Dữ liệu ngân hàng sẽ trở thành công cụ nâng cao hiệu quả quản lý thuế

Thưa ông, từ ngày 1/7/2026, phạm vi thông tin mà các ngân hàng phải cung cấp cho cơ quan thuế đã được mở rộng đáng kể, bao gồm cả số dư tài khoản, dữ liệu giao dịch và các giao dịch bất thường. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của chính sách này đối với công tác quản lý thuế, chống thất thu ngân sách và phòng, chống gian lận thuế trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh?

Có thể nhìn nhận, đây là một bước tiếp theo trong quá trình hiện đại hóa quản lý thuế của Việt Nam khi nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh sang môi trường số. Nếu trước đây công tác quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ kê khai thì hiện nay, cùng với sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị nhà nước.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, ảnh: ST

Ở góc độ quản lý, việc mở rộng cơ chế chia sẻ thông tin giữa hệ thống ngân hàng và cơ quan thuế sẽ góp phần tăng cường năng lực phân tích, đối chiếu và quản trị rủi ro, từ đó hỗ trợ phát hiện những trường hợp có dấu hiệu kê khai chưa đầy đủ hoặc lợi dụng môi trường số để thực hiện hành vi gian lận thuế. Điều này không chỉ góp phần hạn chế thất thu ngân sách mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn là bảo đảm sự công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trong nền kinh tế thị trường, sự công bằng không chỉ được thể hiện ở chính sách thuế mà còn ở việc mọi chủ thể cùng thực hiện nghĩa vụ theo những nguyên tắc như nhau. Khi các doanh nghiệp và cá nhân tuân thủ đúng quy định không còn phải cạnh tranh với những trường hợp cố tình che giấu doanh thu hoặc né tránh nghĩa vụ thuế, môi trường kinh doanh sẽ trở nên minh bạch và lành mạnh hơn.

Tuy nhiên, điều đáng quan tâm không phải là cơ quan quản lý có thêm bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu được sử dụng như thế nào. Trong quản trị hiện đại, dữ liệu không phải để mở rộng kiểm tra trên diện rộng, mà để nâng cao chất lượng quản trị rủi ro, giúp cơ quan quản lý tập trung đúng đối tượng, đúng thời điểm và đúng mục tiêu. Khi đó, hiệu quả quản lý được nâng lên nhưng chi phí tuân thủ của phần lớn người dân và doanh nghiệp lại có điều kiện giảm xuống.

Nhiều người dân bày tỏ băn khoăn về quyền riêng tư và tính bảo mật thông tin tài khoản khi quy định mới có hiệu lực. Theo ông, cần hiểu đúng quy định này như thế nào để tránh tâm lý lo ngại rằng mọi thông tin tài khoản của người dân đều được chuyển tự động cho cơ quan thuế? Đồng thời, đâu là những cơ chế pháp lý bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân?

Theo tôi, trước hết cần nhìn nhận rằng những băn khoăn của người dân là hoàn toàn tự nhiên và đáng được lắng nghe. Trong đời sống hiện nay, thông tin tài khoản ngân hàng là một trong những dữ liệu cá nhân có tính nhạy cảm cao. Vì vậy, khi xuất hiện quy định mới liên quan đến việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, việc nhiều người quan tâm đến quyền riêng tư, tính bảo mật và an toàn thông tin không nên được xem là phản ứng tiêu cực, mà là mong muốn chính đáng về một môi trường số an toàn và đáng tin cậy.

Chính vì vậy, cùng với việc triển khai chính sách, điều rất quan trọng là truyền thông đầy đủ để người dân hiểu rõ phạm vi, mục đích và nguyên tắc sử dụng dữ liệu.

Điều người dân thực sự quan tâm không chỉ là cơ quan quản lý có thể tiếp cận những thông tin nào, mà còn là dữ liệu đó được tiếp cận trong trường hợp nào, bởi chủ thể nào, sử dụng vào mục đích gì và được bảo vệ bằng những cơ chế nào. Khi những vấn đề này được quy định minh bạch và thực thi nghiêm túc, niềm tin xã hội sẽ được củng cố.

Theo tôi, để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý và quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân, cần kiên định thực hiện một số nguyên tắc. Trước hết là nguyên tắc đúng mục đích, nghĩa là dữ liệu chỉ được khai thác để phục vụ quản lý thuế theo quy định của pháp luật. Tiếp đó là nguyên tắc đúng thẩm quyền, chỉ những cá nhân, đơn vị được giao nhiệm vụ mới được tiếp cận dữ liệu trong phạm vi công việc. Đồng thời, toàn bộ quá trình khai thác cần được phân quyền, lưu vết và kiểm soát để bảo đảm khả năng giám sát, truy cứu trách nhiệm nếu xảy ra lạm dụng hoặc lộ lọt thông tin.

Thực tiễn quốc tế cũng cho thấy, khi mở rộng chia sẻ dữ liệu tài chính, yếu tố quyết định thành công không chỉ là công nghệ mà còn là niềm tin thể chế. Người dân sẽ sẵn sàng hợp tác hơn khi họ cảm nhận rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình luôn được pháp luật bảo vệ, dữ liệu được quản lý an toàn và mọi hoạt động khai thác đều có trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Ở góc độ chuyên gia, ông cho rằng các ngân hàng và cơ quan thuế cần chuẩn bị những điều kiện gì về hạ tầng công nghệ, quy trình phối hợp và quản trị dữ liệu để việc chia sẻ thông tin vừa hiệu quả, chính xác, vừa bảo đảm an toàn thông tin, không làm phát sinh chi phí tuân thủ quá lớn đối với hệ thống tài chính - ngân hàng?

Để chính sách đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, theo tôi cần tiếp cận theo tinh thần "hạ tầng đi trước, quản trị theo sau và niềm tin đồng hành". Đây không chỉ là câu chuyện kết nối dữ liệu giữa hai ngành mà là xây dựng năng lực quản trị dữ liệu quốc gia trong dài hạn.

Trước hết, cần tiếp tục chuẩn hóa hạ tầng công nghệ và tiêu chuẩn dữ liệu giữa cơ quan thuế, Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng, bảo đảm dữ liệu được kết nối đồng bộ, chính xác và có thể đối chiếu tự động. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả xử lý mà còn hạn chế tối đa sai sót do thao tác thủ công.

Bên cạnh đó, cần chuyển mạnh từ tư duy thu thập dữ liệu sang tư duy quản trị rủi ro. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và phân tích dữ liệu nên được sử dụng để hỗ trợ nhận diện các dấu hiệu bất thường, từ đó giúp cơ quan quản lý lựa chọn đúng đối tượng cần kiểm tra, thay vì mở rộng phạm vi kiểm tra không cần thiết. Đây cũng là cách tiếp cận giúp giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp và chính hệ thống ngân hàng.

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng hệ thống bảo vệ dữ liệu theo các chuẩn mực cao về an toàn thông tin, từ mã hóa dữ liệu, xác thực nhiều lớp, phân quyền truy cập đến giám sát, kiểm toán định kỳ và phương án ứng phó với sự cố an ninh mạng. Dữ liệu càng có giá trị thì càng phải được bảo vệ nghiêm ngặt.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng, thống nhất về quy trình chia sẻ dữ liệu, trách nhiệm của từng cơ quan, phương thức xử lý khi phát sinh sai lệch cũng như cơ chế phản hồi, giải quyết kiến nghị của người dân và doanh nghiệp. Sau một thời gian triển khai, cũng nên tổ chức đánh giá độc lập về hiệu quả chính sách trên các khía cạnh như mức độ giảm thất thu, chi phí tuân thủ, hiệu quả phối hợp và mức độ hài lòng của người dân. Việc thường xuyên lắng nghe phản hồi từ thực tiễn sẽ giúp chính sách tiếp tục được hoàn thiện theo hướng cân bằng và hiệu quả hơn.

Suy cho cùng, thành công của một chính sách không chỉ được đo bằng lượng dữ liệu được chia sẻ hay số vụ việc được phát hiện, mà còn bằng mức độ đồng thuận của xã hội và niềm tin mà chính sách tạo dựng. Một nền quản trị hiện đại cần hướng tới mục tiêu quản lý hiệu quả nhưng không tạo thêm gánh nặng không cần thiết; tăng cường minh bạch nhưng luôn tôn trọng quyền riêng tư; khai thác giá trị của dữ liệu nhưng phải đặt trách nhiệm bảo vệ dữ liệu lên hàng đầu. Khi hài hòa được những yêu cầu đó, chính sách sẽ không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế mà còn tạo nền tảng vững chắc cho quá trình xây dựng Nhà nước số, kinh tế số và một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, bền vững.

Xin cảm ơn ông!

Quỳnh Trang