trò của khung thể chế gồm Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, Nghị định số 142/2026/NĐ-CP và Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN trong việc vừa mở đường cho đổi mới, vừa kiểm soát rủi ro.

TS. Hồ Đức Thắng kết luận: “Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ là một đạo luật dành cho ngành công nghệ - đó còn là một đạo luật có ý nghĩa kinh tế. Một khung thể chế rõ ràng giúp doanh nghiệp giảm bất định, mạnh dạn đầu tư và tiếp cận các nguồn lực cần thiết cho đổi mới”.

Theo ông, có ba vấn đề cần được quán triệt trong quá trình triển khai. Thứ nhất, sử dụng trí tuệ nhân tạo chưa đồng nghĩa với nâng cao năng suất nếu thiếu dữ liệu tốt, quy trình phù hợp và con người có kỹ năng. Thứ hai, có thể giao việc cho máy, nhưng trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người. Thứ ba, thể chế phải mở đường để công nghệ phục vụ phát triển.

Về góc độ quản lý thuế, ông Nguyễn Văn Phụng, Nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế Doanh nghiệp lớn (Bộ Tài chính), cho rằng mục tiêu tăng trưởng cao đặt Việt Nam trước yêu cầu phải đổi mới đồng bộ cả tư duy phát triển và phương thức điều hành chính sách.

Chính sách thuế không chỉ để huy động nguồn lực cho ngân sách mà còn để tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, khuyến khích đầu tư dài hạn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Ông nhấn mạnh mỗi chính sách ban hành phải trả lời được ba vấn đề: cần giải quyết mục tiêu phát triển nào, tạo ra kết quả kinh tế - xã hội gì và chi phí ngân sách có hợp lý hay không. Điều này giúp hạn chế tư duy ưu đãi dàn trải và nâng cao trách nhiệm giải trình.

PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc thường trực Học viện Ngân hàng, đã đưa ra những khuyến nghị về chính sách tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với bất định kinh tế.

Bà đề xuất cần tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp của ngành ngân hàng; tháo gỡ căn bản các rào cản thể chế; đẩy mạnh phát triển thị trường vốn; đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; phát huy vai trò của thị trường trong nước gắn với thúc đẩy tiêu dùng và xuất khẩu để nâng cao giá trị gia tăng.

Với sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan Trung ương, các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, Diễn đàn đã thể hiện ý nghĩa thiết thực trong việc trao đổi chính sách, góp phần thúc đẩy tư duy đổi mới trong hoạch định chính sách vĩ mô, khơi thông nguồn lực và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.

ĐỨC LONG