Vì sao chủ nợ có nguy cơ vướng rắc rối khi đi đòi tiền?

Pháp luật bảo vệ quyền đòi nợ nhưng không cho phép chủ nợ tự cưỡng chế bằng hành vi trái luật, ngay cả khi người phải thi hành án chây ì thực hiện nghĩa vụ.

Mới đây, TAND Khu vực 4 - TP HCM mở phiên xét xử đạo diễn Nguyễn Lê Minh (50 tuổi, tức đạo diễn Lê Minh) cùng tài xế về cáo buộc Cưỡng đoạt tài sản, liên quan việc tạt chất bẩn vào nhà người vay tiền sau nhiều năm không trả nợ.

Ban đầu, nam đạo diễn khởi kiện người vay ra tòa và được tòa ghi nhận thỏa thuận của các bên, buộc bên vay phải trả 730 triệu đồng. Trong quá trình thi hành án, chia sẻ khó khăn của người vay, ông tiếp tục đồng ý cho trả dần mỗi tháng 10-15 triệu đồng.

Tuy nhiên, khi người vay vẫn không thực hiện nghĩa vụ, ông Minh bức xúc, mua chất bẩn và nhờ tài xế chở đến tạt vào nhà.

Tại tòa, cả hai thừa nhận hành vi nhưng không thừa nhận tội danh. Đến nay, họ đã bị tạm giam hơn hai năm.

Vụ án làm dấy lên nhiều tranh luận. Bên cạnh những ý kiến chia sẻ với hoàn cảnh của nam đạo diễn, nhiều người đặt vấn đề về ranh giới giữa việc giải tỏa bức xúc khi người vay chây ì không trả nợ với hành vi gây sức ép nhằm buộc trả tiền, từ đó dẫn đến nguy cơ đối mặt trách nhiệm hình sự.

Chủ nợ có quyền gì khi người vay không trả?

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn (Đoàn Luật sư TP HCM), khi bản án có hiệu lực hoặc nghĩa vụ đến hạn, pháp luật trao cho người được thi hành án nhiều công cụ để bảo vệ quyền lợi.

Họ có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án tổ chức thi hành bản án; cung cấp thông tin về tài sản, tài khoản, nguồn thu nhập của người phải thi hành án; đồng thời đề nghị áp dụng các biện pháp bảo đảm hoặc cưỡng chế nếu phát hiện dấu hiệu tẩu tán tài sản.

"Người thắng kiện không chỉ có quyền yêu cầu thi hành án mà còn được chủ động phối hợp với cơ quan thi hành án để thu hồi tài sản. Pháp luật đã thiết kế đầy đủ cơ chế bảo vệ quyền lợi của chủ nợ", luật sư Sơn nói.

Tuy nhiên, ngay cả khi người phải thi hành án cố tình chây ì, chống đối hoặc tìm cách né tránh nghĩa vụ, pháp luật cũng không trao cho chủ nợ quyền tự mình cưỡng chế. Việc cưỡng chế thuộc thẩm quyền của cơ quan thi hành án dân sự và phải tuân thủ trình tự luật định.

Ranh giới nằm ở cách đòi nợ

Theo luật sư Sơn, ranh giới giữa quyền đòi nợ hợp pháp và hành vi có dấu hiệu tội phạm không nằm ở việc khoản nợ có thật hay chủ nợ đã thắng kiện, mà ở phương thức đòi nợ.

Nếu vì bức xúc mà đe dọa, dùng vũ lực, bắt giữ người, tự ý chiếm giữ tài sản, xâm phạm chỗ ở, tạt sơn, chất bẩn hoặc thực hiện các hành vi khác nhằm gây sức ép buộc trả nợ, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh tương ứng.

"Sự bức xúc của chủ nợ là điều có thể hiểu được, nhưng không thể giải quyết bằng hành vi trái pháp luật", luật sư nói.

Thay vì tự gây sức ép, luật sư khuyến cáo người được thi hành án tiếp tục phối hợp với cơ quan thi hành án dân sự, cung cấp thông tin về tài sản của người phải thi hành án và đề nghị áp dụng các biện pháp bảo đảm, cưỡng chế theo quy định.

Ở chiều ngược lại, người phải thi hành án nếu có điều kiện nhưng cố tình chống đối hoặc không chấp hành sau khi đã bị áp dụng các biện pháp theo luật định thì ngoài việc bị cưỡng chế, còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội Không chấp hành án nếu đủ căn cứ.

Theo luật sư Sơn, vụ án của đạo diễn Lê Minh cho thấy ranh giới giữa bảo vệ quyền lợi hợp pháp và nguy cơ vướng trách nhiệm hình sự đôi khi không nằm ở khoản nợ có thật hay không, mà ở cách chủ nợ lựa chọn để đòi lại tài sản.

"Khi bức xúc dồn nén dễ khiến con người đưa ra quyết định sai, nên cần tỉnh táo để không khiến mình vướng vào những rủi ro pháp lý khác", luật sư Sơn nói.

Hải Duyên