Tìm người bị chó cắn

Đào Hải Sự

Nhà sáng tạo nội dung

Dòng thông báo khẩn tìm người đàn ông bị cắn bởi một con chó vừa chết - nghi do bệnh dại - lan truyền trên mạng xã hội khiến tôi rùng mình.

Người đăng tin, vào đầu tháng 9, là chủ một vựa cây ở Gia Lai. Sau nhiều giờ được người dùng mạng xã hội chia sẻ thông tin liên tục, thanh niên bị chó cắn được tìm thấy. Sáng 14/9, anh này đã đi tiêm vaccine phòng dại.

Đằng sau lời cảnh báo mang tính sinh tử ấy là sự may rủi đến rợn người: sinh mạng của một người qua đường hoàn toàn phụ thuộc vào việc thuật toán mạng xã hội có kịp tiếp cận họ trước khi virus dại phát tác hay không.

Câu chuyện này không đơn thuần là một tai nạn hy hữu. Nó phơi bày một thực trạng đã tồn tại dai dẳng: văn hóa nuôi thú cưng dựa trên sự tùy tiện, đặt sở thích cá nhân trên sự an toàn và vệ sinh của không gian chung.

Ở Việt Nam, người ta dễ dàng bắt gặp những chú chó không rọ mõm, không dây xích thong dong giữa công viên, vỉa hè hay thang máy chung cư. Phân chó mèo - rải rác ở gốc cây, bãi cỏ công cộng - gần như trở thành một phần hiển nhiên của cảnh quan đô thị. Khi được nhắc nhở, phản ứng quen thuộc nhất vẫn là: "Chó nhà tôi hiền lắm, không cắn đâu". Sự "hiền lành" mang nhận định cảm tính đó đã không ít lần phải trả giá bằng những vết thương chằng chịt trên cơ thể con người, và tồi tệ hơn, bằng cả mạng sống.

Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thú y không hề thiếu: từ việc không đeo rọ mõm, không tiêm phòng vaccine dại đến việc để vật nuôi phóng uế nơi công cộng, đều có khung phạt từ hàng trăm nghìn đến vài triệu đồng. Tuy nhiên, luật pháp chỉ có hiệu lực răn đe khi nó được thực thi một cách nghiêm minh và liên tục. Việc thiếu hụt lực lượng giám sát chuyên trách, tâm lý "ngại va chạm" tình làng nghĩa xóm, và quy trình xử lý cồng kềnh khiến các mức phạt hầu như chỉ nằm trên giấy, hoặc chỉ được kích hoạt rầm rộ sau một vài đợt ra quân. Xử phạt là điều kiện cần, nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định mà thiếu công cụ giám sát thực tế, luật sẽ mãi là con "hổ giấy".

Kinh nghiệm từ các quốc gia quản lý thú cưng hiệu quả nhất thế giới cho thấy họ không dựa vào sự tự giác hay lòng tốt của chủ nuôi, mà dựa trên một hệ thống quản trị bằng công nghệ và trách nhiệm tài chính nghiêm ngặt, bao gồm các yếu tố cơ bản sau:

Định danh điện tử bắt buộc: Tại Singapore hay các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU), thú cưng được gắn microchip chứa mã định danh liên kết trực tiếp với dữ liệu cá nhân của người nuôi. Nếu một con chó thả rông, cắn người hay phóng uế bừa bãi, cơ quan chức năng chỉ mất vài giây quét mã để truy cứu trách nhiệm và phạt trực tiếp chủ nhân.

Đánh thuế và sát hạch tư cách: Đức áp dụng thuế nuôi chó (Hundesteuer) để tạo nguồn ngân sách vệ sinh đô thị và kiểm soát số lượng vật nuôi. Tại một số bang của Đức hay Thụy Sĩ, người muốn nuôi giống chó lớn hoặc tiềm ẩn nguy hiểm phải vượt qua bài kiểm tra lý thuyết và thực hành về kỹ năng huấn luyện để lấy "bằng lái chó" hay giấy phép nuôi chó (Hundeführerschein). Phần lý thuyết bao gồm câu hỏi trắc nghiệm về luật, tâm lý học hành vi của chó, cách chăm sóc sức khỏe và cách xử lý các tình huống khẩn cấp. Phần thực hành có các bài tập đánh giá khả năng kiểm soát chó trong môi trường công cộng (đi dạo trên phố, gặp người lạ, gặp con chó khác, tiếng ồn lớn).

Nuôi một sinh mệnh được đối xử như việc sở hữu một phương tiện giao thông: bạn phải có giấy phép và hiểu rõ luật.

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc: Chủ nuôi phải mua bảo hiểm để bồi thường toàn bộ thiệt hại về y tế, tài sản nếu vật nuôi gây hại cho bên thứ ba. Điều này buộc người nuôi phải có ý thức tự quản lý rủi ro ngay từ đầu.

Để chấm dứt cảnh "tìm người bị chó cắn qua mạng xã hội", Việt Nam cần thay đổi tư duy quản lý. Thay vì đuổi theo xử lý phần ngọn bằng các đợt kiểm tra đột xuất, cần xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa vật nuôi bắt buộc gắn với mã định danh công dân của chủ nuôi, đẩy mạnh dịch vụ gắn chip điện tử tại các phường, xã. Song song đó, việc trao quyền xử phạt nhanh thông qua dữ liệu camera giám sát đô thị và phạt nguội là bước đi tất yếu.

Nuôi thú cưng là sở thích cá nhân, và đảm bảo không gian sống an toàn, sạch sẽ cho cộng đồng là trách nhiệm công dân. Xã hội không cấm đoán tình yêu thương động vật, nhưng tình yêu đó phải tuân thủ kỷ luật và tôn trọng tính mạng của đồng loại.

Đào Hải Sự