60 phút chơi game

Lã Xuân Thắng

Giám đốc Phát hành Trò chơi Trực tuyến, VNGGames

Trong hơn 20 năm làm nghề game, có một câu hỏi tôi được nghe rất nhiều, từ báo chí, bạn bè, và cả những phụ huynh ngồi cạnh trên máy bay: "Game có xấu không, có làm trẻ con nghiện không?"

Tôi chưa bao giờ thấy phiền. Ngược lại, tôi nghĩ câu hỏi rất chính đáng. Và câu trả lời của tôi trước sau như một: có những đứa trẻ chơi quá đà, mất kiểm soát; nhưng cũng có vô số đứa trẻ chơi game rất vui, biết điểm dừng để đi làm bài tập. Vấn đề vì thế không phải là có nên cho con chơi game hay không, mà là chúng ta đồng hành như thế nào.

Câu hỏi ấy đang trở lại, lần này ở tầm chính sách. Dự thảo nghị định về quản lý và sử dụng Internet, hiện được lấy ý kiến công chúng, có một quy định đáng chú ý: trẻ em dưới 16 tuổi chỉ được chơi game tối đa 60 phút mỗi ngày.

Trước khi bàn chuyện nên hay không, tôi muốn nói rõ: game không xấu. Năm 2026, doanh thu ngành game toàn cầu ước đạt khoảng 205 tỷ USD, lớn hơn ngành điện ảnh, âm nhạc và xuất bản thế giới cộng lại. Khoảng 3,6 tỷ người, tức gần một nửa dân số địa cầu, đang chơi game thường xuyên. Một hoạt động giải trí phổ biến đến mức ấy không thể là điều xấu tự thân.

Nhưng tôi cũng không né tránh hay phủ nhận những hệ lụy khi chơi game quá nhiều, tôi đã tận mắt chứng kiến. Chỉ có điều, lỗi không nằm ở game. Cái gì quá nhiều cũng không tốt, khi mỗi người, mỗi ngày, đều chỉ có 24 giờ như nhau.

Việt Nam đang giữ cách tiếp cận cân bằng: một mặt hỗ trợ ngành game phát triển, đặc biệt là sản xuất hướng tới xuất khẩu và quảng bá văn hóa quốc gia; đồng thời vẫn đảm bảo quản lý thị trường trong nước với ba nhóm mục tiêu: hạn chế nội dung bạo lực, quản lý người dùng, và bảo vệ trẻ em. Trong đó, bảo vệ trẻ em là mục tiêu cao nhất. Tôi hoàn toàn đồng tình với mục tiêu này. Là người trong ngành, tôi càng hiểu rằng ngành game muốn phát triển bền vững trước hết phải được xã hội tin cậy. Không có niềm tin ấy, mọi con số tăng trưởng đều mong manh.

Vấn đề còn lại là: nên bảo vệ trẻ em như thế nào?

Tạm gác lại chuyện 60 phút là nhiều hay ít (cá nhân tôi thấy đó là một mốc hợp lý), thì con đường đưa quy định này vào đời sống lại khá gập ghềnh. Trẻ chơi game mà không kết nối Internet thì tính giờ kiểu gì? Trẻ chuyển sang game phát hành từ nước ngoài, các nền tảng không quản lý giờ chơi, hay đơn giản nhất là mượn tài khoản của chính bố mẹ, người thân thì sao? Và thú thực, làm nghề ngần ấy năm, tôi vẫn chưa hình dung ra một hệ thống có thể cộng dồn giờ chơi của một đứa trẻ trên tất cả các game phát hành tại Việt Nam, vốn thuộc về rất nhiều doanh nghiệp khác nhau, chạy trên những hạ tầng khác nhau.

Ở góc độ kinh doanh, các doanh nghiệp trong nước, những đơn vị chắc chắn phải tuân thủ cũng không tránh khỏi băn khoăn, bởi với các công ty phát hành xuyên biên giới vào Việt Nam, ta lại chưa quản lý chặt được. Một quy định khó thực thi đồng đều sẽ không bảo vệ được trẻ em, nhưng lại có thể làm yếu đi chính những doanh nghiệp nội địa.

Vậy nếu mục tiêu là bảo vệ trẻ em, tôi cho rằng có thể cân nhắc đồng thời một số giải pháp khác, mang tính khả thi cao.

Đầu tiên là xác định đúng lứa tuổi người dùng. Hạ tầng dữ liệu của Việt Nam bắt đầu đồng bộ, nên ở thời điểm này rất cần có thêm vai trò giám sát của phụ huynh khi trẻ khai báo độ tuổi. Đi kèm với đó là phân loại trò chơi theo nhóm tuổi, điều mà Việt Nam và nhiều quốc gia đã làm. Khi hội đủ hai điều kiện này, đứa trẻ đã đi vào "luồng xanh": chơi đúng game dành cho lứa tuổi của mình, dưới sự nhận biết của hệ thống.

Thứ hai là các giới hạn cụ thể và dễ thực thi hơn với trẻ em. Chẳng hạn giới hạn ban đêm: trẻ dưới 16 tuổi không thể đăng nhập máy chủ từ 22h hôm trước đến 6h sáng hôm sau vào ngày thường, và từ 23h đến 7h sáng vào cuối tuần. Hoặc giới hạn chi tiêu như mức tiền tối đa được nạp vào game tính theo tháng. Đây là những "van khóa" đơn giản, đo đếm được, và từng game đều tự kiểm soát được mà không cần một hệ thống liên thông toàn quốc.

Thứ ba là trao thông tin cho cha mẹ hay người giám hộ. Trẻ dưới 16 tuổi khi chơi game hiện đã phải khai báo thông tin người giám hộ có xác thực. Hãy đi tiếp một bước: cho cha mẹ biết con mình đang chơi game gì, bao lâu, chi tiêu bao nhiêu. Khi có đủ thông tin, nhìn thấy rõ, cha mẹ sẽ bớt lo, và tự tin hơn khi cho con giải trí. Về kỹ thuật, với một tài khoản giám hộ, cha mẹ hoàn toàn có thể khóa hay mở từ xa, hoặc tự đặt giới hạn giờ chơi phù hợp với con mình.

Cuối cùng, nếu vẫn giữ mốc 60 phút, chúng ta có thể áp dụng cho từng trò chơi, thay vì cộng dồn mọi trò chơi. Nhiều người sẽ nghĩ: làm vậy thì trẻ hết giờ game này sẽ nhảy sang game khác. Nhưng dữ liệu thực tế của chúng tôi cho thấy, trong cùng một ngày, một người chơi trung bình 1-2 game. "Nhảy game" không phải là mối lo lớn như ta tưởng trong khi tính khả thi kỹ thuật thì tăng lên rất nhiều.

Tôi có đọc khảo sát trên VnExpress về đề xuất này: hơn 70% độc giả đồng ý với giới hạn 60 phút, và rất ít người chọn phương án "không nên quy định cứng, để gia đình tự quản lý". Kinh nghiệm của tôi cho thấy, quy định hạn chế, thậm chí cấm game cũng khó thể nào thay thế được sự để mắt của cha mẹ. Việc bảo vệ con cái không thể phó thác cho hàng rào chính sách hoặc kỹ thuật.

Là một người cha của hai đứa trẻ, 15 tuổi và 7 tuổi, tôi đã chọn phương án ít người chọn hơn. Không phải vì tôi làm nghề game. Mà vì tôi tin vào một điều đơn giản hơn: nếu cha mẹ thu xếp được thời gian chơi cùng các con, kể cả chơi game thì chúng ta kiểm soát được mặt trái của game mà không cần đến quy định cứng. Giúp con lựa chọn những game có tính giáo dục hay giải trí lành mạnh (như cờ vua, sudoku, giải toán đố, âm nhạc...) nên là trách nhiệm, và cũng là một trải nghiệm của người làm cha mẹ. Khi ấy, yếu tố "thời gian" không còn quá quan trọng: 90 phút, thậm chí 120 phút trong một môi trường an toàn, có khi còn tốt hơn 60 phút ở nơi không ai để mắt.

Nhìn rộng ra, nếu mục tiêu là bảo vệ trẻ em, thứ chúng ta cần hỗ trợ, quản lý là toàn bộ thời gian của trẻ trên môi trường số và hướng chúng đến những hành vi lành mạnh chứ không chỉ riêng game. Sẽ ra sao nếu các con rời game, rồi chuyển sang mạng xã hội một cách thụ động, ngồi hàng giờ chỉ để lướt và xem video? Chúng ta chặn được một cánh cửa, nhưng thời gian của con trẻ sẽ tự tìm cánh cửa khác, đôi khi còn khó kiểm soát hơn.

Vì suy cho cùng, người lớn hay trẻ em đều chỉ có 24 giờ mỗi ngày. Câu hỏi đúng, với tôi, không phải là "được chơi bao nhiêu phút" mà là chúng ta muốn con mình sống 24 giờ ấy ra sao, và ai sẽ đồng hành cùng các con trong lựa chọn đó.

Lã Xuân Thắng