Cần cơ chế mới để đáp ứng yêu cầu

Trong bối cảnh đó, việc tổ chức lại bộ máy, hoàn thiện cơ chế vận hành, bổ sung nguồn lực và nâng cao chất lượng hoạt động được xem là những yêu cầu cấp thiết để thiết chế văn hóa tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống cộng đồng. Đó cũng là nội dung được nhiều nhà quản lý, chuyên gia trao đổi tại tọa đàm khoa học “Hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở trên địa bàn tỉnh Tây Ninh: Thực trạng, giải pháp và mô hình hoạt động hiệu quả” do Trường ĐH Văn hóa TP.HCM vừa tổ chức.

Mô hình Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công hiện kiêm nhiệm nhiều chức năng, trong khi nhân lực và kinh phí còn hạn chế. Trong ảnh: Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Thủ Thừa, Tây Ninh. Ảnh: HỒ PHONG

Chất lượng hoạt động giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch

Theo TS Lê Thị Thanh Thủy, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, nhiều năm qua hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao được xây dựng khá đồng bộ theo các cấp hành chính với trung tâm văn hóa, trung tâm văn hóa-thể thao, nhà văn hóa cùng nhiều loại hình phục vụ cộng đồng. Tuy nhiên, sau quá trình tinh gọn bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống này đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc.

Sự thay đổi về mô hình tổ chức, cơ chế quản lý và phương thức cung ứng dịch vụ công đặt ra nhiều yêu cầu mới trong khi nhu cầu hưởng thụ văn hóa, giao lưu cộng đồng của người dân ngày càng đa dạng. Vì vậy, việc rà soát lại cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và mô hình tổ chức của hệ thống thiết chế văn hóa được xem là tiền đề quan trọng để xây dựng chính sách phù hợp trong giai đoạn mới. Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là thực trạng hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Ông Nguyễn Ngọc Phát, Phó Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa gia đình (Sở VHTTDL Tây Ninh) cho biết, toàn tỉnh hiện có 1.375 thiết chế văn hóa cơ sở, gồm 96 Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 1.267 nhà văn hóa ấp, khu phố và 12 nhà văn hóa dân tộc. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương tiếp nhận 1.548 cơ sở vật chất, trong đó 1.348 cơ sở đã được đầu tư xây dựng trước đó và 200 cơ sở tận dụng từ các đơn vị chuyên môn, trường học, văn phòng ấp, khu phố. Đến nay, 1.385 cơ sở đã được bố trí sử dụng đúng mục đích, 152 cơ sở được chuyển đổi công năng, còn 18 cơ sở chưa được bố trí sử dụng.

Theo đánh giá, việc tận dụng cơ sở vật chất sau sáp nhập đã góp phần tiết kiệm nguồn lực và mở rộng mạng lưới phục vụ người dân. Nhiều nhà văn hóa đáp ứng được nhu cầu hội họp, sinh hoạt cộng đồng, tổ chức văn nghệ, thể thao và tuyên truyền. Tuy nhiên, chất lượng hoạt động giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch. Một số thiết chế nằm xa khu dân cư, diện tích nhỏ hoặc xuống cấp, trong khi trang thiết bị, nhất là hạ tầng phục vụ chuyển đổi số, còn thiếu và chưa đồng bộ. Bên cạnh cơ sở vật chất, mô hình tổ chức sau khi chuyển đổi cũng đặt ra nhiều vấn đề.

Theo ông Phạm Ngô Minh Trí, Thanh tra tỉnh Tây Ninh, sau khi giải thể Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Học tập cộng đồng cấp xã để thành lập Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công trực thuộc UBND cấp xã. Mô hình mới không chỉ thực hiện nhiệm vụ về văn hóa mà còn đảm nhiệm nhiều lĩnh vực khác như thông tin truyền thông, môi trường, y tế cơ sở, khuyến nông…, và thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước do UBND xã giao, do đó không còn bộ máy chỉnh thể của thiết chế văn hóa, thể thao cấp xã. Điều này dẫn đến sự phân tán nguồn lực và nhân sự.

Theo ông Phạm Ngô Minh Trí, đội ngũ làm công tác văn hóa ở cơ sở hiện còn mỏng, phần lớn kiêm nhiệm, chưa có điều kiện nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực văn hóa, kỹ năng tổ chức hoạt động cộng đồng và khả năng ứng dụng công nghệ số còn hạn chế. Ở cấp ấp, khu phố, ban chủ nhiệm nhà văn hóa chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm nên hiệu quả tổ chức các hoạt động văn hóa chưa đồng đều. Nội dung sinh hoạt ở nhiều nơi vẫn dừng ở mức tuyên truyền thiết yếu, chưa tạo được sức hút thường xuyên đối với người dân, nhất là thanh niên.

Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bình Trưng, TP.HCM ra mắt công trình sân khấu biểu diễn nghệ thuật ngoài trời. Ảnh: THÚY BÌNH

Thiếu nguồn nhân lực

Hiện nay, tỉnh Tây Ninh tiếp tục áp dụng Nghị quyết số 92/2024/ NQ-HĐND để hỗ trợ kinh phí hoạt động và phụ cấp kiêm nhiệm cho hệ thống nhà văn hóa tại địa bàn tỉnh Tây Ninh cũ. Tuy nhiên, sau sáp nhập vẫn còn 992 nhà văn hóa thuộc địa bàn Long An cũ chưa được bố trí nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên và tổ chức các sinh hoạt văn hóa tại cơ sở.

Hiện nay, việc bố trí nhân sự phụ trách lĩnh vực Văn hóa - Thể thao cấp xã chưa đồng đều, đa số chưa có kinh nghiệm, chuyên môn trong lĩnh vực văn hóa và thể thao; việc kiêm nhiệm quá nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau dẫn đến sự phân tán nguồn lực, gây khó khăn trong việc thực hiện chuyên sâu các nhiệm vụ về văn hóa, thể thao và xây dựng đời sống văn hóa tại cơ sở.

(Đại diện Sở VHTT TP.HCM)

Thực tế trước khi sáp nhập, kinh phí cấp cho tổ chức hoạt động và duy tu bảo dưỡng còn rất thấp, chỉ đạt 40 triệu đồng/năm đối với cấp xã và 20 triệu đồng/năm đối với cấp ấp/dân tộc, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Kinh phí cấp từ nguồn ngân sách nhà nước cho các hoạt động văn hóa ở cơ sở hiện nay gần như chỉ đủ để đáp ứng chi phí duy trì cơ sở vật chất cơ bản. “Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở”, ông Phạm Ngô Minh Trí cho hay.

Không chỉ Tây Ninh, thực trạng thiếu nhân lực cũng được ghi nhận tại TP.HCM. Theo báo cáo của Phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình (Sở VHTT TP.HCM), hiện bình quân mỗi xã, phường chỉ có từ một đến hai công chức trực tiếp phụ trách lĩnh vực văn hóa, thể thao và trong đó còn kiêm nhiệm lĩnh vực khoa học và công nghệ, du lịch, y tế, nội vụ...

Nhiều cán bộ chưa có chuyên môn phù hợp, trong khi thành phố còn có nhu cầu bổ sung gần 200 công chức cùng hàng trăm viên chức, lao động cho các Trung tâm Cung ứng dịch vụ công cấp xã. Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, Phó Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình, hiện thành phố có 168 xã, phường, đặc khu, song mới có 145 đơn vị được bố trí trụ sở gắn với thiết chế văn hóa. Trong số này, có 135 đơn vị được bố trí trụ sở riêng và 10 đơn vị được bố trí trụ sở sử dụng chung; có 23 đơn vị chưa được bố trí trụ sở làm việc.

“Hiện nay, việc bố trí nhân sự phụ trách lĩnh vực Văn hóa - Thể thao cấp xã chưa đồng đều, đa số chưa có kinh nghiệm, chuyên môn trong lĩnh vực văn hóa và thể thao; việc kiêm nhiệm quá nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau dẫn đến sự phân tán nguồn lực, gây khó khăn trong việc thực hiện chuyên sâu các nhiệm vụ về văn hóa, thể thao và xây dựng đời sống văn hóa tại cơ sở. Thời gian tới, TP.HCM định hướng phát huy các cơ chế đặc thù để thu hút nguồn lực xã hội đầu tư phát triển hệ thống thiết chế văn hóa”, đại diện Sở VHTT TP.HCM cho biết.

TS Trịnh Đặng Khoa, Bí thư Đảng ủy Trường ĐH Văn hóa TP.HCM cho rằng, mô hình Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với nguồn nhân lực. Ông Khoa cho biết, cùng với chủ trương chuyển từ tư duy quản lý văn hóa sang quản trị văn hóa được nêu trong Nghị quyết số 80-NQ/TW, dự thảo Nghị định của Bộ Tài chính về chuyển đổi một số đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp nhà nước cũng mở ra những yêu cầu mới đối với lĩnh vực văn hóa.

Từ đó, TS Trịnh Đặng Khoa đề xuất cần sớm nghiên cứu đào tạo nguồn nhân lực theo hướng mới, trong đó có việc xây dựng ngành đào tạo thí điểm về quản trị văn hóa nghệ thuật, trang bị kiến thức quản trị doanh nghiệp, quản trị sản xuất và quản trị kinh doanh trong lĩnh vực văn hóa.

Từ thực tiễn khảo sát, nhiều chuyên gia cho rằng cần đổi mới phương thức quản lý theo hướng phân cấp rõ trách nhiệm, nâng cao hiệu quả kiểm tra, đánh giá hoạt động của từng thiết chế. Bên cạnh đó, nhiều đề xuất mở rộng chính sách hỗ trợ kinh phí sau sáp nhập, đẩy mạnh xã hội hóa, huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư…

THÙY TRANG