Kích hoạt tăng trưởng: Cần đồng bộ thể chế, vốn, năng lượng, nhân lực

Tại Tọa đàm trong khuôn khổ Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số” do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phối hợp tổ chức ngày 14/7, nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã cùng nhìn nhận những điểm nghẽn lớn của nền kinh tế, đồng thời đưa ra các khuyến nghị nhằm tạo động lực tăng trưởng bền vững cho giai đoạn tới.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần cơ hội tiếp cận nguồn lực

Ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa quyền tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa với khả năng tiếp cận trên thực tế. Theo ông Nam, doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nhân lực. Nhiều doanh nghiệp có đơn hàng, có thị trường nhưng vẫn không thể mở rộng sản xuất do không đáp ứng điều kiện thế chấp hoặc không tìm được mặt bằng phù hợp. “Doanh nghiệp có cơ hội kinh doanh nhưng thiếu cơ hội tiếp cận nguồn lực đủ cho sự phát triển”, ông Nam nhấn mạnh.

Toàn cảnh tọa đàm.

Bên cạnh đó, chi phí tuân thủ pháp luật đang trở thành gánh nặng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với cùng một quy định về thuế, môi trường hay chuyển đổi số, doanh nghiệp lớn có bộ phận chuyên trách xử lý, trong khi chủ doanh nghiệp nhỏ thường phải kiêm nhiệm nhiều công việc, khiến chi phí tuân thủ tăng cao.

Ông Nam cũng cho rằng chính sách hỗ trợ hiện nay vẫn thiên về ưu đãi trực tiếp như miễn giảm thuế hoặc hỗ trợ tài chính, trong khi điều doanh nghiệp cần hơn là nâng cao năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Từ thực tiễn đó, ông đề xuất ba ưu tiên chính sách gồm: Hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp tiếp cận bình đẳng các nguồn lực sản xuất; chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo năng lực phát triển; xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp với sự tham gia của ngân hàng, cơ quan nghiên cứu, hiệp hội và cơ quan quản lý nhà nước.

Ở góc độ ngành năng lượng, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng Việt Nam không chỉ cần một ngành dầu khí mạnh mà cần một ngành công nghiệp năng lượng đủ mạnh để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và củng cố tự chủ chiến lược. Việt Nam có nhiều lợi thế cho chuyển dịch năng lượng như bờ biển dài, vùng biển rộng, nguồn gió và bức xạ mặt trời dồi dào. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất hiện nay nằm ở khâu triển khai thực hiện.

“Nguyên nhân cốt lõi là tư duy hành động chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Điều cần đột phá hiện nay là đột phá về tư duy, từ xây dựng thể chế, quy trình đến tổ chức thực hiện”, ông Thập nhận định và cho rằng nếu thay đổi được tư duy triển khai và hành động đồng bộ hơn, Việt Nam hoàn toàn có thể hiện thực hóa các mục tiêu lớn về an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng trong thời gian tới.

Thị trường vốn phải trở thành trụ cột tăng trưởng

TS. Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam cho rằng, nền kinh tế không thể tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào vốn tín dụng ngân hàng. Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng đã ở mức khoảng 145% GDP, trong khi quy mô thị trường vốn còn khá khiêm tốn. Hiện vốn hóa thị trường cổ phiếu tương đương khoảng 82% GDP và thị trường trái phiếu khoảng 22% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đến năm 2030.

Ông Sơn cho biết giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng thông qua thị trường cổ phiếu để phục vụ mục tiêu tăng trưởng dài hạn. Để làm được điều đó, Bộ Tài chính đang hoàn thiện nhiều cơ chế như trái phiếu công trình PPP, trái phiếu xanh và sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp.

Bên cạnh đó, ngành chứng khoán đang triển khai các giải pháp như IPO gắn với niêm yết, đẩy nhanh cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước, nới điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài, nâng cao quản trị công ty và thành lập đối tác bù trừ trung tâm theo chuẩn quốc tế. “Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp này, thị trường vốn không chỉ đạt mục tiêu nâng hạng mà còn có thể trở thành kênh huy động vốn chủ lực cho chiến lược tăng trưởng hai con số”, ông Sơn nói.

Ông Phạm Nam Long, Nhà sáng lập, Giám đốc điều hành Abivin cho rằng trong kỷ nguyên AI, nhiều công việc truyền thống sẽ bị thay thế, buộc lực lượng lao động phải được đào tạo lại. Theo ông, các kỹ năng quan trọng nhất trong giai đoạn tới là kỹ năng xã hội và ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh và tiếng Trung, nhằm nâng cao khả năng hội nhập với thị trường lao động toàn cầu.

Về công nghệ, Việt Nam cần tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như AI, bán dẫn và logistics. Với vị trí địa lý nằm giữa các trung tâm kinh tế lớn của châu Á, cùng các dự án hạ tầng chiến lược như Cảng Cần Giờ, Cảng Cái Mép và Sân bay Long Thành, Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm logistics và chuỗi cung ứng của khu vực.

Ông cho rằng các ngành bán dẫn, AI và logistics đều có nhu cầu nhân lực rất lớn. Nếu chuẩn bị tốt nguồn lao động chất lượng cao và thu hút được nhân tài quốc tế, Việt Nam sẽ có điều kiện thuận lợi để bước vào giai đoạn tăng trưởng mới.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp, tăng trưởng hai con số không thể dựa vào một động lực đơn lẻ. Đó phải là kết quả của sự phối hợp giữa cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần môi trường kinh doanh minh bạch và khả năng tiếp cận nguồn lực bình đẳng. Thị trường vốn cần trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả hơn. Ngành năng lượng cần có thể chế chiến lược để triển khai nhanh các dự án chuyển dịch xanh. Trong khi đó, lực lượng lao động phải được trang bị kỹ năng mới để thích ứng với nền kinh tế số.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, những khuyến nghị mang tính xây dựng từ cộng đồng chuyên gia và doanh nghiệp không chỉ giúp nhận diện đúng các điểm nghẽn hiện hữu mà còn góp phần định hình các giải pháp đột phá cho giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế Việt Nam. Nếu các trụ cột này được triển khai đồng bộ và quyết liệt, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ không chỉ là kỳ vọng, mà có thể trở thành nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới của đất nước.

Theo các chuyên gia, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ sang tư duy kiến tạo phát triển. Điều đó đòi hỏi cải cách thể chế thực chất, thị trường vốn đủ mạnh, hạ tầng năng lượng và logistics hiện đại, cùng một lực lượng lao động có kỹ năng phù hợp với nền kinh tế số. Nếu các trụ cột này được triển khai đồng bộ và quyết liệt, mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới sẽ có nền tảng vững chắc hơn.

Nguyễn Hạnh