Cần cơ chế đủ mạnh để văn hóa trở thành trụ cột phát triển đất nước

Bảo đảm nguồn lực, công bằng trong đầu tư văn hóa

- Để mục tiêu chi cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm đi vào thực chất, theo đại biểu cần thiết kế cơ chế phân bổ nguồn lực như thế nào, nhất là với các địa phương khó khăn nhưng có trọng trách lớn về bảo tồn di sản?

- Tôi cơ bản tán thành và đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo việc trình Quốc hội thông qua Nghị quyết quan trọng mang tính đột phá về phát triển văn hóa tại kỳ họp này.

Về bảo đảm nguồn lực tài chính thực chất và cơ chế phân bổ ngân sách, dự thảo đặt ra mục tiêu “Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm”. Đây là một cam kết chính trị mạnh mẽ, tuy nhiên, để con số này được bảo đảm trong quá trình thực hiện, tôi đề nghị Chính phủ cần làm rõ cấu trúc của nguồn chi này ngay trong Nghị quyết.

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị)

Cụ thể, tỷ lệ 2% cần được xác lập trên tổng chi ngân sách nhà nước hợp nhất, bao gồm cả ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy có sự chênh lệch rất lớn về năng lực tự cân đối ngân sách giữa các địa phương. Nếu chỉ quy định chung chung, các địa phương khó khăn, vùng sâu, vùng xa - nơi đang lưu giữ những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đồ sộ sẽ không thể tự gánh vác nổi tỷ lệ này.

Do đó, tôi kiến nghị ngân sách Trung ương phải đóng vai trò chủ đạo trong việc thực hiện các dự án động lực tầm quốc gia, các bảo tàng, các dự án bảo tồn di sản cấp đặc biệt, đầu tư các mô hình văn hóa mới quy mô lớn.

Đối với địa phương, cần có cơ chế “bổ sung có mục tiêu” từ Trung ương cho những địa bàn có nguồn thu thấp nhưng có trọng trách bảo tồn di sản lớn, như các đô thị di sản, vùng căn cứ cách mạng. Nếu không xác định rõ trách nhiệm phân bổ giữa “Trung ương điều tiết” và “Địa phương thực hiện”, chúng ta sẽ vô tình tạo ra sự bất bình đẳng trong phát triển văn hóa giữa các vùng miền.

- Đại biểu đề cập yêu cầu cần định danh và quy chuẩn hóa các mô hình mới như “cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa”, “tổ hợp sáng tạo văn hóa”. Vì sao đây là nội dung quan trọng để Nghị quyết có thể triển khai hiệu quả trong thực tiễn?

- Tôi cho rằng, đây là một nội dung rất quan trọng. Chúng ta đang đề xuất các khái niệm mới như “cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa” hay “tổ hợp sáng tạo văn hóa”. Đây là những mô hình tiên tiến nhưng hiện chưa có trong danh mục phân loại đất đai hay hệ thống ngành kinh tế hiện hành.

Vì vậy, dự thảo cần xác lập các tiêu chí kỹ thuật và định danh pháp lý rõ ràng. Nếu không định nghĩa cụ thể, các địa phương sẽ rất lúng túng khi áp dụng Luật Đất đai để giao đất, cho thuê đất hoặc áp dụng các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận tại Hội trường

Chúng ta cần một hệ thống pháp lý chuẩn xác để các nhà đầu tư nhìn thấy lộ trình an toàn, tránh tình trạng chính sách hay nhưng khó thực thi vì vướng các luật chuyên ngành khác.

Bên cạnh đó, khi có khung pháp lý rõ ràng, các bộ, ngành và địa phương cũng sẽ thuận lợi hơn trong công tác quản lý nhà nước, quy hoạch không gian phát triển và bố trí nguồn lực đầu tư. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo và các ngành kinh tế dựa trên tri thức.

Tôi cho rằng, việc chuẩn hóa các mô hình mới không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc trước mắt, mà còn tạo nền tảng lâu dài để hình thành hệ sinh thái sáng tạo văn hóa hiện đại, góp phần đưa các chủ trương của Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống.

An sinh đặc thù để người làm văn hóa yên tâm cống hiến

- Với đội ngũ nghệ sĩ, vận động viên và những người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo, theo đại biểu, chính sách đãi ngộ cần được thiết kế như thế nào để vừa ghi nhận đóng góp, vừa bảo đảm tính bền vững lâu dài?

- Văn hóa là sản phẩm của con người. Việc cho phép tuyển dụng đặc thù và tăng phụ cấp ưu đãi nghề từ 40% đến 60% là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp của nghệ sĩ, vận động viên. Tuy nhiên, tôi đề nghị cần quy định rõ về đối tượng thụ hưởng, tuổi nghề của từng loại hình hoạt động để bảo đảm việc áp dụng chính sách phù hợp. Bên cạnh đó, tôi muốn nhấn mạnh đến tính bền vững của chính sách.

Các ĐBQH dự phiên họp tại Hội trường.

Nghề nghiệp trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn thường có tuổi nghề ngắn, đòi hỏi sự khổ luyện từ nhỏ nhưng thời gian cống hiến trực tiếp lại không dài. Vì vậy, nếu chỉ dừng ở chế độ đãi ngộ trong thời gian hành nghề thì chưa thật sự toàn diện.

Do đó, cần bổ sung vào Nghị quyết cơ chế “an sinh nghề nghiệp đặc thù”, bao gồm các chính sách về đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và chế độ hậu hưởng sau khi hết tuổi nghề. Đây là giải pháp cần thiết để người làm nghề có thể yên tâm gắn bó lâu dài, tiếp tục truyền nghề và đóng góp cho xã hội sau giai đoạn biểu diễn đỉnh cao.

Diệp Anh thực hiện